İstanbul Tarihi Yerleri Listesi

Şemsi Paşa Külliyesi

Üsküdar İskelesi’nin sağında cami, medrese, çeşme ve türbeden oluşan küçük bir yapı topluluğudur. Şemsi Paşa 1580’de Mimar Sinan’a yaptırmıştır. 1940’da onarılmıştır. Avlunun güneydoğusunda cami ve türbe, kuzey batısında medrese odaları yer almaktadır. Cami kare planlıdır, ana mekân sekiz köşeli kasnağa oturan merkezi kubbeyle örtülüdür. Yapının içi kalem işi süslemelidir. Mermer mihrap ve ahşap minber mukarnas kabartmalı desenlerle bezelidir. Tek şerefeli minare camiye bitişiktir. Dikdörtgen planlı türbe tonoz örtülüdür. L biçimi medrese, önü revaklı kubbeli odalar planındadır. Odaların ortasında yer alan dershane kare planlı bir yapıdır. Yapı günümüzde kitaplık olarak kullanılmaktadır.

Kılıç Ali Paşa Külliyesi

Tophane Meydanı’ndadır. Kılıç Ali Paşa, 1580’de Mimar Sinan’a yaptırmıştır. Cami, medrese, hamam, türbe ve sebil, kare alanına geometrik bir düzen içinde yerleştirilmiştir. Cami üç sahınlıdır, ortadaki geniştir. Bu bölüm ortada büyük, yanlarda yarım kubbelerle örtülüdür. Dışa taşkın mihrap da yarım kubbelidir. Yan sahınlar çapraz tonozludur. Son cemaat yeri iki bölümdür. Dıştaki sütunlara oturan ahşap saçak, içteki beş kubbeyle örtülüdür. Çini süslemeler 16 yy., kalemişleri 18. yüzyıldandır. Avluda 8 mermer sütuna oturan kubbeyle örtülü şadırvan vardır. Medrese Klasik Osmanlı medreseleri planındadır. Tek bölümlü hamam, çok köşeli büyük bir kubbeyle örtülüdür. Köşelerdeki nişler derinleştirilerek eyvan biçimine getirilmiştir. Kılıç Ali Paşa Türbesi, düzgün kesme taştan, sekiz köşeli, iki kubbeli bir yapıdır. Sedef kakmalı kapı üstünde 1586 tarihli yazıt bulunmaktadır. Sebil, cami avlusunun kuzeydoğu köşesindedir. Mermer sütunlu, sivri kemerli, kubbeli bir yapıdır.

Zal Mahmut Paşa Külliyesi

Eyüp’tedir. Zal Mahmut Paşa tarafından 16. yüzyıl ortalarında Mimar Sinan’a yaptırılmıştır. Cami, iki medrese, türbe ve çeşmeden oluşan küçük bir yapıttır; ancak planı ilginçtir. Yapılar, alanın engebesine göre iki basamaklı biçimde yerleştirilmiş, buna bağlı olarak planlar ve örtü düzeni değişmiştir. Cami ana mekânı iki ayağı bağlayan üç kemerin taşıdığı büyük bir kubbeyle örtülüdür. Doğu, batı ve kuzeyde sütunlara dayanan tonozlu bölümlerle ana mekân genişletilmektedir. Merkezi kubbe dıştan dört köşe kulesiyle desteklenmiştir. Üst medrese camiyi doğu, batı ve kuzeyden U biçimi çevrelemektedir. L biçimi alt medresede, kuzey ve doğuda sütunlu revaklar arkasına odalar yerleştirilmiştir. Sekiz köşeli türbe kubbeyle örtülüdür, girişte dört sütunlu revak bulunmaktadır. Avlunun doğu duvarında 1589 tarihli çeşme vardır. Şadırvan, köşelerde sekiz sütuna oturan konik çatıyla örtülüdür.

Sokullu Külliyesi

Kadırga’dadır. Mimar Sinan’ın en başarılı yapıtlarındandır. 1571’de yapılan külliye, Engebeli bir alana geometrik bir düzen içinde yerleştirilen cami, medrese, tekke ve şadırvandan oluşmaktadır. Külliyenin merkezini oluşturan caminin kubbesi yanlara doğru ikişer yarım kubbeyle desteklenmiştir. Yapı 16. yüzyılın özgün çinileriyle süslüdür. Medresenin düz çatılı revakları ve kubbeli odaları cami avlusunu üç yönden çevrelemektedir. Kuzeyde, kubbeli büyük dershane vardır. Çok köşeli şadırvan, mermer kafeslidir. Tekke, kubbeli ana mekân ve yanlara doğru uzanan düz tavanlı semahane planındadır.

Kanuni Sultan Süleyman Külliyesi

Büyükçekmece’dedir. Mescit, kervansaray, sübyan mektebi ve çeşmeden oluşan yapı topluluğu, Mimar Sinan’ın yapıtıdır (1563). Kare planlı mescidin önünde iki son cemaat yeri vardır. Onarımlarla özgün biçimini yitirmiştir. Avlu ucundaki bağımsız minare, bu türün özgün örneklerindendir. Minber işlevi gören yapı, soğan biçimi kubbeyle örtülüdür. Kervansaray dikdörtgen planlı, sivri çatılıdır.

