HÜCRE: İçinde canlılıkla ilgili tüm temel olaylar gerçekleşen ve canlıyı oluşturan en küçük canlı yapı ve görev birimlerine

hücre denir.

HÜCRE TEORİSİ: 3 hipoteze dayanır.

1 — Bütün canlılar hücrelerden yapılmıştır.

2 — Hücreler bağımsız olmalarına rağmen bir araya gelerek,

özelleşip iş bölümü yaparak, birlikte iş görebilirler.

3 — Bu günkü hücreler, daha önceki hücrelerin bölünmesin-

den meydana gelmiştir.

Hücrelerin şekilleri bulunduğu dokunun özelliğine göre değişir. Hayvanlarda en fazla farklılaşmış hücre sinir hücresi-

dir. Büyüklükleri ortalama 10 – 15 mikrondur. Yer yüzündeki

en büyük hücre “deve kuşu yumurtası” dır.

Hücre zarı

Mitokondri

Sentrozom

Kloroplast

Koful

Çekirdek zarı

Kromatin iplik

Çekirdekçik

Golgi aygıtı

Ribozom

ER

Selüloz çeper

Nişasta

Pinositoz cebi

Glikojen

Lizozom

HÜCRENİN YAPISI

—Hayvan Hücresi— —Bitki Hücresi—

Bitki ve Hayvan hücresi arasındaki farklar

Bitki Hücresi Hayvan Hücresi

— Selüloz çeper vardır. — Çeper yoktur

— Plastitler vardır — Plastitler yoktur.

— Nişasta vardır — Glikojen vardır.

— Fagositoz, pinositoz — Fagositoz, pinositoz vardır.

yoktur.

— Sentrozom yoktur. — Sentrozom vardır.

— Lizozom yoktur — Lizozom vardır.

— Prizma şeklindedir — Oval şekildedir

— Yaşlı hücrelerde büyük — Büyük koful bulunmaz.

kofullara rastlanır

HÜCRE  ZARI VE ÖZELLİKLERİ

1 — Hücreyi dıştan kuşatarak şekil verir, bütünlüğü korur.

2 — Canlı, esnek ve seçici geçirgendir. Hücreye madde alış

verişini sağlar. Çift katlıdır.

3 — Hücreyi dış etkilere karşı korur.

4 — Yapısında protein ve yağ(lipid) ağırlıklı olmak üzere,

lipoproteinler, glikolipidler, glikoproteinler bulunur.

5 — Bazı hücrelerde dışarı doğru uzantılar oluşturarak tüyler,

kamçı, yalancı ayak, mikrovillus gibi yapılar oluşturabilir.

6 — Küçük açılma veya yırtılmalarda kendini tamir edebilir.

7 — Hücre zarında bulunan “glikoproteinlerin” dağılımı ve

sayısı, iki farklı hücrenin birbirini tanımasını sağlar.

SİTOPLAZMA ve SİTOPLAZMİK ORGANELLER

1 — Hücre zarı ile çekirdek arasını doldurur.

2 — Canlıdır, yarı saydam ve kolloid (zardan geçemeyen-suda çözünmeyen) dir.

3 — Bitki hücrelerinde rotasyon(çepere paralel hareket) ve

sirkülasyon(merkez –çeper arsı hareket) yapabilir.

4 — Yapısında; su, yağ, karbonhidrat, mineraller, vitaminler,

hormonlar bulunur.

5 — Ökaryot hücrelerde içinde sitoplazmik organelleri bulunur.

SİTOPLAZMİK ORGANELLER:

Mitokondri: Çift birim zarla örtülüdür. İç zar “matrix” denilen dolgu maddesinin içinde “Krista” denilen kıvrımlar oluşturur.

Bu kıvrımlı yapı yüzeyi artırır. Oksijenli solunum mitokondrilerde yapılır. Prokaryotlarda ve memeli alyuvarla-rında bulunmaz. Yapısında ETS, DNA, RNA ve enzimler

bulunur.

Ribozomlar: Sitoplazma, ER(Endoplazmik Retikulum) ve çe-kirdek zarı üzerinde bulunurlar. Protein sentezi sırasında ami-no asitlerin birbirine bağlanmasını sağlar. Yapısında %60 protein, %40 r-RNA bulunur. Virüsler hariç tüm hücrelerde

vardır.

