Selanik ve Halkidiki – Yunanistan

Tarihinin en büyük ekonomik krizlerinden biriyle boğuşan hatta iflasın eşiğinden dönen Yunanistan’da değişen çok şey var. Ancak İstanbul’a direkt uçuşla 75 dakika uzaklıktaki Selanik ve onun yanı başındaki tropik cennet Halkidiki’yi görmeden önce insanın kafasında canlanan Yunanistan imajıyla gerçek oldukça farklı…

Bir zamanlar kişi başına düşen milli gelirde İsviçre’yle yarışan Yunanların şu anki geliri ortalama bir Balkan ülkesi kadar. Yine de bu miktar Türkiye’de kişi başına düşen gelirin 3 katına yakın… Halk kısıtlamaya gitse de eğlenceyi hayatından çıkarmamış. Kış ortasında da olsa sokaklarda hayat var. Gündüz sahile paralel giden Leoforos Nikis’teki (Zafer Caddesi) cafelerde vakit geçiriliyor.  Üniversite olduğu için şehirde genç nüfus hakim. Akşam 11:00’den sonra Selanik merkezindeki Ladadika’daki (Yağcılar) bar, taverna ve clublar dolmaya başlıyor.

Ladadika tavernaları kafamızdaki ‘taverna’dan oldukça farklı. Zaten taverna konseptinin orijinalinde de yer almayan tabak kırma, masa yakma gibi sonradan edinilen âdetler buralara uğramamış. Daha çok bizdeki fasıllı restoranlara benziyorlar. Canlı müzik eşliğinde yemek yenilen ve daha çok orta yaş ve üstünün eğlendiği bu içkili mekanlarda fiyatlar da oldukça makul. Bir kadeh uzo 1,8 Euro yani 5 lira bile değil. Bar ve clublara gidildiğinde fiyatlar daha da yükseliyor. Benzerleriyle karşılaştırılırsa fiyatlar İstanbul’la neredeyse aynı. Biranın fiyatı mekanına göre 4 ila 6 Euro arasında değişiyor.

Yunanistan’a gidip de sadece buraya özgü içkilerden denemek isteyenler için de oldukça fazla seçenek var. Bunların başında ballı uzo geliyor. Yine rakıya benzeyen ancak sadece üzüm alkolünden üretilen ve shot olarak içilen tsipouro da değişik bir seçenek… Üstelik anason sevmeyenler için anasonsuz versiyonu da bulunuyor. Yani burada ‘üzüm suyu’ yerine özgürce şarap ve rakı tüketebilirsiniz. Şehrin en hareketli yeri ise Aristoteles Meydanı. Eski adı ‘Büyük İskender Meydanı’ olan bu geniş alan 1917’deki büyük yangının ardından Fransız mimar Ernest Hébrard tarafından tasarlanmış. Ancak meydanın çoğu 1950’lerde inşa edilmiş. Aristoteles Meydanı’na giderseniz hemen Türkçe sesler duymaya başlayabilirsiniz. Çünkü burada seyyar olarak sahlep satan Trakya Türkleri bulunuyor. Kışın gidiyorsanız bu sahleplerden mutlaka deneyin. Çünkü bizim içtiklerimizden çok daha iyiler.

Birkaç dakika önce sahildeki lüks cafelerde eğlenen ve pahalı markalar giyen kalabalığa şaşırırken, birkaç 100 metre ileride Aristoteles Meydanı’nda Anonymous (Guy Fawkes) maskeleriyle yürüyen protestocuları görebiliyorsunuz. Özellikle Tsimiski Caddesi’nde kriz kendini daha çok belli ediyor. Birçok giyim mağazası, alışveriş merkezi ve lüks dükkan var ancak yüksek oranlı indirimlere rağmen mağazaların çoğunda müşteri yok ya da çok az.

Gitmeden önce ‘Selanik’ deyince aklıma gelen sadece üç şey vardı: Atatürk’ün evi, İzmir ve ‘Sonsuzluk ve Bir Gün’ filmi… Şehrin muhtemelen en sürprizsiz yanları da bunlar zaten. Belediye başkanı Yiannis Boutaris’in bile ‘İstanbul’un kızı, İzmir’in kızkardeşi’ dediği Selanik’te defalarca kendimi İzmir’de hissediyorum. Üstelik bu benzerlik sadece kordon ve bitişik düzen balkonlu panjurlu apartmanlardan ibaret değil. Şehir merkezindeki caddeler ve ara sokaklar bile İzmir’i hatırlatıyor.

Mesela sahilin bir iç paralelinde yer alan Tsimiski Caddesi, İzmir’deki Cumhuriyet Bulvarı’nın neredeyse klonu.