Süleymaniye Külliyesi

Kanuni Sultan Süleyman’ın 1550-1557 yılları arasında Mimar Sinan’a yaptırdığı Süleymaniye Külliyesi, mimari düzeni, yapıların yerleştirilişindeki ustalık, ekonomik ve kültürel işleviyle klasik dönemin simgesi olmuştur. Mimar Sinan, yapı topluluğunu kentin en yüksek tepelerinden birine, Haliç ve Boğaz’a egemen bir alana yapmıştır. Yaklaşık 60 dönümlük engebeli bir alan üzerinde, geometrik bir düzen içinde yerleştirilen yapılar, sayıları ve nitelikleri itibariyle külliyenin işlevsel boyutlarını ortaya koymaktadır. Cami, medreseler, türbeler, türbedar dairesi, darülhadis, tıp medresesi, darüşşifa, bimarhane, darülkurra, sübyan mektebi, imaret, tabhane, han, hamam, kitaplık ve pek çok dükkândan oluşmaktadır.

Tüm yapıları çevreleyen dış avlunun 10 kapısı bulunmaktadır. Süleymaniye Camii, Mimar Sinan’ın deyimiyle kendisinin ve Osmanlı mimarisinin kalfalık dönemini simgeler. 63×68 m. ölçülerindeki ana mekân 53 m. yüksekliğinde büyük bir merkezi kubbeyle örtülüdür. Kubbeyi taşıyan 4 büyük ayak Baalbek, Eski Saray, İskenderiye ve Fatih’ten getirilmiştir. Yapıda Hipodrom’un sütunları da kullanılmıştır. Merkezi kubbe, kuzey ve güneyde yarım kubbelerle desteklenmiş, ana mekân yanlarda üçer kubbeli bölüm ile genişletilmiştir. Avlu, 28 kubbeli revaklarla çevrilidir. Kubbeler mermer ve pembe granitten 28 sütunu bağlayan sivri kemerlere oturmaktadır. Mihrap ve minber mermer işçiliğinin ince örneklerinden olup, mihrabı 16. yüzyıl İznik çinileriyle çevrelenmiştir. Kapı ve pencere kanatları fildişi ve sedef kakma sanatının özgün örneklerindendir. Yapı, dönemin usta hattatları Karahisari Ahmet Efendi ve Hasan Çelebi’nin yazılarıyla bezelidir. İnce minarelerinden öndekiler iki, arkadakiler üç şerefelidir. Dönemin yetkin eğitim ve kültür kurumları olan, Evvel, Sani, Salis ve Rabi olarak adlandırılan 4 medrese, avlu etrafında kubbeli revakların arkasında odaları ve dershaneleriyle klasik üslupta inşa edilmiştir. Tıp medresesiyse bir dizi kubbeli oda planındadır.

Mihrimah Sultan Külliyesi

Edirnekapı’dadır. 16. yüzyıl ortalarında Mimar Sinan’ın yaptığı külliye, cami, medrese, sübyan mektebi, hamam, türbe ve dükkânlardan oluşmaktadır. Cami, Mimar Sinan’ın özgün bir denemesi olarak nitelenmektedir. Sanatçı burada iç mekânı genişletmiş, merkezi kubbeyi kuzeyden destekleyen yarım kubbeyi kaldırmıştır. İki yanda üç kubbeli bölümler ana mekânı bütünlemektedir. Son cemaat yeri dördü mermer, dördü granit sekiz sütuna oturan yedi kubbeyle örtülüdür. Baklava başlıklı 16 sütunlu şadırvan, 16. yüzyılın tüm özelliğini yansıtmaktadır. Ak mermer mihrap, mukarnas ve altın yaldız süslemelidir. Mermer minber rumi, palmet, geometrik geçme kafeslidir. Caminin iç duvarları ve kubbe, kalem işleriyle bezenmiştir. Minare 19. yüzyılda barok üslupta yenilenmiştir. Çifte hamam haç biçimi eyvanlı, köşe hücrelidir. Ortadaki büyük kubbe, yarım kubbelerde desteklenmiştir. Yapıya 1778’de bir çeşme eklenmiştir. Cami avlusu, üç yandan revaklı medrese odalarıyla çevrilidir. Caminin güneybatısındaki sübyan mektebi, biri büyük, iki odadan oluşmaktadır.

Kara Ahmet Paşa Külliyesi

Topkapı’dadır. Mimar Sinan’ın yapıtı olup Kara Ahmet Paşa ölünce (1555) yarım kaldığı, 1558’de bitirildiği sanılmaktadır. Cami enine dikdörtgen planlıdır. 6 sütuna oturan büyük kubbe, köşelerde 4 yarım kubbeyle desteklenmiştir. Ana mekân, yanlardaki dar ve tonozlu bölümlerle genişletilmiştir. 7 bölümlü son cemaat yeri, ortada kubbe, yanlarda tonoz örtülüdür. Kalem işi tavan süslemeleri ve son cemaat yeri çinileri dönemin üslup özelliğini gösterir. Cami avlusu çevresinde U biçiminde revaklı medrese odaları dizilidir. Sübyan mektebi külliyenin uzağında olup, dikdörtgen planlıdır. Kesme taştan türbe, 6 köşeli planlı olup, kubbeyle örtülüdür.

Hadım İbrahim Paşa Külliyesi

Silivrikapı’dadır. Sadrazam İbrahim Paşa, 1551’de Mimar Sinan’a yaptırmıştır. Kesme taştan çevre duvarları ile sınırlanmış geniş bir avlu ortasında, cami, türbe, sübyan mektebi, hamam, şadırvan ve çeşmeden oluşan külliyenin bazı yapıları günümüze ulaşamamıştır. Cami kare planlı, tek kubbelidir. Son cemaat yeri altı mermer sütuna oturan beş kubbe ile örtülüdür. Giriş kapısı yanlarında, pencere ve son cemaat yeri alınlıklarındaki çini panolar, dönemin özelliğidir. Kapı kenarlarındaki ahşap geometrik geçme ve fildişi kakma işçilik özgündür. Mermer türbenin üstü açıktır.