Endoplazmik Retikulum (ER): Sitoplazma içerisinde kıvrımlı kanallardan oluşan zar sistemidir. Üzerinde ribozom bulunu-yorsa “granüllü ER” ; ribozom bulunmuyorsa “granülsüz ER” denir. Görevi hücre içerisinde madde taşınmasını sağla-maktır. Ayrıca sitoplazmayı ayrı odacıklara bölerek aynı anda gerçekleşen farklı biyokimyasal olayların birbirini etkilemesini önler. ER hücre zarının farklılaşmasıyla oluşur. Yapısı hücre

zarına benzer.

Golgi sistemi: Olgun sperm, kan hücreleri ve prokaryot hüc-reler dışındaki tüm bitki ve hayvan hücrelerinde bulunur. Üst üste binmiş “diktiyozom” denilen çok sayıdaki keseden olu-şur. Salgı maddelerini paketlemek. biyosentez yapmak, yağ depolamak, salgı yapmak görevleri arasındadır.

Örneğin : Hayvan hücrelerinde sindirim enzimlerini paketleye-rek lizozomları oluşturur. Zar yapısına katılan, glikolipid, gliko protein gibi makro moleküller golgi de sentezlenir. Golgi aygıtı ER dan ayrılan zarlardan oluşur. Üzerinde ribozom yoktur. Sentrozom: Gelişmiş bitki hücrelerinde bulunmaz. Kendi DNA

sı vardır. Hücre bölünmesinde iğ ipliklerinin oluşmasında gö-rev alırlar. Yapıları “sentriyol” denilen protein ipliklerden oluşmuştur. Spermlerin kuyrukları da sentriyol uzantılarından

oluşur.

Koful (vokuol) : İçi sıvı dolu, zarla çevrili keselerdir. Bir hüc-

relilerde besin kofulu, sindirim kofulu, boşaltım kofulu, kontrak-til (vurgan) koful gibi farklı görevler üstlenen çeşitleri vardır. Kofullar yaşlı bitki hücrelerinde büyük ve az sayıda, genç bitki

hücrelerinde ya hiç bulunmaz, ya da küçük ve çok sayıdadır. Meristem hücrelerinde koful hiç bulunmaz. Sitoplazmaları çok,

çekirdekleri büyüktür.

Lizozom : Bitki hücrelerinde bulunmaz.(bitkilerde fitolizozom vardır) Hayvan hücrelerinde golgi sitemi tarafından oluşturu-lur. Hücre içi sindirimi gerçekleştirirler. Hücre içindeki lizo-zomlar aynı anda patlatılırsa hücre kendini sindirir. Bu olaya “otoliz” denir. Düşmanından kaçan kertenkelenin kuyruğunu koparması bu yolla olur. Ölmüş hayvanların bitkilerden daha

çabuk çürümesinde lizozomların etkisi vardır.

Plastitler : Bitki hücrelerinde renk veren taneciklerdir.

Plastitlerin 3 çeşidi vardır.

— Kloroplast : Çift birim zarla örtülüdür. Grana ve stroma olmak üzere iki kısımdan oluşur. Kendi DNA’ sı, RNA’ sı, ETS

mi vardır. Yapısındaki granalarda yeşil renkli “klorofil” bulun-duğundan yeşil renkli görünür. Fotosentezden sorumludur. Klorofilin klorofil-a ve klorofil-b olmak üzere iki çeşidi vardır. Klorofil-a fotosentez yapan tüm bitkilerde bulunur. Klorofil-b

bazı basit yapılı canlılarda bulunmaz.

— Kromoplastlar : Yeşil ve beyaz dışındaki tüm renkleri (kır-

mızı, sarı mor, mavi v.b.)içerebilen plastitlerdir.

— Lökoplastlar : Renksizdirler. Depoladıkları besinin rengin-

de görünürler. Nişasta depoladıklarından genelde beyaz renk-

lidirler.

Plastitler uygun ortamda birbirine dönüşebilirler. Yeşil doma-

tesin kızarması. Yaprakların sararması vb.

Bitkilerde renk veren pigmentler; Klorofil(yeşil), Karoten(tu-

runcu), Ksantofil (sarı), Fikosiyanin(mavi), Fikoeritrin(kırmızı)

ÇEKİRDEK (= NUCLEUS)

Prokaryotlar ve olgun memeli alyuvarları hariç bütün ökaryot

hücrelerde bulunur. 4 kısımda incelenir.

1 — Çekirdek zarı : Çift katlıdır. ER’ mun uzantısı şeklindedir.

Üzerinde “por” denilen delikler vardır. Bu deliklerden sitop-

lazma ile çekirdek arasında madde alış verişi gerçekleştirilir.

Bu porlardan DNA geçemez. Çünkü DNA hücrenin en büyük

molekülüdür.

2 — Çekirdek özsuyu : Çekirdeğin içini doldurur. Yapısı si-

toplazmaya benzer.

