atletizmde birleğik yarı?lar – ödev
BİRLE??K YARISLAR:
Atletizm’de Çoklu Yarışmaların Tarihçesi
Yunanca’da ‘beğ’ anlamına gelen Pentadan üretilerek Pentadlon denilen ‘beğli yarışma’ M.Ö.708 yılındaki 18.Antik Olimpiyatların Programında yer almış ve Ispartalı-Lampsis ilk Şampiyon olma onurunu kazanmıştır.
Bu gün olduğu gibi o zamanlarda sadece kazanan Şöhret sahibi olur, bağına takılan zeytin dallarından yapılan sembolik bir taç yanında büyük miktarda para, evler ve köleler kazanırdı. Antik dönemin ve günümüzün Şampiyonlarının kazançları böyle iken… Efsanevi atlet 1912 Olimpiyat Şampiyonu Jim Thorpe’ nin İsveçte 5’li ve 10’lu yarışmada kazandığı iki altın madalyası (oyunlar öncesi kısa bir süre ayda 60 dolar karşılığı Beyzbol oynadığı için) bir yıl sonra geri alınmıştı. Bu olay Olimpiyat tarihini en büyük çelişkilerinden birisi olarak anılmaktadır. Antik beğli yarışma 5 gün süren oyunların 3. gününde yapılırdı. Bir koşu, uzun atlama, disk atlama, cirit atma ve güreğten oluŞurdu. Yarışma sırası kesin olarak bilinmekle birlikte, koşu ile başladığı ilk 4 yarışmada en iyi durumda olan iki sporcunun son yarışmada güreğmeye hak kazandıkları varsayılmaktadır. KoŞu 192m. uzunlukta (Stdion) bir sürat koşusuydu, uzun atlamada vazolarda ifade edildişi gibi ellerde aşırlık taş,ın?yordu (?) Cirit atma Mürver ağacından yapılmış araçlar yapılmaktaydı. Disk olarak önceleri doğal taşlar sonraları ise işlenmiş metalden farklı aşırlıkları olan ancak bugünkünden daha aşır araçlar kullanılmıştır. Güreğ’ de siklet farkı gözetilmedişinden aşır olan avantaj sağlamaktaydı.
1604 yılından başlayarak ıngiliz Richter Robert Dover’in organize ettişi ‘Castword Games’ eksrim,güreğ,çekiç atma,at binme,atlama beygiri olmak üzere çok farklı beğ disiplinden oluŞuyordu. Annalia Dubrensis’e göre bu oyunlar modern olimpiyatların öncü organizasyonu olmuştur.
19. YY.in ortasında Atletizm’ de ve özellikle çoklu yarışmalarda önemli gelişmeler görülmekte-dir. Bu dönemde aşırlık ve ölçülerde standartlaşmaya gidilmiş, rekor tescillerine başlanmıştır. Pedagog Johann Christoph Friedrich ‘Guts Muths’, ‘Gençler İçin Jimnastik’ kitabını insan soyundaki fiziksel zayıflama eğilimini önlemek için yayınlandı. Öğrencilerin fiziksel gelişmelerini yönlendirmek amacıyla koşu, yüzme ve atlamalar önerdi, ayrıca değerlendirme amacı ile kitabında bir puan tablosu yer aldı.
Aynı açıdan çok anlamlı olan ve düzenli olarak yapılan bir değer organizasyonda 19 yy. ortalarında başlayan ‘Caledonishchen Spiele'(Kelt Oyunları) dır. Bu oyunların geçmişi İskoçyalılara dayanmaktadır. Gülle atma, engelli koşu, sırıkla yüksek atlama gibi disiplinlerin keltlerden kaynaklandığı öncelerden beri bilinmektedir.
Geçmişteki çoklu yarışmalara bir örnekte İsveç’te 1972’den beri yapılan ve ıngiltere’de 1868 den sonra ‘Much Wenlocks Olimpics’ adıyla anılan çok yönlü test yarışlarıdır. Disiplinleri:KoŞu,gülle atma,ip tırmanmadır.
1884 A.B.D. Şampiyonasında çok ilginç bir çoklu yarışma yer aldı. 100 yarda koşu,gülle atma, yüksek atlama, 880 yarda yürüyü?, çekiç atma, sırıkla yüksek atlama, 120 yarda engelli koşu, aşırlık fırlatma (25.4), uzun atlama, 1609m. koşu, on daldan oluşan ve bir günde tamamlanan işkence!… Bu yarışma modeli, daha sonra 1904 St. Lois Olimpiyat Oyunlarında uygulanmıştır. Bir sonraki Olimpiyat programında 10’lu yarışma (dekatlon) yer almamış ancak 1912 yılında Stackholm de uygulanan İsveç modeli, dekatlon yarışmasında disiplin sırası ile mükemmellişi yakalamış ve erkekler arasında günümüzde uygulanmıştır. Aynı diziliş mantığı daha sonra tesis edilen bayanlar arası Heptatlon’a (7’li yarışma) da yansıtılmıştır.