Haseki Külliyesi

Haseki’dedir. 1551’de Haseki Hürrem Sultan, Mimar Sinan’a yaptırmıştır. Cami, medrese, sübyan mektebi, imaret, darüşşifa ve çeşme yapılarından oluşmaktadır. İlk cami, Sinan’dan önce, 1539’da yapılmış olup tek kubbeli, kare mekânlıdır; önünde beş kubbeli son cemaat yeri vardır. I. Ahmet, 1612’de yapının doğusuna kubbeli bir bölüm ekletmiştir. Onarılan mihrap mukarnas dolgulu, barok süslemelidir. Minber kürsüsü ahşap geometrik geçme süslemelidir. Medrese ortada avlu, çevresinde revaklı odalar bulunan klasik üsluptadır. Pencere alınlıklarını süsleyen çini panoların bir bölümü Topkapı Sarayı Müzesi’nde bulunmaktadır. İmaret, dikdörtgen planlı avlu çevresinde kubbeli revaklar ve iki yanda bulunan odalar planındadır. Günümüzde dispanser olarak kullanılan darüşşifa sekiz köşeli avluyu doğu, güney ve batıdan çeviren odalardan oluşmaktadır. Avlunun güneyinde bir köşesi kesik, kare eyvanlar biçiminde, kubbeli iki salon bulunmaktadır.

Şehzade Külliyesi

1543-1548 arasında bitirilen külliyenin en önemli yapıları cami ve Şehzade Türbesi’dir. Cami merkezi yapı denemelerinin en önemli örneği olarak Osmanlı mimarisine yeni bir boyut kazandırmıştır.

Şehzade Camii, büyüklüğü ve yüksekliğiyle tüm yapılara egemen durumdadır. Kare mekân, ortada 4 büyük ayağa oturan bir kubbeyle örtülüdür. Yanlarda yarım, köşelerde küçük kubbelerle desteklenmiştir. Kubbenin görkemli görünüşü dışta da sürdürülmüştür. Merkezi kubbenin köşelerine 4 ağırlık kulesi yapılmış, bunlar dilimli kubbelerle örtülmüştür.

Mimar Sinan, yapının dış mimarisinde, yeni öğeler kullanmıştır. Kubbe, kule ve kafesli pencerelerle hareketlilik kazanmış örtü düzeniyle, duvarlardaki kütlesel görünüm arasındaki çelişkiyi, doğu ve batıdaki kubbe ve tonozlu revaklarla gidermeye çalışmıştır. Giriş duvarının yanlarına ince, uzun görünümlü iki minare yerleştirilmiştir. Caminin kuzeyindeki avlu, 16 kubbeli revakla çevrilidir. Avlu ortasına IV. Murat döneminde, 8 mermer sütuna oturan sivri kubbeli bir şadırvan yapılmıştır. Mihrap ve minber mermerdir, minber geometrik kafes süslemelidir. Hünkâr mahfili köşelerde iki mermer, ortada 4 ahşap sütuna dayanmaktadır.

Şehzade Türbesi, mimarisi, çinileri, vitraylı alçı pencereleriyle anıtsal ve görkemli bir yapıttır. 8 köşeli yapıya, derin saçak örtülü, 4 sütunlu revakla girilmektedir. Yapıda küfeki, mermer, yeşil ve pembe porfir kullanılmıştır. Yerden kubbeye dek tüm duvarları kaplayan çiniler, renk, yazı ve motif zenginliğiyle göz kamaştırıcıdır. Çinilerin oluşturduğu renk cümbüşü, alçı pencerelerin vitraylarıyla güçlendirilmiştir. Şehzade Mehmet sandukasının üstündeki taht biçimi altıgen ahşap kafes olup, fildişi, kakma ve geometrik süslemeli 4 ayak üstüne oturmaktadır. Rüstem Paşa Türbesi, 8 köşeli kubbeli bir yapıdır. Mimar Sinan’ın 1561’de bitirdiği yapının çinileri, renk ve motifleriyle öbür türbeden ayrılmaktadır. Çini panolar üstünde Celi yazılı ayetler vardır.

Dış avluda Bosnalı İbrahim Paşa, Şehzade Mahmut, Hatice Sultan, Fatma Sultan, Destarî Mustafa Paşa türbeleri yanında anıtsal nitelikli mezar taşları bulunmaktadır.

Medrese, dikdörtgen avluyu U biçimi çeviren revaklı odalardan oluşmaktadır. Güneyde kubbeli, büyük dershane bulunmaktadır. Avluda sivri külah örtülü, çok köşeli şadırvan vardır. Cami avlusunun doğu duvarına bitişik imaret L biçimindedir; yanındaki tabhane, duvarlara ve üçayağa oturan 8 kubbeyle örtülüdür.

Kervansaray Vefa Lisesi’ne giden yol üstündedir; avlunun iki yanına dizili dikdörtgen odalar yapıyı biçimlendirmektedir. Mektep, kervansarayın yanında tek kubbeli bir mekândır.

Piri Mehmet Paşa Külliyesi

Piri Mehmet Paşa Külliyesi Silivri’dedir. 1530-1531 yıllarında Piri Mehmet Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılmıştır. Cami, kervansaray, medrese, kitaplık, muvakkithane, imaret, sübyan mektebi, hamam ve çeşme yapılarından oluşmaktadır. Cami, külliyenin en önemli ve sağlam yapısıdır. Yan mekânlı caminin dışa taşkın mihrabı istiridye biçimi yarım kubbeyle örtülüdür. Medrese, avlu çevresinde dizili, önü revaklı, kubbeli odalardan oluşmaktadır. Kervansaray dikdörtgen planlı, ahşap örtülü bir yapıdır. Kesme taştan muvakkithane dikdörtgen planlı, kiremit çatılıdır.