Selanik Balkan Savaşları sonunda 9 Kasım 1912’de merkezden destek alamayan ve panik içinde dağılan Osmanlı Ordusu’nun direnişinin mümkün olmayacağını düşünen garnizon komutanı Tahsin Paşa’nın Yunan Ordusu’na hiçbir direniş göstermeden şehri teslim etmesiyle Yunanistan yönetimine geçmiş.

25 bin kişilik ordunun imparatorluğun en büyük ikinci şehrini yaklaşık 500 yılın ardından direniş göstermeden teslim etmesi Osmanlı’da büyük bir travma yaratmış. Tarihi boyunca Türk nüfusun hakim olduğu Selanik’in yapısı bu tarihten itibaren hızla değişmiş. 1924’ten sonra mübadele ile gelen Marmara ve Pontus Rumları Türklerin yerlerine gelmiş.

Ancak Türkiye’den zaten küskün bir şekilde buraya gelen Rumlar, burada da çok sıcak karşılanmamış. İki tarafa da ait olamama duygusu şehirde hâlâ sürüyor. Selanikliler Atina’nın üvey evlatları olduklarını, buraya yeterli yatırımın yapılmadığını düşünüyorlar. 1875 yılında İstanbul’da Hermes adıyla kurulan ve 1926 yılında Selanik’e taşınarak şu anki adını alan PAOK’un (Panthessalonikeios Athlitikos Omilos Konstantinoupoliton: Konstantinopolislilerin Pan-Thessaloniki Spor Kulübü) maçlarında rakiplerinin onlar için “Pis Türkler” pankartı açması bu durumun acı bir özeti sanırım.

Muhafazakar ve milliyetçi bir yapıya sahip Selanik’le Atina’nın husumeti, bir yandan da yine potansiyeline rağmen hak ettiği ilgi görmeyen İzmir’i akla getiriyor. Bütün bu paralelliklere rağmen Selanik ve İzmir’i ayıran temel özellik ise Selanik’in biraz daha korunmuş olması. Silueti bozan gökdelenler yok, girilecek durumda olmamasına rağmen en azından henüz kahverengiye dönmemiş bir deniz ve sokaklarda turunç ağaçları var.

Tabii tüm heybetiyle kordonun karşısında duran Olimpos Dağı’nı da unutmamak lazım. Yunan tanrılarının kordonun hemen karşısındaki 2917 metre yükseliğindeki evi Selanik’e yaklaşık 80 kilometre uzaklıkta.

‘Dünya Biyosfer Rezervleri’nden biri olan bölge ‘milli park’ statüsünde tutuluyor ve 52 ayrı zirvesi olan Olimpos dağcıların da uğrak noktalarından biri.  Selanik’te çok değil 100 yıl öncesine kadarki Osmanlı hakimiyeti hissettiren eserlerin sayısıysa oldukça az. 1917 yılında çıkan büyük bir yangın şehrin Türk bölgesini neredeyse tamamen yok etmiş. 1918’e kadar şehirde Osmanlı surları varmış ancak sonrasında surların büyük kısmı yıkılmış.

Osmanlı’dan geriye minareli tek bir cami kalmış: Hortacı Süleyman Efendi Camii ya da orada bilinen adıyla Rotonta. Şehirdeki en iyi korunmuş Osmanlı eseri şehrin simgesi olan Beyaz Kule. O da Yunanistan’ın eline geçince beyaza boyanmış ancak boyalar döküldükçe zamanla eski rengini almış.

Şehre Osmanlı’dan yadigar kalan yaklaşık 50 bin kişilik Sefarad Yahudi cemaati ise Nazi işgali sırasında toplama kamplarında öldürülmüş.

Selanik’in bugünkü nüfusunun 364 bin olduğu düşünülürse kaybın büyüklüğü daha da net anlaşılıyor. Milattan önce 315’te kurulan Selanik’te Osmanlı’dan önce sırasıyla Makedonya Krallığı, Roma Cumhuriyeti, Latin Krallığı ve Bizans hüküm sürmüş. İstanbul’daki Yedikule zindanlarını ve surlarını andıran adaş ‘Yedikule zindanları ve surları’ da bu Bizans döneminden kalma. Bu zidanlar 1989’a kadar hapishane olarak kullanılmış. İkinci Abdülhamid’in sürgünde kaldığı Alatini Köşkü de burada. Yalılar mahallesindeki bina şu an Valilik olarak kullanılıyor. Şehrin en bakımlı yerininse mübadele Rumlarının çoğunlukta bulunduğu Kalimaria semti. Türkiye’den gelenlerin daha çalışkan ve evlerine daha düşkün olduğu söyleniyor.

Devamı bir sonraki sayfada…