3 — Çekirdekçik (=nükleolus) : Çekirdek özsuyunun yo-

ğunlaşarak saydamlaşmış halidir. Yapısında RNA bulunur.

4 — Kromatin iplik : Birbirine sarılarak yumak halini almış

uzun DNA iplikleridir. Hücre yönetimi ve kalıtımdan sorumlu-

dur. Hücre bölünmesinde kromozomları oluştururlar.

HÜCRE ZARI VE MADDE ALIŞVERİŞİ

Hücre zarı seçici geçirgendir. Bu nedenle;

1 — ( – ) iyonlar ( + ) iyonlardan daha kolay zardan geçer.

Çünkü zarın dış yüzü genelde ( + ) yüklüdür.

2 — Yüksüz(nötr) moleküller, iyonlardan daha kolay geçer.

3— Yağda çözünen maddeler zardan kolay geçer.

4— Yağı çözen maddeler(eter, alkol, kloroform) zarın yapısı-

nı bozarak zardan kolay geçerler.

5— Monomer durumundaki ya da küçük moleküller(glikoz,

yağ asidi, gliserin, amino asit, vitamin, su, tuzlar, gazlar)

hücre zarından geçerler.

6— Komplex büyük moleküller(Protein, polipeptit, dipeptit,

yağ, maltoz, nişasta, glikojen vb) hücre zarından geçe-

mez.

Bu moleküller sindirilerek yapı birimlerine parçalanırsa an

cak yapı birimleri zardan geçer. Büyük moleküllerin parçalana-rak zardan geçebilecek hale getirilmesine “sindirim” denir. Sindirimin amacı maddeleri hücre zarından geçebilecek hale getirmektir.

Hücreye madde alış verişi şu yollardan olur;

Pasif taşınma Aktif Taşınma

Difüzyon Osmoz Aktif taşıma Fagositoz Pinositoz

Osmoz sonucunda Aktif taşımada

hücrenin alabileceği — ATP harcanır.

durumlar — Enzimler görev alır.

— Taşıyıcı moleküller görev

alır.

Plazmoliz Deplazmoliz Turgor

(Büzülme) (Normale (Şişme)

dönme)

PASİF TAŞINMA

Pasif taşınmada ATP harcanmaz, enzimler görev almaz. Mad-

de moleküllerinin çok olduğu yerden madde moleküllerinin az

olduğu yere doğru, her tarafta yoğunluk eşit oluncaya kadar

moleküllerin yayılması veya geçişmesi şeklinde olur.

DİFÜZYON (= Yayınma)

ATP harcanmadan, madde yoğunluğunun çok olduğu yerden

madde yoğunluğunun az olduğu yere doğru, moleküllerin ya-

yılmasına difüzyon denir. Difüzyon molekül hareketine bağlı

olduğundan katı ortamda difüzyon olmaz.

ÖRNEK : Sıvı – Sıvı difüzyonu :

Bir bardak su içine mürekkep damlattığımızda, bir süre sonra

bardağın her yerine mürekkep molekülleri dağılır. Bardağın

Su

Mürekkep

her tarafı renklenir.

ÖRNEK: Gaz – Sıvı difüzyonu:

Bir gölün yüzeyi havayla temas eder, gaz molekülleri su için-

de çözünerek, gölün her tarafına difüzyonla yayılır. Bu durum

Hava

Göl

suda yaşayan canlıların solunumu için çok önemlidir.

ÖRNEK : Gaz – Gaz difüzyonu:

Bir odanın köşesine esans emdirilmiş bir pamuk koyduğu-

muzda, bir süre sonra esans molekülleri odadaki hava içinde

difüzyonla yayılarak odanın her tarafının kokmasına neden

Esans

Hava

olur.

Gazlar ve su hücrelere daima difüzyonla alınır ve verilir.

Örneğin akciğer alveollerinden oksijenin alınarak kana veril-

mesi difüzyonla olur.

KOLAYLAŞTIRILMIŞ DİFÜZYON :

Hücre zarından geçebilecek büyüklükteki moleküllerin zarda bulunan özel taşıyıcı proteinlerle(permeaz enzimleri) bağlana-

rak taşınmasıdır. Bu difüzyonda enzimler görev alır. Ancak

ATP harcanmadığından yine pasif taşımadır.

DİFÜZYON HIZINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER

Molekül Büyüklüğü : Moleküller küçüldükçe difüzyon hızı

artar.

Zardaki por(delik) sayısı: Zar üzerindeki por sayısı arttıkça difüzyon hızı artar.