Sultan Selim Külliyesi

Sultanselim’de, İstanbul’un Haliç’e egemen tepelerinden birine yapılmıştır. Yapımı I. Selim döneminde Mimar Acem Ali’nin başlattığı, 1522 yılında Kanuni Sultan Süleyman döneminde Mimar Sinan’ın bitirdiği düşünülmektedir. Cami, tabhane, imaret, sübyan mektebi, hamam ve türbelerin ancak bir bölümü günümüze ulaşmıştır. Merkezde yer alan cami, kare planlı olup, ana mekân, pencereli bir kasnağa oturan kubbe ile örtülüdür. İki yanda 9 kubbeli tabhane işlevinde bölümler vardır. Avlu 18 sütuna oturan 22 kubbeli revakla çevrilidir. Mermer sütunlar üstündeki hünkâr mahfili kalem işi bezemelidir. Kapı ve pencere kanatları ahşap süslemelidir. Yavuz Selim Türbesi, mihrap yönündeki avludadır. Çini yazıtında türbeyi 1523’te Kanuni’nin yaptırdığı bildirilmektedir. Tek kubbeyle örtülü, 8 köşeli yapının önünde, 4 mermer sütunlu revak bulunmaktadır. Pencere üstleri ve kubbe, kalem işleriyle süslüdür. I. Selim’in sandukası sedef kakma işlemelidir. Şehzadeler Türbesi, bu yapının karşısındadır. 8 köşeli, kubbeli, önü revaklı bir yapıdır. Kubbe, duvarlar ve pencere alınlıkları kalem işleriyle süslüdür. Abanoz kapı fildişi kakmalıdır. Yanlarda 16. yüzyıl çinisi panolar vardır. İçte Yavuz Selim’in kızları ve Kanuni’nin oğullarının gömülü olduğu 5 sanduka bulunmaktadır.

II. Bayezit Külliyesi

Sultan II. Bayezit tarafından kentin ticaret merkezi (bedesten) ile Eski Saray (Saray-ı Atik) arasında, 1501-1506 yıllarında Mimar Yakup Şah bin Sultan Şah’a yaptırılmıştır. Cami, medrese, imaret, kervansaray, mektep, hamam ve türbelerden oluşan külliye, depremler sonucu zarar görmüş ve onarımlar geçirmiştir. Caminin ibadet mekânı 4 büyük ayağa oturan büyük bir kubbe 2 yarım ve yanlarda dörder küçük kubbe ile örtülüdür. Önünde 7 kubbeli son cemaat yeri ve revaklı avlu vardır. Doğu ve batıda ana mekâna kemerle açılan 2 yan bölüm tabhanedir. Avlunun ortasında yer alan şadırvan 8 sütuna oturan barok üsluplu çatıyla örtülüdür. Düzgün kesme taştan inşa edilmiş olup, mihrap, minber ve avlu tabanı mermerdendir. Mihrabın sağındaki hünkâr köşkü ahşap mimarinin özgün yapıtları arasındadır. Tek şerefeli 2 minaresi geometrik motifler ve kufi yazılarla süslüdür. Medrese, açık avlu çevresinde dizili kubbeli revaklar ve kubbeli arka odaları ile klasik Osmanlı medreseleri planındadır. İmaret, avlu çevresinde dizili odalardan oluşmaktadır. Ambar, fırın, mutfak ve yemekhane kısmı bulunan imaret bugün Bayezit Devlet Kitaplığı’dır. Kervansaray imarete bitişik 6 kubbeli bir yapıdır. Bir bölümü kitaplık olarak kullanılmaktadır. Çifte hamamın sıcaklık kısmı, büyük kubbeli orta bölüm, yan eyvanlar ve köşe hücrelerinden oluşmaktadır. II. Bayezit’in türbesini oğlu I. Selim yaptırmıştır. 8 köşeli kubbeli bir yapıdır. Önündeki mermer revaklar yeşil mozaik taştandır. Selçuk Hatun Türbesi de yine 8 köşeli, kubbeli, yalın bir yapıdır. 19. yüzyıl kalem işleriyle süslenmiştir.

Atik Ali Paşa Külliyesi

Çemberlitaş’ta bulunan külliyeyi 1497 yılında Atik Ali Paşa yaptırmıştır. Külliye, cami, medrese, sübyan mektebi, imaret, türbe ve çeşmeden oluşmaktadır. Cami, bir büyük, bir yarım kubbeyle örtülü ana mekân ve önünde beş kubbeli son cemaat yerinden oluşmaktadır. Yanlarda ikişer kubbeli mekânlar bulunmaktadır. Son cemaat yeri orta kubbesindeki malakari kalem işleri ilgi çekicidir. Sübyan mektebi avlu kapısısın yanında, tek dershaneli, tek odalı küçük bir yapıdır. Caminin güneyinde, kesme taştan, 8 köşeli, kubbeli bir türbe vardır. Külliyenin mezarlığında önemli devlet ve bilim adamları gömülüdür. Caminin avlu duvarındaki çeşmeyi 1754 yılında Hekimoğlu Ali Paşa yaptırmıştır. Elçilerin ve yabancı konukların kaldığı Elçi Hanı, günümüze ulaşmamıştır

