üye ol Üye Girişi Söyle Sözünü Anasayfa Yukari Çik
Bilgi Paylaştıkça Büyür

Doğada Yön Bulma

Doğada hayatta kalmak için yönünüzü her ne olursa olsun bir şekilde bulmanız gerekir. Eğer yönünüzü bulamıyorsanız kaybolmuşsunuz demektir.

Kaybolmak

Tamamen kaybolmak imkânsızdır. Bir uçak kazasında bile kazazedeler uçağın hangi bölge ya da ülkeye düştüğünü hemen hemen bilirler. Nerede olduğunuzu saptayabilmek için sadece olasılıkları azaltmanız ve haritada bir yer belirleyebilecek duruma gelmeniz yeterli. Telsizle nerede olduğunuzu kesin olarak bildirebilmeniz hemen kurtarılabilmenizi sağlar. Eğer hangi haritanın gösterdiği bölgede olduğunuzu biliyorsanız hiç de kaybolmuş sayılmazsınız. Yeryüzünün şeklini göz önüne alıp belirli işaretlere dikkat ederek çıkarımlarınızı haritadaki bilgilerle birleştirirseniz yerinizi yaklaşık olarak belirlemeniz çok uzun sürmeyecektir. Eğer bir haritanız yoksa ya da elinizdeki harita kesin veriler sunmuyorsa kendinize bir harita yapabilirsiniz. Böylesi bir harita kampınızı, su ve yiyecek kaynaklarınızı tekrar bulmanızı sağlar.

Mevkii saptama

Bir harita ve pusula yardımıyla nerede olduğunuzu anlamak için haritada görebildiğiniz bazı arazi unsurlarının yerini saptamalısınız. Kerteriz alarak gözlem noktanızdan bir unsura olan mesafeyi ölçebilirsiniz. Bir ya da birkaç unsurdan kerteriz almak yerinizi üç aşağı beş yukarı belli edecektir.

Pusulayı sağ tarafınıza doğru belirli bir arazi unsuruna doğru tutun. Pusula kadranında kuzeyi gösteren oku, pusulanın kuzeyi gösteren iğnesiyle aynı hizaya getirin.

Pusulayı harita üzerinde unsuru gösteren işarete doğru yerleştirin. Pusulanın kadranını haritada gösterilen kuzeyle aynı hizaya getirin. Aldığınız kerteriz boyunca bir çizgi çekin.

Pusulayı bu kez başka bir unsura doğrultun. Bu unsur ilkinden aşağı yukarı doksan derece açıda ve sizden en az bir kilometre uzakta olsun. Seçebileceğiniz en iyi unsur belirgin bir tepenin zirvesi olur.

İkinci unsurun haritanın üzerinde bulacağınız şekline doğru yukarıdaki yöntemi kullanarak ikinci bir çizgi çekin. Mevkiiniz iki çizginin kesiştiği yerdir. Yerinizi daha kesin bulmak istiyorsanız üçüncü bir unsuru da kullanabilirsiniz.

GPS kullanımı

Küresel Mevki Bulma Sistemi, denizde ve kanda, yapılan navigasyonda yeni bir çığır açtı. Bu sistem dünyaya radyo dalgalan yollayan 24 uydudan oluşuyor. Bir alıcı yoluyla bu sinyalleri almak ve bulunduğunuz mevkii oldukça kesin olarak tespit etmek mümkün. Sabit vericiler uyduların yörüngedeki pozisyonunu hesaplıyor. Alınan veriler nereye giderseniz gidin, meşkinizi hesaplamanıza yarıyor. Hiçbir belirleyici noktası olmayan çöl ve denizlerde navigasyonu, eskiden pusulayla kerteriz almak daha sonra bir sekstant ve kronometre kullanarak mevki belirlemek yoluyla yapılıyordu. Geleneksel yöntemler halen GPS` e yardımcı olarak kullanılabiliyor.

Manyetik varyasyon

Birbirinden az da olsa farklı üç kuzey bulunduğu için biraz karmaşık olabilir. Dünyanın birçok yerinde bu varyasyon o kadar azdır ki yürüyüşçülerin dikkate alması gerekmez. Ancak yüksek kuzey enlemleri gibi diğer bölgelerde manyetik varyasyon belirgin derecede artar ve pusulaları yararsız hale getirir. Bu yüzden navigasyon yaparken o bölgedeki manyetik varyasyon oranını bilmeniz gerekir. Bu değer meşkinize göre aldığınız kerterizden çıkarılmalı ya da eklenmelidir. Bölgelerin manyetik varyasyon değerleri çoğu haritada üç ok kullanılarak gösterilir.