Sıcaklık : Sıcaklık arttıkça moleküller daha hızlı hareket ede-

ceğinden difüzyon hızı artar.

Konsantrasyon(yoğunluk) farkı: Yoğunluk farkı arttıkça di-

füzyon hızı artar.

OSMOZ (= Geçişme)

Suyun difüzyonuna “osmoz” denir. Osmoz olayında su, su

moleküllerinin çok olduğu(az yoğun) yerden, su moleküllerinin

az olduğu (çok yoğun) yere doğru yarı geçirgen zardan geçer-

ler. Her tarafta yoğunluk eşitleninceye kadar bu geçişme de-

Cam boru

Nişastalı su

(Yoğun)

Saf su

(Az Yoğun)

Bağırsak

(Yarı geçirgen zar)

vam eder.

Osmotik basınç ve turgor basıncına bağlı olarak hücrelerde; plazmoliz , deplazmoliz ve turgor durumu ortaya çıkabilir.

Koful

(Hücre Özsuyu)

Boşluk

Tuzlu su

Hipertonik

İzotonik

Tatlı su

Hipotonik

Saf su

Sitoplazma
Plazmoliz

Deplazmoliz

Turgor

Hücreye su alınmasında, osmotik basınç ve turgor basıncı et-

kilidir.

Osmotik basınç : Hücrenin dışından içine doğru etki eden

basınçtır. Osmotik basınç büyüdükçe hücrenin su alması ko-

laylaşır. Plazmoliz halindeki bir hücrenin osmotik basıncı çok

büyüktür.

Turgor basıncı : Hücrenin içinden dışına doğru uygulanan

basınçtır. Bitki hücrelerinde dayanıklılığı sağlayan selüloz çe-

per olduğu için, bitki hücreleri turgora uğradıklarında şişerler

ama patlamazlar. Hayvan hücrelerinde selüloz çeper olmadığı

için yüksek turgor basıncına karşı koyamazlar ve patlarlar. Bu

olaya “hemoliz” denir.

Osmotik basınç ile turgor basıncı birbirine zıttır. Bu nedenle

biri artarsa öbürü azalır.

Bitkilerde, nasti hareketi, stomaların açılıp kapanması, yaprak

ve genç gövdelerde desteklik turgor basıncı etkisiyle gerçekle-

şir.

Emme kuvveti : Osmotik basınç ile turgor basıncı arasındaki

farka emme kuvveti denir. Turgor basıncı ile osmotik basınç

eşit olursa emme kuvvetinin değeri sıfır olur.

AKTİF TAŞIMA

Osmoz ve difüzyonun tersine, madde moleküllerinin az olduğu yerden, moleküllerin çok olduğu yere doğru (difüzyonun tersi

yönde) maddenin taşınmasıdır.

— Aktif taşımada enzimler kullanılır.

— Aktif taşımada ATP harcanır.

— Aktif taşımada taşıyıcı özel proteinler görev alır.

— Aktif taşıma sonunda her tarafta madde yoğunluğu eşit

olmaz.

Madde Enzimler ATP ADP + P

az Taşıyıcı

madde

Hücre dışı Hücre Sitoplazma

ortam zarı

PİNOSİTOZ ( = içme)

Suda çözünmüş veya süspansiyon(asıltı) halinde bulunan ve

hücre zarından geçemeyecek kadar büyük moleküllü madde-

lerin hücre zarının içe doğru çökerek cep yapmasıyla hücre-

ye alınmasıdır. Bu olayda ATP harcanır.

DİKKAT : Pinositoz olayı bitki hücrelerinde görülmez………

FAGOSİTOZ ( = yeme)

Hücre zarından geçemeyecek kadar büyük moleküllü katı maddelerin hücre zarının içe doğru çökerek cep yapmasıyla hücreye alınmasıdır. Bu olayda ATP harcanır.

DİKKAT : Fagositoz olayı bitki hücrelerinde görülmez……

1. Elektron taşıma sistemi aşağıdaki hücresel yapıların

hangisinde bulunur? (1974)

A) Çekirdekte B) Kofullarda C) Lizozomlarda

D) Mitokondrilerde E) Golgi aygıtında

2. Ribozomlarla protein sentezi arasındaki ilişkiye ben-

zer bir ilişki, mitokondrilerle aşağıdaki olaylardan

hangisi arasında vardır? (1974)

A) ATP sentezi B) Glikoz sentezi C) Yağ sentezi

D) DNA sentezi E) RNA sentezi

3. Her ikisinin de yapısında enerji üretimi ile ilgili elekt-

ron taşıma sistemi bulunan organel çifti aşağıdakiler-

den hangisidir? (1976)