Davut Paşa Külliyesi

Davutpaşa’dadır. 1485 yılında Davut Paşa tarafından yaptırılmıştır. Cami, medrese, türbe, imaret, sübyan mektebi, mahkeme, çeşme ve hamamdan oluşmaktadır. 1894/1895 depreminde imaret, mahkeme ve mektep yıkılmıştır. 1739 yılında tadilat görmüştür. Cami, külliyenin merkezindedir. Zaviyeli camiler planında olup, ortada tek kubbeli ana mekân, yanlarda ikişer kubbeli yan bölümler bulunmaktadır. Önde 6 sütuna oturan 3 kubbeli son cemaat yeri vardır. Son cemaat yerinin sağında bulunan minarenin alt bölümü ilk yapıdandır. Caminin güneyindeki 1473 tarihli türbe 8 köşeli, kubbeli bir yapıdır. Doğusu 3 sivri kemerli, kubbeli revaklıdır. Avlu çevresinde dizili, önü revaklı odalardan oluşan medresenin doğusunda dershane odası yer alır. Oda girişlerinde barok kalem işleri görülür. Çeşme, sivri kemerli, mermer teknelidir. Külliyenin hamamı, çifte hamam planındadır.

Eyüp Sultan Külliyesi

Eyüp’te iskele yakınındadır. Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u aldıktan sonra yaptırdığı ilk yapı topluluğu olması açısından önemlidir. Fatih, 1458 yılında Ebu Eyyüb el-Ensari’nin kabri olarak bilinen yere türbe ve cami yaptırmıştır. Külliye, cami, türbe, medrese, imaret ve çifte hamamdan oluşmaktadır. Günümüze ulaşan cami 1798-1800 yıllarında Sultan III. Selim zamanında yapılmıştır. 1724 yılında, III. Murat döneminde yapılan minareler korunmuştur. Ana mekân, ortada merkezi kubbe, yanlarda 8 yarım kubbeyle örtülüdür. Dışa taşkın 4 köşe mihrap da yarım kubbelidir. Avlusu 2 sütuna oturan 13 kubbeli revakla çevrelenmiştir. Cami avlusunun yanlarında medrese odaları yer alır. İmaret, kubbeli, 2 büyük mekândan oluşmaktadır. Eyüp Sultan Türbesi, küfeki taşından, 8 köşeli, kubbeli bir yapıdır. Türbenin iç duvarlarını süsleyen ak, mavi çiniler ve vitraylı pencereler 16. yüzyıldandır. Çinilerin üstünü yazı kuşağı dolanmaktadır. Caminin çevresinde; Ferhat Paşa Türbesi, Feridun Paşa Türbesi, Mehmet Paşa Türbesi, Siyavuş Paşa Türbesi, Pertev Mehmet Paşa Türbesi, Sokullu Mehmet Paşa Türbesi, Mustafa Bulak Paşa Türbesi, Hüsrev Paşa Türbesi, Mihrişah Sultan Türbesi, Sultan Reşat Türbesi bulunmaktadır. Çevredeki hazirede, tarihsel değeri olan lahitler ve mezar taşları yer almaktadır.

Mahmut Paşa Külliyesi

Mahmutpaşa’dadır. Sadrazam Mahmut Paşa, 1462-1467 yılları arasında Mimar Sinan-ı Atik’e yaptırmıştır. Cami, türbe, hamam, medrese, sübyan mektebi, mahkeme, çarşı ve imaret yapılarından oluşmaktadır. Günümüze yalnızca bir bölümü ulaşan külliye yapıları 1755, 1939 ve 1953 yıllarında onarımlar geçirmiştir. Cami, 2 kubbeli ana mekân, yanlarda kubbeli bölümler ve 5 kubbeli son cemaat yerinden oluşmaktadır. Yapı kesme taştan, mihrap ve kapı ise mermerdendir. Mihrap ve minber 18. yüzyılda yapılmıştır. Hünkâr Kasrı, II. Mahmut dönemindendir. Küfeki taşından türbe, sekizgen planlı olup, kubbe ile örtülüdür. Yapının dış yüzü lacivert, firuze çini kakmalıdır. Çifte hamamın erkekler bölümü sağlamdır. Yıldız biçimi sıcaklıklı hamamlar grubundandır. Kürkçü hanı 2 katlı, 2 avlulu bir yapıdır. Önleri revaklı odalar tonozla örtülüdür. Kare avlu ortasında Hacı Küçük Ahmet Ağa’nın mescidi vardır. Bu yapı İstanbul hanlarının en eskisi olup Fatih döneminden günümüze ulaşan tek örnektir.

Fatih Külliyesi

Fatih Sultan Mehmet tarafından 1462-1470 tarihleri arasında Mimar Sinan-ı Atik’e yaptırılan Fatih Külliyesi, cami, medreseler, darüşşifa, tabhane, imaret, kervansaray, sübyan mektebi, kitaplık, hamam, Saraçlar Çarşısı, Deve Hanı ve türbelerden oluşmaktadır. Caminin bulunduğu yerde Bizans dönemine ait 12 Havari Kilisesi (Haghios Apostoloi Kilisesi) bulunmaktaydı. 1765 yılındaki büyük depremde, kubbesi çökmüş olan cami, Sultan III. Mustafa tarafından 1767-1771 yılları arasında Mimar Tahir Ağa’ya yeniden yaptırılmıştır. Külliyenin merkezini oluşturan cami, ortada 4 büyük ayağa dayanan büyük bir kubbe, yanlara doğru 4 yarım kubbeyle örtülüdür. Kare mekânın köşelerinde 4 küçük kubbe bulunmaktadır. Minareler 19. yüzyılda 2 şerefeli olarak yenilenmiştir. İç mekân barok kalem işleriyle süslüdür. Klasik Osmanlı medreseleri planındaki medreseler, revakların arkasına dizili odalar ve bir dershaneden oluşur. Caminin güneyindeki avluda yer alan türbeler Fatih Sultan Mehmet ve eşi Gülbahar Sultan’a ait olup işlevselliğin ön plana çıkarıldığı dikkati çekmektedir