Mevki saptamanın püf noktaları

Altın kural: “Pusulanıza güvenin!” Çoğu insan pusula yerine hislerine güvendiği için kaybolur.

Her zaman kerteriz ve mesafe ölçümü yapın.

Arazinin neye benzediğini, vadilerin, tepelerin ve sırtların nerelerde olduğunu iyice öğrenin.

Pusulanızı kullanarak haritanızı işaretledikten sonra arazideki ana işaretleri belirleyin ve kerteriz almaya başlamadan önce iyi bir plan yapın.

Pusulalar

Pusula ibreleri manyetik kuzey ve manyetik güneyi, dünyanın doğal manyetik alanının kutuplarını gösterir. Dünyanın içinde dik duran dev bir mıknatıs olduğunu varsayarsak, kutuplar mıknatısın iki ucunda, manyetik akımın çıktığı yerde bulunur. Birçok farklı pusula çeşidi vardır. Yürüyüşçüler her ihtimale karşı yanlarında her zaman basit bir pusula bulundurmalıdır. Ancak temel yön bulma ve mevki belirleme için gönyeli (Silva Pusulası gibi) pusulalar kullanılmalıdır. İçlerine yerleştirilmiş prizmaların yardımıyla kerteriz okumaya yarayan prizmatik pusulalar sağlamdır ve kesin sonuç verir. Bazılarında prizmaların yerine aynalar da vardır. Ancak bu pusulalar oldukça pahalıdır. Basit bir gönyeli pusula navigasyonu doğru yapmanızı sağlarken karmaşık hesaplar gerektirmediğinden hata payını da azaltacaktır.

Silva pusulanın çok geniş bir üretim yelpazesi vardır, bu yüzden pusula alırken şu özelliklere mutlaka dikkat etmek gerekir;

Kareleme yönteminde rahat çalışmak ve mesafe bulmayı kolaylaştırmak için roamer olmalıdır.

Mat veya şeffaf pusula yuvasının yerleştirildiği bir tabanı olmalıdır. Haritadaki çizgileri görebilmek için de şeffaf olanı tercih edilir.

Pusula yuvasında, üstte veya kenarda mutlaka açı kadranı olmalıdır. Üstte olanı tercih edilir.

Pusula kullanım alanları

Çok geniş bir kullanım alanı olan Silva pusulaları aşağıdaki amaçlar için çok uygundur.

      1.Harita üzerinde mesafe bulma,

2.Kareleme yöntemiyle çalışma,

3.Kuzeyi bulma,

4.Haritayı yerleştirme (Haritanın kuzeyini, kuzeye çevirme),

5.Zirve ve benzeri gibi hedefleri belirlemek,

6.Kesiştirme yöntemi kullanmak (Cocked Hats),

7.Eğim yönü almak, için Haritadan pusulaya hedef açısı bulma,

8.Pusuladan halitaya hedef açısı bulma.

Pusula nasıl yapılır

Eğer manyetize edilmiş demir esaslı bir parça metal asılıp serbestçe sallandırılırsa kuzey güney doğrultusunu gösterene kadar salınacak ve bu pozisyonu aldıktan sonra duracaktır. Bunun sebebi dünyanın manyetik alanının metali çekmesidir. Bir parça metali manyetize ederek, kendi pusulanızı yapmak için kullanabilirsiniz.

Bir parça ipek kumaş alıp bir iğneyi hep aynı yöne doğru kumaşa sürterek manyetize edin. Bu şekilde iğneye statik elektrik yükleyebilirsiniz.

Bir kâseye su doldurun ve içinde bir parça çimen yüzdürün. İğneyi çimenin üzerine koyun. İğne kuzey güney doğrultusunu gösterecektir.

İğne tam olarak durduğunda gösterdiği yönü karşı sayfadaki yöntemleri de kullanarak test edin ve iğnenin kuzeyi gösteren ucunu işaretleyin. Yeni pusulanız artık hazır.

Jilet Pusulası

Jilet kullanımı

Acil bir durumda iğne yerine jilet kullanarak basit bir pusula yapabilirsiniz. Ancak jileti önce taş üzerinde körleştirmeli ve yukarıdaki gibi dikkatle manyetize etmelisiniz.

Jilet Pusulası

Kör bir jileti manyetize edin ve bir ipin ucuna asarak serbestçe salınmasına izin verin, size kuzeyi gösterecektir.