A) Mitokondri – Ribozom

B) Ribozom – Golgi cisimciği

C) Kloroplast – Endoplazmik retikulum

D) Mitokondri – Kloroplast

E) Endoplazmik retikulum – Golgi cisimciği

4. Havuç bitkisinin kökünde,

I. Kloroplast

II. Kromoplast

III. Lökoplast

plastitlerinden hangileri bulunur? (1994 – ÖYS)

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II

D) I ve III E) II ve III

5. İnsanda alyuvarlara dönüşecek olan genç hücrelerde,

hemoglobinin yapısında bulunan globin molekülü bu

hücrelerin aşağıdaki organellerinin hangisinde sen-

tezlenir? (1991 – ÖYS)

A) Çekirdek zarı B) Ribozom C) Lizozom

D) Çekirdekçik E) Mitokondri

6. Aşağıdakilerden hangisi, hücrelerde birim zamanda

üretilen ATP miktarı ile doğrudan ilişkili değildir?

(1997 – ÖSS)

A) Lizozom B) Sıcaklık C) Mitokondri

D) Glikoz E) Enzim

7.

Analiz Analiz Sonucu

No Nişasta Glikoz

1 %96 %4

2 %20 %78

3 %8 %92

Öglenanın bir organelinin içeriği üçer dakika arayla analiz

edilmiş ve sonuçlar yukarıdaki tabloda gösterilmiştir.

Bu organelin görevi nedir? (1984 – ÖSS)

A) Sindirim B) Solunum C) Fermantasyon

D) Boşaltım E) Fotosentez

8. Gelişmiş organizasyonlu tipik bitki hücresinde aşağı-

dakilerden hangisinde verilenlerin her ikisi de bulu-

nur? (1988 – ÖSS)

A) Kromoplast ve sentrozom

B) Ribozom ve mitokondri

C) Pinositoz cebi ve selüloz çeper

D) Lignin ve vurgan koful

E) Glikojen ve lökoplast

9. Bir enzimin hücrede sentezinin başlamasından dışarı-

ya salgılanmasına kadar gerçekleşen olaylarda, aşa-

ğıdaki yapı ve organellerden hangisinin doğrudan iş-

levi yoktur? (1993 – ÖYS)

A) Ribozom B) Hücre zarı C) Lizozom D) Golgi aygıtı E) Endoplazmik retikulum

10. Aşağıdakilerden hangisi, bitkisel ve hayvansal hüc-

relerin ikisinde de bulunur? (1982 – ÖYS)

A) Klorofil B) Hücre zarı C) Büyük koful

D) Hücre duvarı E) Plastit

11. Aşağıdakilerden hangisi hücre zarının en önemli özel-

liğidir? (1977)

A) Çok ince oluşu B) Protein kapsaması

C) Seçici geçirgen oluşu D) Lipid kapsaması

E) Suyu geçirebilmesi

12. Sitoplazmasında çok fazla sayıda ribozom bulunan

bir hücre için aşağıdaki varsayımlardan hangisi ileri

sürülebilir? (1979)

A) Protein sentezi hızlıdır.

B) Ototrof bir hücredir.

C) Mitoz bölünmeye hazırlanmaktadır.

D) Hormon salgılayan bir hücredir.

E) Oksijensiz solunum yapmaktadır.

13. Bir hücrelilerde bulunabilen bazı organellerin işlevleri, in-

sanlarda bulunan bazı organların işlevlerine benzer.

Aşağıdakilerin hangisinde verilen organel ile organ

arasında işlev yönünden bir benzerlik yoktur?

(1992 – ÖSS)

A) Sindirim kofulu – Mide

B) Mitokondri – Karaciğer

C) Boşaltım kofulu – Böbrekler

D) Kamçı – Bacaklar

E) Pelikula – Deri

14. Bir bilim adamı, iyot, etil alkol ve suyun canlı bir hüc-

reye glikozdan daha kolay girdiğini gözlediğinde, aşa-

ğıdaki hipotezlerden hangisini ileri sürebilir? (1980)

A) Yağda çözünen maddeler hücreye daha kolay girer.

B) Küçük moleküller hücreye daha kolay girer

C) Nötr moleküller hücreye iyonlardan daha kolay girer.

D) Yağı çözen maddeler hücreye daha kolay girer.

E) Negatif iyonlar bazı hücrelere pozitif iyonlardan daha kolay girer.

15. Yoğun tuz çözeltisine konan terliksi hayvanın ölmesi,

aşağıdaki olaylardan hangisinin sonucudur? (1974)

A) Fazla miktarda tuzun terliksi hayvana girmesi.