Eski Valide Sultan Külliyesi

Üsküdar, Toptaşı’ndadır. 1577-1583 arasında Nurbani Sultan adına Mimar Sinan’a yaptırılmıştır. Cami, medrese, darüşşifa, kervansaray, tabhane, imaret, darülkurra geniş ve engebeli bir alana yan yana yaptırılmıştır. Cami, altı ayağa dayanan bir kubbe ve yanlarında ikişer kubbeyle örtülü bir mekân planındadır. Dışa taşkın mihrap yarım kubbedir. Son cemaat yeri iki bölümlüdür. İçteki dört kubbe ve çapraz tonoz, dıştaki ise eğimli bir çatıyla örtülüdür. Yapı, 16. yüzyıl İznik çinileriyle süslüdür. Mermer minber geometrik bezelidir. Hünkâr Köşkü 18. yüzyıl kalem işi süslemelidir. Dikdörtgen planlı avlu kubbeli revaklarla çevrilidir. Medrese cami duvarına bitişik ve klasik tarzdadır.

Darüşşifa, caminin doğusundadır. Avlu çevresine dizili revaklı odalar planındadır. Doğuda dershane vardır.

Çifte Hamam, ayna tonozlu soğukluk, ortası kubbeli, yanları tonozlu ılıklık, büyük kubbeli sıcaklık bölümlerinden oluşmaktadır.

Cerrahpaşa Külliyesi

Cerrahpaşa’dadır. 1593-1594’te Cerrah Mehmet Paşa, Mimar Davut Ağa’ya yaptırmıştır. Cami, medrese, türbe, hamam, çeşme yapılarından sadece hamam günümüze ulaşmamıştır. 1894 depreminde yıkılan bölümler, 1958-1960’ta onarılmıştır. Cami kare planlıdır, ortada büyük, yanlarda altı yarım kubbeyle örtülüdür. Geometrik süslemeli minber, dönemin önemli yapıtlarındandır. Camideki kalem işleri geç dönemdendir. Caminin kuzeyindeki medrese klasik Osmanlı medreseleri planındadır. Türbe sekiz köşeli, kubbeli, iki dizi pencereli bir yapıdır. Burada Cerrah Mehmet Paşa ve oğulları gömülüdür. 16 köşeli, mermer havuzlu şadırvan, avlunun kuzeybatısındadır, mermer yarım sütunçeler ve palmet kuşağıyla süslüdür. Üstü açıktır.

Yeni Valide Külliyesi

Eminönü Meydanı’ndadır. Kentin klasik üsluptaki son büyük külliyesidir. Cami, hünkâr kasrı, darülkurra, sübyan mektebi, arasta, sebil, çeşme ve türbenin yapımını 1597’de Safiye Sultan’ın isteğiyle Mimar Davut Ağa başlatmıştır. Külliye ancak 1663’de Turhan Hatice Sultan döneminde bitirilmiştir. Yapılar, 1940-1943’te onarılmıştır. Cami, basamaklı bir kaide üzerine yapılmıştır. Ana mekân ortada büyük, yanlarda yarım, köşelerde küçük kubbelerle örtülüdür. Doğu ve batıda iki katlı yan galeriler vardır. İç havlu kubbeli revaklıdır. Ortada mermer, sekiz köşeli kubbeli şadırvan bulunmaktadır. Son cemaat yeri yedi kubbelidir, iki yandan üç şerefeli, firuze çinili minareler yükselmektedir. Mihrap ve minber ak mermerdir. Vaaz kürsüsü, geometrik kafesli, sedef kakma işlemelidir. Yapı içten 17. yüzyıl çinileriyle kaplıdır. Kubbe ve kemerlerde kalem işleri görülür.

Hünkâr Kasrı, caminin güney köşesine bitişik kemere yapılmış üç katlı bir yapıdır. Çinili ocakları, duvarları kaplayan çini panoları, vitraylı pencereleri, ağaç işçiliği sedef ve bağ kakmalı kapılarıyla küçük bir saray görünümündedir.

Mısır Çarşısı adıyla bilinen yapı külliye arastalarının en büyüklerindendir. Kesme taş ve tuğladan, L biçimi planlı, dört ana kapılı bir yapıdır. Ön yüzü iki katlıdır. Yan mekânlar kubbe ve tonoz örtülür.

Türbe kesme taştan, kare planlı, kubbeli bir yapıdır. Abanoz ağacından kapı, fildişi ve sedef kakmalıdır. İçte çini ve kalem işleri görülür. Yapıya bitişik iki türbe geç dönemdendir. Türbe ve mezarlıkta Turhan Hatice Sultan, IV. Murat, II. Mustafa, Şehzadeler ve dönemin önde gelen kişileri gömülüdür. Dikdörtgen planlı içten kubbeli sebilin duvarları kafeslidir. Çeşme ile birlikte 1663’de yapılmıştır.