Dekatlon Yarışması:
1.Gün: 100m koşu-uzun atlama-yüksek atlama-400m koşu
2. Gün: 110m engelli koşu-disk atma-sırıklı yüksek atlama-cirit atma-1500m koşu
1912 -1920,24 Olimpiyatlarında ve arada geçen zamanda Dekatlonun yanında Pentatlon (200m-uzun-disk-cirit-1500m)yarışmasında Olimpiyatlarda ve dişer organizasyonlarda yer almış ve daha sonra olimpiyat programından çıkartılmıştır. 1964 yılında bayanlar yarışma programına Pentadlon (80 m engel-gülle-yüksek-uzun-200m) iki günlük yarışma olarak alınmıştır. Daha sonraları 80m yerine 100m engel (1969), 200m yerine ise 800m (1977) Pentadlon programına girmiştir. Yaklaşık 10 yıl önce Pentadlon yerini Heptadlona bırakarak bu gelişim sürdürülmüştür.
Çoklu yarışmalar önceleri her dal için 1000 puana göre düzenlenmiş, verime göre artan bir cetvel ile değerlendirilmiştir. 1934 yılında ise ‘fin puan cetveli’ olarak bugünde bilinen sistem geçilmiştir. Daha sonraları değişen ve gelişen koşulara göre 1952′ de 1964, 1985′ de bazı düzenlemeler yapılmıştır. 1
a) Dekatlon (Onlu yarışma/erkekler)
b) Heptatlon (Yedili yarışma/ bayanlar)
a) Dekatlon (onlu yarışma) :
Sürat, kuvvet, ve beceri isteyen karşı?k yarı?malardır. İlk kez 1884 yılında Amerika’da uygulandı, 1912 yılında Stockholm Olimpiyat Oyunları ile oyun programına dahil edilmiş ve bundan sonra da giderek önem kazanmaya başladı.
Dekatlon, erkekler arasında yapılan on yarışma dalından oluşan birleğik yarışlardır. İki gün süren bu yarışmalarda birinci gün; 100 m, uzun atlama, gülle atma, yüksek atlama ve 400 m koşulur. İkinci gün; 110 m engelli, disk atma, sırıkla atlama, cirit atma ve 1500 m koşulur.
Bir de 5 yarışma dalından oluşan (uzun atlama, cirit atma, 200 m, disk atma ve 1500 m) ve bir günde yapılan beğli yarışmalar vardır.
Atletizmin programında olduğu gibi, hiçbir atletin bu kadar sık?, yorucu ve uzun süre antrenman uygulaması gereken spor dalı yoktur. İyi bir dekatloncu olmak için en az beğ yıl yarışmak gerekir. İyi bir dekatloncunun on yarışma dalında da dengeli bir ortalama tutturması; oyun süresince yetenekli, kararlı ve kas yönünden hazır olmasına bağlıdır.
Dekatlon atletleri çeşitli koşu, atma ve atlama ayakkabıları, ölçüm tabloları koyabilecek büyüklükte bir çantayı yanlarında taşırlar. Ayrıca Isınmak ve dinlenmek için uyku tulumu ve battaniye de yanlarında bulundurabilirler.
Yarışlar listedeki düzene göre yapılır. Herhangi bir yarı?a girmeyen bir yarışmacı, yarığı bütünüyle bırakmış sayılıp elenir: Pist yarışlarında da üç hatalı çıkış elenme nedenidir. Her alan yarısında yarışmacının üç hakk? vardır.
Yarışmalarda sadece bir tür vakit ölçme aleti kullanıldışında zaman, değerlendirme puan cetvelinde saniyenin 1/100’üne kadar yapılır. IAAF’nin belirledişi tabloya göre puanlama yapılır. Puanlar, atletin ko?tuŞu dereceye, atladığı yükseklişe, atma ve atlama uzunluşuna göre verilir. En çok puan toplayan atlet yarışmaların birincisi olur. Puanların eğit olması durumundan, branıların çoşunda, en yüksek puanı alan atlet birinci gelir. Eşitlik yine bozulmazsa, bireysel branıtaki en yüksek puana bakılır.
b) Heptatlon (yedili yarışma) :
Dekatlon gibi sürat, kuvvet ve beceri isteyen, bayanlar arasında yapılan ve yedi daldan oluşan kombine yarı?malardır. Bugüne kadar yarışma sayıları, türleri ve sıraları çeşitli değişikliklere uğradı. 1920’lerde Almanya ve Rusya’da üç ve beğ dallı yarışmalarla başladı. 1964 yılında Olimpiyat Oyunları’nda 5’li yarışma pentatlon olarak yer aldı. 1981 yılından itibaren heptatlon, çok yarı?malı dal olarak bugünkü şeklini aldı. Atletizmin en zor branılarından biri olan heptatlon, yurdumuzda henüz tam anlamıyla yapılamamaktadır. Bu zor sporda atlet olmamasının yanısıra, atletizm salonunun olmaması da önemli bir etkendir.
Yedi yarışma dalından oluşan heptatlon yarışmalarında birinci gün; 100 m engelli, gülle atma, yüksek atlama ve 200 m koşulur. İkinci gün; uzun atlama, cirit atma ve 800 m koşuları yapılır. Kurallar ve derece ölçümleri dekatlonda olduğu gibi IAAF tarafından belirlenmiştir. 2
1 Nurullah CANDAN , Atletizmde Çoklu Yarışmaların Tarihi, ABDT,S:36
2 www.sporum.gov.tr./federasyonlar /atletizm/kurallar/3htm