B) Fazla miktarda suyun terliksi hayvana girmesi.

C) Tuzun hücre zarını eritmesi.

D) Terliksi hayvanın fazla su kaybetmesi.

E) Terliksi hayvanın tuzlu sudan yeterli oksijen alamama-

sı.

16. Bulundukları ortamla osmotik denge halinde bulunan

hücreler bir süre sonra içlerindeki glikoz molekülleri-

ni nişasta taneciklerine dönüştürdüklerinde aşağıda-

kilerden hangisinin olması beklenir? (1981 – ÖYS)

A) Turgor durumuna geçmeleri

B) Fazla basınçtan ölmeleri

C) Hücrelerin büyümeleri

D) Dış ortama su vermeleri

E) Osmotik dengenin bozulmaması

17. Amip zarından geçebilen bütün maddeler, bir amipin

iç ve dış çevresinde sürekli olarak aynı konsantras-

yonda bulunursa bu amipte aşağıdakilerden hangisi-

nin görülmesi beklenir? (1982 – ÖYS)

A) Şişme

B) Küçülme

C) Aktivitenin artması

D) Hayatsal olayların durması

E) Osmotik basıncın artması

Nişasta çözeltisi ile

dolu bağırsak + %80

lik glikoz çözeltisinden

20 damla

Su

Cam kavanoz

Bağırsak

18.

Bir cam kavanozdaki suyun her 50 ml sine 5 ml iyot çö-

zeltisi damlatılıyor. İçinde nişasta çözeltisi ile 20 damla

%80 lik glikoz çözeltisi bulunan bağırsak parçası kavano-

za daldırılıyor.

Bir süre sonra bu deney kabında aşağıdaki değişiklik-

lerden hangisinin olması beklenir? (1984 – ÖSS)

A) Bağırsak dışındaki suyun maviye boyanması.

B) Nişasta moleküllerinin bağırsak dışına çıkması.

C) Bağırsak içinde su konsantrasyonunun azalması.

D) Bağırsak dışındaki su konsantrasyonunun çoğalması.

E) İyot moleküllerinin bağırsak içine girmesi.

19. Su kaybetmekte olan bir bitki hücresi mikroskopla gözlen-

diğinde, bir hayvan hücresine göre daha az küçülür.

Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

(1984 – ÖSS)

A) Hücre zarının esnek olması

B) Kofulların büyük olması

C) Hücre zarında porların bulunması

D) Hücre çeperinin selüloz olması

E) Sitoplazmanın fazla su tutması

20. Saf su dolu kabın içine bir bağırsak parçası daldırılıyor.

Bağırsak parçasının içinde, M maddesi ile M maddesini

parçalayan bir enzim bulunuyor. Bir gün sonra kaptaki su

inceleniyor ve içinde sadece X maddesi bulunduğu belir-

leniyor.

M maddesi + M madde-

sini parçalayan enzim

X maddesi

Bağırsak

Su

Bu gözlemlere dayanarak, aşağıdakilerden hangisi

söylenemez? (1988 – ÖSS)

A) X maddesi M enzimi ile parçalanır.

B) M maddesi bağırsak içerisinde yıkılır.

C) X maddesi M maddesinin yapı taşıdır.

D) X maddesi bağırsak duvarını geçme özelliği taşır.

E) M maddesinin molekül yapısı, X maddesininkinden

büyüktür.

21. Mikroskopta incelenmekte olan alyuvarların bulundu-

ğu ortama aşağıdakilerden hangisinin verilmesi, onla-

rın hemolizine (şişerek patlamasına) neden olur?

(1987 – ÖSS)

A) Karbonhidratları parçalama özelliğindeki bir maddenin.

B) Arı suyun.

C) Pıhtılaşmayı hızlandırıcı bir maddenin.

D) Tuz çözeltisinin.

E) Glikoz çözeltisinin.

22. Bir hücrenin bir molekülü pasif taşıma(difüzyon) ile

içine alamamasının nedeni aşağıdakilerden hangisi

olabilir? (1994 – ÖSS)

A) Hücrede ATP miktarının az olması.

B) Hücrede ilgili enzimin bulunmaması.

C) Molekülün hücre içindeki derişiminin az olması.

D) Molekülün suda çözünebilir olması.

E) Molekülün yapısının büyük olması.

23. Canlıdan alınan bir dokunun, canlılığını bir süre koru-

yabilmesi için aşağıdaki ortamlardan hangisinde sak-

lanması gerekir? (1994 – ÖSS)

A) Arı suda B) Glikojen içeren suda

C) Protein içeren suda D) İzotonik tuz çözeltisinde

E) Alkol çözeltisinde.