Çinili Külliye

Üsküdar’dadır. Kösem Mahpeyker Sultan tarafından 1640’ta Mimar Kasım Ağa’ya yaptırılmıştır. Cami, medrese, sübyan mektebi, çeşme, şadırvan, sebil, çifte hamam ve mezarlık Çinili Sokak’ın yanlarına, değişik düzeylere yerleştirilmiştir. Yüksek bir kaide üstündeki cami, kare mekânlı, kubbeli bir yapıdır. Tümüyle 17. yüzyıl çinileriyle süslüdür.

L planlı medrese avlunun güneydoğu köşesindedir. Revakı yıkılmıştır. Sekiz köşeli şadırvan kubbesi sekiz mermer sütuna oturmaktadır. Yapı geometrik motifler ve yazı kuşağıyla süslüdür. Sübyan Mektebi kubbeli küçük bir yapıdır. Çifte Hamam haç biçimi eyvanlı, köşe hücreli klasik bir yapıdır.

Köprülü Külliyesi

Divanyolu’ndadır. 1661’de Köprülü Mehmet Paşa yaptırmıştır. Mescit, medrese, türbe, çeşme, sebil, kitaplık, han ve dükkânlar geniş bir alana yerleştirilmiştir. Küçük külliyede hanın çok büyük tutulması, 17. yüzyılda bu kesimin ticaret yönünden canlılık kazandığını göstermektedir. Sekiz köşeli mescit, dönemin özelliği olarak, dershane işlevini de üstlenmiştir. Medresenin revaklı, kubbeli odaları mescidi L biçimi sarmaktadır. Türbe 8 köşelidir. Köşeler, sütunlarla yuvarlatılmıştır. Kemer araları tunç kafeslidir. Burada Köprülü Mehmet Paşa, Fazıl Ahmet Paşa ve Ayşe Hanım gömülüdür. Çeşme, mescidin sokak yönündeki duvarlarındadır.

Taş kemerli rumi ve rozet süslemeli bir yapıdır. 1661 tarihli kitaplığı Fazıl Ahmet Paşa yaptırmıştır. Yapı, sütunlara oturan kubbeli revak ve kubbeli bir kare mekân planındadır. Vezir Hanı, iki katlı orta avlu çerçevesinde dizili revaklı odalar planında bir yapıdır. Birinci kat oda ve revakları beşik tonoz, ikinci kattakiler ise kubbe örtülüdür. Avlunun ortasında mescit bulunmaktadır.

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Külliyesi

Divanyolu’ndadır. Külliyelerin yapımını 1681’de Merzifonlu Kara Mustafa Paşa başlatmış, kendisi ölünce 1690’da oğlu Damat Ali Paşa tarafından bitirilmiştir. Külliye 1960’da onarılmıştır. Mescit-dershane sekiz köşeli, sağır kubbeli bir yapıdır. Girişte, dört sütunlu revak bulunmaktadır. Revaklı medrese odaları bu yapıyı U biçimi çevrelemektedir. Mescit dershanenin sağında, düz çatılı sübyan mektebi vardır. Caddenin köşesindeki sebil, 6 mermer gömme sütunludur. Sütunlar arası geometrik motifli dövme demir kafes biçimindedir. Kubbe kurşun kaplıdır. Türbe 12 sütunla çevrili ve üstü açıktır.

Amcazade Hüseyin Paşa Külliyesi

Fatih’te, Saraçhanebaşı’ndadır. 1700’de Amcazade Hüseyin Paşa yaptırmıştır. Medresenin önem kazandığı külliyede tüm yapılar bir avlu duvarı içine alınmış, duvarın bir yanına çeşme ve dükkânlar, öbür yanına dilimli kemerli sebil ve mezarlık yerleştirilmiştir. Kubbeyle örtülü, 8 köşeli mescit dershane, üç yandan kubbeli ve tonozlu revaklarla çevrilidir. Medrese, U biçimi, kubbeli bir yapıdır. Kitaplık, avlunun sağındadır, iki katlı, tek odalıdır. 1755’te onarılmıştır. Mermer sebil barok üsluptadır. Avlu duvarı dışına dört dilimli, yarım daire biçimi çıkıntı yapar. İçten kare planlı, kubbeli bir yapıdır. Çeşme, servi ve çiçek süslemelidir. Şadırvan sekiz mermer sütuna oturan çatıyla örtülüdür; çok köşeli havuzu vardır.

Çorlulu Ali Paşa Külliyesi

Çarşıkapı’da Divanyolu üstündedir. 1707-1708’de Çorlulu Ali Paşa yaptırmıştır. 1960-1963’te onarılmıştır. İki avlu çevresinde, iki medrese yer almaktadır. Birinci avludaki medrese dershaneleri mescit olarak kullanılmaktadır. Önünde son cemaat yeri ve minaresi vardır. İkinci avludaki medrese dershanesi ise bağımsız bir yapıdır. Kare planlı, tonoz örtülü kitaplık ikinci avludadır. Yapı topluluğunun bir mermer, öbürü ahşap sütunlu iki şadırvanı vardır. Külliyenin mimarisi ve kalem işlerinde barok üslubun etkisi görülmektedir.

Damat İbrahim Paşa Külliyesi

Şehzadebaşı’ndadır. 1720’de Nevşehirli Damat İbrahim Paşa yaptırmıştır. Yapılar bir avlu içerisine dizilmiştir. Bunlar Damat İbrahim Paşa Darülhadisi olarak anılmaktadır. Taç kapının sağındaki oda, mescit işlevindedir. Kitaplık, mescidin karşısında, kare planlı kubbelidir. Güney ve batısı revaklıdır. Yapının kalem işi süslemeleri Lale Devri özellikleri göstermektedir. Medrese odaları avluyu U biçimi çevrelemektedir. Sekiz köşeli, mermer şadırvan barok süslemelidir. Beş sütunlu sebil Lale Devri özelliğinde mukarnas, rumi, palmet ve kalem işi bezemelidir. Sebilin yanındaki sivri kemerli, mermer çeşme barok üsluptadır.