Güneşin kullanımı

Güneş her zaman doğudan doğup batıdan battığı için basit bir yön göstergesi olarak kullanılabilir. Güneşi görebildiğiniz ve zamanı bildiğiniz sürece güneşe bakarak yön bulabilirsiniz. Ayrıca bir güneş saati yaparak ya da saati gönye olarak kullanarak da yönünüzü yaklaşık olarak kestirmeniz mümkündür.

Kuzey yarıküre

Akrebi güneşe çevirin. Akreple 12 arasındaki hayali çizgi güneyi gösterecektir.

Güney yarıküre

Güney yarıkürede 12`yi güneşe doğru tutun. 12`yle akrep arasındaki hayali çizgi kuzeyi gösterir.

Güneş saati

Yere bir sopa dikin. Sabah sopanın gölgesinin en ucunu işaretleyin (kuzey yarıkürede batı). Bir sopaya gölgenin uzunluğunda bir ip bağlayıp ilk sopanın etrafına bir ark çizin. Gölgenin öğleden sonra dokunduğu yeri işaretleyin.

Yıldızların kullanımı

Yıldızların gökyüzünde birbirlerine göre pozisyonu asla değişmez. Hareket ediyor gibi görünmelerinin tek sebebi dünyanın dönmesidir. Sadece tek bir yıldız hareket etmez: Kutup ya da kuzey yıldızı. Bu yıldız kuzey yarımkürede kuzeyi bulmak için kullanılabilir. Güney yarımkürede güneyi bulmak için Güney Haçı`nı bulmanız gerekir.

Kuzey yarıküre

Büyük ayıya bakarak kâsenin ucunu oluşturan iki yıldızın arasından hayali bir çizgi geçirin ve bu çizgiyi iki yıldızın arasındaki mesafenin yaklaşık dört katı kadar uzatın. Böylece kutup yıldızını bulabilirsiniz. Kutup yıldızı her zaman kuzeyi gösterir.

Güney yarıküre

Güney Haçı`nı kullanarak güneyi yaklaşık olarak belirleyebilirsiniz. Haçın kuyruğundan, uzunluğunun dört buçuk katı kadar hayali bir çizgi uzatın. Güney bu noktanın altındaki ufuktadır. Haçın altında bulunan iki parlak yıldız da doğru noktayı bulmanıza yardımcı olacaktır.

Doğal yön tabelaları

Doğadaki yabanıl hayat, insanlarla karşılaştırıldığında, yerkürenin manyetik alanıyla ve yönlerle daha çok uyum içindedir. Bitkiler güneşe doğru büyür, güney yarımkürede güneye, kuzey yarımkürede kuzeye döner. Günebakan çiçekleri güneşin gökyüzündeki hareketini izler. Güney Afrika`daki Kuzey Kutbu Bitkisi her zaman kuzeye dönük durur. Ağaç halkaları güneş tarafında daha geniştir.

Termit yuvaları

Bazı termit yuvaları kuzey güney doğrultusunda inşa edilmiştir. Bu sayede sabah ve akşam maksimum güneşi alırken öğlen gölgede kalırlar.

Örücü kuşlar

Bazı kuşlar temel yön bulma aleti olarak kullanılabilir. Örneğin bazı örücü kuş türleri yuvalarını ağaçların sadece batı tarafına yapar. Bu kuşların yaşadığı Güney Afrika gibi yerlerde yuvalar güvenilir yön göstergeleridir.

Pusula ile ilgili problemler

Sapma

Pusulayı yönlendirirken, pusulanın, iğnesini etkileyecek metal eşyalardan uzak olmasını sağlayın (Kazma, saat, konserve kutusu vb.). Demir köprü üzerinde bu işi yapmak da kötü bir seçimdir. Ayrıca metal ağırlıklı kayalar da pusula iğnesini etkiler.

Kabarcıklar

Sıvı dolgulu pusulalarda hava kabarcıkları oluşabilir. Bu olay genelde hava basıncının düşmesi sebebi ile 1000 m üstünde görülür. Soğuk havalarda bu oluşum daha alçak yükseltilerde olabilir.

Bu kabarcıklar normal havada ve alçak yükseltilerde kendiliğinden yok olur.

Ters Kutuplanma

Pusula iğnesi manyetik alandan veya mıknatıslanmış bir malzemeyle temastan dolayı bozulabilir. İğnenin kutuplan belli ölçüde bozulursa, iğne yavaş hareket eder ve sabitlenmesi uzun sürer. Eğer tam bozulursa iğnenin güney ucu Kuzey`i gösterir.