24. Aşağıdakilerden hangisi, çok hücreli bir canlıdan alın-

mış ve mantar hücresi olmadığı belirlenmiş klorofilsiz

bir hücrenin, bitki hücresi olup olmadığını kesin ola-

rak gösterir? (1989 – ÖSS)

A) Hücre zarının geçirgen olması.

B) Hücrede lizozom bulunması.

C) Hücrede nişasta bulunması.

D) Sitoplazmadaki karbondioksit miktarının çok olması.

E) Hücrenin oksijen kullanması.

25. Karasal bitki ve hayvanların vücut içi osmotik basıncı ge-

nel olarak 2 atmosfere kadar çıkabilir. Özel yaşam alan-

larına uyum yapmış olan canlı türlerinde ise vücut içi os-

motik basınç, farklı özellikler gösterebilir.

I. Tuzlu göl kenarları

II. Dere kenarları.

III. Nemli orman altları

gibi özel yaşam alanlarının hangilerine uyum yapmış

olan canlı türlerinde vücut içi osmotik basıncın 2 at-

mosferden çok yüksek olması beklenir? (1991 – ÖSS)

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) I – II E) II – III

26. Aşağıdakilerden hangisi kloroplast ve mitokondride

görülen ortak özelliklerden biri değildir?( )

A) Çift zara sahip olma

B) Bağımsız çoğalabilme.

C) Kendine özgü yönetici moleküllere sahip olma.

D) ATP sentezleyebilme

E) Suyu ayrıştırabilme

27. Suda çözünmeyen bir boya maddesi, mikroskopla ince-

lenmekte olan bir terliksi hayvanın bulunduğu ortama ek-

lenmiştir.

Bir süre sonra, terliksi hayvanda boyanın,

I. Boşaltım kofullarıyla dış ortama atılması.

II. Besin kofuluna alınması

III. Difüzyonla dış ortama atılması

IV. Sitoplazmanın her yerine yayılması

olaylarından hangileri gerçekleşir? (1995 – ÖSS)

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve IV

D) II ve III E) II ve IV

28. Canlılarda bazı hücrelerde görülen,

I. Hücre zarından dışarı doğru oluşmuş bulunan parmak

biçimindeki çıkıntılar.

II. Hücrenin geçici olarak dışarı doğru oluşturduğu sitop-

laz ma uzantıları.

III. Hücre zarının içeri doğru çukurlaşarak oluşturduğu

kesecikler.

biçimindeki yapılardan her biri, yer değiştirme, besin

alımı ve besin emilimi işlevlerinden hangisinin yerine

getirilmesini sağlar? (1995 – ÖYS)

Yer değiştirme Besin alımı Besin emilimi

A) III II I

B) II III I

C) III I II

D) I III II

E) I II III

29. Hücre içi glikoz konsantrasyonları %3 olan değişik tipte-

ki A ve B hücreleri, glikoz konsantrasyonları %1 olan

iki ayrı çözeltiye konuyor. Bir süre sonra A hücresinin

konduğu çözeltinin glikoz konsantrasyonu azalırken B

hücresinin konduğu çözeltininki artıyor.

Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?(1975)

A) A hücresinden dışarıya difüzyonla su çıkmıştır.

B) B hücresinden dışarıya difüzyonla su çıkmıştır.

C) B hücresi aktif taşıma ile glikoz almıştır.

D) A hücresi aktif taşıma ile glikoz almıştır.

E) A hücresine difüzyonla glikoz girmiştir.

30. Hücre zarından kolaylıkla geçebilen bir maddenin hücre

içindeki konsantrasyonunun dış ortama oranla daha yük-

sek olduğu saptanıyor.

Bu duruma yol açan neden aşağıdakilerden hangisi

olabilir? (1979)

A) Difüzyon olayı

B) Aktif taşıma olayı

C) Osmoz olayı

D) Hücre zarının seçici geçirgen oluşu

E) Hücre zarının delikli oluşu.

31. Birim molekülleri (monomerleri) geçirebilen bir bağırsak

zarı, içine su, glikoz, protein, nişasta ve amino asit koyu-

lup bağlanmış ve izotonik tuz çözeltisi içinde bir süre bek-

letilmiştir.