Hekimoğlu Ali Paşa Külliyesi

Davutpaşa’dadır. Sadrazam Hekimoğlu Ali Paşa 1734’te Mimar Hacı Mustafa ve Ömer Ağa’ya yaptırmıştır. Dönemin en büyük külliyelerindendir. Cami, altı payeye oturan büyük bir kubbeyle örtülüdür. Bunu 5 yarım kubbe desteklemektedir. Dışa taşkın mihrap barok üslupta, kıvrık dal ve palmet süslemelidir. Mihrap duvarı 18. yüzyılda Tekfur Sarayı’nda yapılan çinilerle kaplıdır. Tüm yapıda, barok üslupta süsleme egemendir. Kitaplık, kuzeydeki giriş kemerinin üstündedir. İki katlı, dikdörtgen planlı, beşik tonoz örtülü bir yapıdır. Barok üslupta sebil, külliyenin köşesindedir. Sekiz köşeli ve dilimlidir. Yapı geçmişte ahşap, sivri bir kubbeyle örtülüydü. Ahşap çatılı şadırvan 1918’de yanmıştır. Türbe iki kare planlı bölümden oluşmaktadır. Bu kubbeli bölümler kemerle bağlanmaktadır. Yapı barok üslupta süslemelidir. Tekke tek kubbeli bir yapıdır. Külliyenin dört çeşmesi vardır.

Nurosmaniye Külliyesi

Çarşıkapı, Nurosmaniye’dedir. Külliyenin yapımını 1748’de I. Mahmut başlatmış, 1755’de III. Osman döneminde bitirilmiştir. Mimarı Mustafa Ağa, Yardımcısı Simon Kalfa’dır. Külliye, cami, medrese, imaret, kütüphane, sebil, çeşme ve dükkânlardan oluşmaktadır. Burada klasik ölçülerden uzaklaşarak barok üslubunun etkisinin görüldüğü yeni mimari öğeler önem kazanmıştır. Dış avlu iki büyük kapıyla Nurosmaniye ve Kapalı Çarşı’ya açılmaktadır. Çarşı yönündeki anıtsal kapının yanlarında sebil ve çeşme bulunmaktadır. Hünkâr Kasrı’ndaki rampanın altına dükkânlar yapılmıştır. Merkezde yer alan cami, yüksek bir kaide üstündedir. İç avlu oval biçimiyle klasik üsluptan tümüyle ayrılmaktadır. Avlu çevresi, 12 sütuna oturan 14 kubbeyle örtülüdür. Kare planlı ana mekân büyük kubbelidir. Yapı, barok üslupta 174 pencereyle aydınlanmaktadır. Klasik üsluptaki medrese caminin güneyindedir. İmaret medreseye bitişiktir. Kubbeli girişten avluya geçilmektedir. Avlu çevresinde odalar vardır. Sebil dört mermer sütuna oturan ahşap saçaklı, kubbeli bir yapıdır. Kitaplık iç avlunun doğusundadır. Çok köşeli okuma salonu dört sütuna oturan oval kubbeyle örtülüdür. Kare planlı türbe yüksek bir kasnağa oturan kubbeyle örtülüdür. Külliyenin yazıtları dönemin ünlü hattatları Rasim, Yedikulelizade Abdülhalim, Müzehhip Ali ve Mehmet Refi’nindir.

Laleli Külliyesi

Laleli’dedir. 1759’da Sultan III. Mustafa döneminde başlanmış, 1763’te bitirilmiştir. Mimarı Mehmet Tahir Ağa’dır. 1765 depreminden sonra Seyid Mustafa Ağa onarmıştır. Barok üslupta cami, sebil, türbe, mumhane, Sipahiler Hanı, çarşı, çeşme, muvakkithane yapıları düzen gözetilmeden yerleştirilmiştir. Öbür külliyelerden ayrı olarak burada cami, dükkânların üstüne yapılmıştır.

Kare planlı ana mekân, bir merkezi kubbe ve 6 yarım kubbeyle örtülüdür. Avlu, 14 sütuna oturan 18 kubbeyle çevrilidir. Mimarisi ve süslemesiyle barok üslubun özgün örneklerindendir. Avlunun ortasında sekiz sütunlu mermer şadırvan vardır. Saçağı Geç dönem kalem işleriyle süslüdür. Cadde üstünde yer alan barok üsluptaki sebil büyük bir yapıdır, 6 mermer sütunun araları tunç kafeslidir. Saçak, mermer kabartmalıdır. III. Mustafa ve III. Selim’in sandukalarının bulunduğu 6 köşeli türbe, kubbeyle örtülüdür. Önünde üç bölümlü revak vardır. Yapı barok kalem işleri ve 16. yüzyıl çinileriyle süslüdür. İmaret dış avlunun kuzeyindedir. Avlu çevresine dizili odalar planındadır. Kuzeydeki Sipahiler Hanı iki katlıdır, dikdörtgen avlu çevresinde dizili, revaklı odalardan oluşmaktadır. Çarşı, cami ve avlusunun altındadır, 12 payeli bir yapıdır. Medrese günümüze ulaşmamıştır. Külliye yapılarında taş ve tuğla kullanılmıştır.

I . Abdulhamid Külliyesi



Benzer Yazılar

Yorum Ekle