Ters kutuplanmadan kurtulmak için, kuvvetli bir mıknatısın güney tarafı ile iğnenin kuzey ucuna anlık bir darbe vurmak gerekir. Daha sonra pusulanızı, doğru gösterdiğinden emin olduğunuz bir pusula ile karşılaştırarak, yaptığınız işlemin yeterli olup olmadığını kontrol etmelisiniz.

Altimetre

Altimetre çok pahalı bir alettir ve İngiltere gibi yüksek dağları olmayan yerlerde fazla kullanılmaz. Ama Alp Dağlan gibi yüksek ve uzun sırt ve buzulları olan dağlarda gerçekten çok kullanışlıdır.

Altimetre aşağıdaki koşullarda ise özellikle kullanışlıdır;

Sırt

Düz çıkan (inen) bir sırtın üstünde iseniz ve hava açıksa yönünüz için pusula bile kullanmaya gerek yoktur. Ama görüş mesafesi az ise sırtın neresinde olduğunuzu bilmeniz zorlaşır ve böyle bir durumda altimetreye gerek duyabilirsiniz. Adım sayma da iyi bir yöntem olmakla birlikte altimetre daha kullanışlı ve daha hassastır.

Mesela şekilde sırtın tam üstündeyseniz ve altimetreniz 780 m. gösteriyorsa A noktasında olduğunuza emin olabilirsiniz (±10 m.) (Resim 1)

Buzul

Altimetre buzullarda, özellikle de kayakla yapılan hızlı inişlerde çok kullanışlıdır.

Yan Geçiş

Kötü bir görüşte bir tepenin etrafından dolaşırken yüksekliğinizi kaybedebilirsiniz. Eğer bunun farkına varırsanız engelleyebilirsiniz. Ama altimetre kullanmak bu işi kolaylaştırır ve sizi doğru yolda tutar.

Okuması kolay, ayarlanabilir, sağlam, hata payı 10 m. olan güvenilir bir altimetre sahibi olun. Satın aldığınız altimetrenin bir kullanım kılavuzu mutlaka vardır; onu kılavuzda belirtilen noktalara dikkat ederek kullanın. Ama yine de aşağıda belirtilen noktalan bilmenizde fayda vardır:

Altimetre kullanımı

Altimetreler hava basıncı ile çalıştıkları için hava koşullarının değişiminden etkilenirler.   Bu yüzden sürekli olarak bilinen yükseltilerde ayarlanmaları gerekir. Özelikle alçak basınç hava cephesinin yaklaşmakta olduğunu biliyorsanız bu noktaya daha fazla dikkat edin.

Aynı sebeple 10 km. den fazla yatay veya 500 m. den fazla dikey mesafe katettikten sonra tekrar ayarlanmazsa doğruluğunu kaybeder.

Hareket halindeki hızınız önemlidir. Eğer yavaş hareket ediyorsanız 5 km. yaklaşık 2 saat alır ve bu da hava basıncının değişmesi ve altimetrenin doğruluğunu kaybetmesi için yeterlidir.

Altimetre hava ısısının değişmesinden de etkilenir. Bunu düzeltmenin karmaşık bir yolu vardır ama size tavsiyemiz, altimetrenizi bilinen noktalarda ayarlamanızdır.

Kullanışı: Örneğin 500 m. yükseltideki A noktasından 800 m.` deki B noktasına gidiyorsunuz. Öncelikle A noktasında altimetreniz 500 m.` yi göstermelidir. Aksi takdirde altimetrenizi ayarlayın. B` ye ulaştığınızda 800 m. gösterecektir. Belki ufak bir ayarlama daha gerektirir. Fakat bunu B` den ayrılmadan önce yapmanız gerekebilir. Yoksa hatalar toplanarak artar.

Kampta kaldığınız zaman altimetreyi barometre gibi kullanabilirsiniz. 0 m.` ye veya gerçek yükseltinize ayarlayın. Sabah altimetrenin gösterdiği yükseklik gerçekte olduğundan daha fazla ise basınç düşmüş; daha az ise basınç artmış demektir.

Bazı ucuz altimetreler 50 m.` lik hata payı ile çalışır. Bunlar dağcılık açısından kullanışsızdır.10 m.` lik hata paylı altimetreler kullanılmalıdır.

Yazar Hakkında

Hakkında: bilginin süper gücü mail: gercektenbenim[?]hotmail.com
Kimlik kartı

Bir Cevap Yaz

kendi isteğimle kurallara uygun yazıyorum. (Lütfen yandaki kutuyu işaretleyin.)

Otomatik robotlara karşı soru.