Bu sürenin sonunda,

I. Glikoz

II. Protein

III. Nişasta

IV. Amino asit

V. Çözünmüş tuz

moleküllerinden, bulunduğu ortamdan diğerine difüz-

yonla geçebilenler aşağıdakilerin hangisinde birlikte

verilmiştir? (1997 – ÖSS)

A) I, II ve III B) I, III ve V C) I, IV ve V

D) II, III ve IV E) II, IV ve V

32. Bir bitki hücresi, yoğunlukları birbirinden farklı olan I, II, III, IV numaralı sıvı ortamlarına, her seferinde normal du-ruma dönmesi sağlandıktan sonra, konulduğunda gözle-nen plazmoliz ve turgor durumlarındaki farklar aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.

Boşluklar

Hücre

Özsuyu

Hücre

Özsuyu

Sitoplazma

Sitoplazma

Sitoplazma

Hücre

Özsuyu

Hücre

Özsuyu

Boşluklar

Sitoplazma

II. Sıvı ortamı – Plazmoliz

IV. Sıvı ortamı – Plazmoliz

I. Sıvı ortamı – Turgor

III. Sıvı ortamı – Turgor

Aşağıdakilerin hangisinde bu sıvı ortamları hücre öz-

suyunun yoğunluğuna göre, az yoğundan çok yoğu-

na doğru sıralanmıştır? (1996 – ÖSS)

A) I < III < Hücre özsuyu < IV < II

B) I < III < Hücre özsuyu < II < IV

C) II < IV < Hücre özsuyu < I < III

D) III < I < Hücre özsuyu < IV < II

E) IV < II < Hücre özsuyu < III < I

33. Tatlı sularda normal koşullarda yaşayan, kontraktil kofullu

ökaryot birhücrelide,

I. ATP üretiminin azalması

II. Hücre içi madde derişiminin artması

III. Sindirim artıklarının kofullarda birikmesi

durumlarından hangileri, hücrenin aşırı su alarak pat-

lamasına neden olmaz? (1996 – ÖSS)

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) I ve II E) II ve III

M

M

ADP + P

ATP

E

F

M

II

III

I

34.

T

Aktif taşımanın şekildeki gibi olduğu varsayılmaktadır. M,

taşınan maddeyi; T, taşıyıcı maddeyi ; E ve F enzimleri

göstermektedir.

I, II ve III ile gösterilen yerler aşağıdakilerden hangi-

sini temsil etmektedir? (1986 – ÖYS)

I II III

A) Hücreler arası sıvı Hücre zarı Sitoplazma

B) Hücre zarı Komşu hücre Sitoplazma

C) Hücreler arası sıvı Sitoplazma Komşu hücre

D) Sitoplazma Hücre zarı Hücreler arsı sıvı

E) Sitoplazma Komşu hücre Hücre zarı

35. Nötr kırmızısı ile boyanmış olan bira mayası süspansiyo-

nu süzgeç kâğıdından süzüldüğünde, hücrelerden ayrılan

sıvıda renk verici maddenin hiç kalmadığı görülmüştür.

Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?

(1982 – ÖYS)

A) Bira mayası zarlarının geçirgen olması

B) Boya moleküllerinin küçük olması

C) Difüzyonla boyanın hücre içine girmesi

D) Hücrenin aktif taşıma ile boyayı içine alması

E) Boya moleküllerinin hareket halinde olması

36. Bitki köklerindeki emici tüyler ile çözünmüş maden-

sel tuzlerın bulunduğu toprak sıvısı arasında yoğun-

luk farkı olmaması halinde, bitkinin madde alabilme-

sini aşağıdakilerden hangisi sağlar? (1996 – ÖYS)

A) Osmoz B) Kök basıncı C) Difüzyon

D) Odun borularının kılcallığı E) Aktif taşıma

37. Normal düzeyde tuz içeren topraklarda yetişen bitki-

lere tuz konsantrasyonu yüksek su verilmesi, aşağı-

dakilerden hangisine neden olur? (1998 – ÖYS)

A) Toprak suyu ile kök hücreleri arasındaki difüzyon ba-

sınç farkının azalmaya başlamasına

B) Kökteki emici tüylerin deplazmoılize uğramasına

C) Topraktan bitki kök hücrelerine su geçişinin artmasına

D) Kök kabuk parankimasında turgor basıncının artması-

na

E) Bitkide transpirasyonun (terlemenin) artmasına

Bu yayın Akademi Dershanesi

Biyoloji Öğretmeni Harun ALCI

Tarafından hazırlanmıştır…..

harunalci@hotmail.com

http://www.akademilinin.siteleri.com

http://akademidershanesi.mynet.com

http://www.kobiline.com/web/harunalci

Lise 1 Ders Notları

Lise 1

AKADEMİ DERSHANESİ Harun Alcı

Buradan indirebilirsiniz.