Çin Kültürü ve Dili Hakkında Temel Bilgiler

Çin hakkında kısa ve temel bilgiler bulabilebileceğiniz bir yazı. Çin gibi çok büyük ve zengin kültürü olan bir ülke hakkında bilgi almak ancak oraya gidip kendi gözünüzle bir kez görmek ile olabilir.

Belki şöyle bir şey fark etmişsinizdir: Bazı insanlar selam verirken “您好”(Nin Hao) diyor. 您好(nin hao) ile你好(ni hao) arasındaki fark şu: 你好 (ni hao) genellikle aynı yaşta veya aynı toplumsal konuma sahip insanlar selamlanırken kullanılır. 您好 (nin hao), ise yaş veya mevki itibarıyla daha saygın olan bir konuğa söyleniyor. 您好(nin hao), gerçekten, daha fazla saygı ifade ediyor.

Çinliler çok konukseverdir. Çin’de evsahipleri genellikle en iyi şeylerini konuklarına ikram eder, ancak konuklara saygı göstermek ve önem verdiklerini belirtmek için yine de “Pek fazla yemek hazırlamadık, ama lütfen çekinmeden yeyin” der.

Çin’de, “yaş sormak” ayıp sayılmaz. Yaşlıların yaşları genellikle şöyle sorulur: 您高寿？(Nin Gao Shou). Bu cümle, yaşlılara saygı ifade eder. Ancak, bazı nedenlerden dolayı, gençlerin yaşlarını sormakdan kaçınmalıyız.

Çin’de, konuklar ziyaret ettikleri yerden ayrılırken, evsahibi genellikle konukları asansör kapısına, arabaya veya otobüs durağına kadar geçirir. Bu, Batılıların geleneğinden çok farklıdır.

Çinliler, komşuluk ilişkilerine büyük önem verirler. Eskiden, evli bir çift, evlerinin anahtarını komşularına bırakarak, komşudan çocuklarına göz kulak olmasını isteyebilirdi. Ancak, bugünlerde, insanların yüksek binalara taşınmasıyla, komşular arasındaki ilişkiler artık o kadar samimi olamıyor. İnsanlar ilişkilerini internet gibi yeni yollarla sürdürmeye başladı.

Herhangi bir ülkede, insanlar başkalarından hediye alırken, gülümseyerek “Teşekkür ederim” derler. Çinliler ise, hediye aldığında ilkönce “Yok, hayır, kabul edemem, utanırım” der. Bu, aslında bir nezaket ifadesidir. Çinliler, genellikle hediyeyi hemen açmaz ve dostlarına mutlaka değerli hediye verir.

Çinliler çift sayıları genellikle daha çok severler. “8” sayısı, Çince’deki sesletimi, “zenginleşme” anlamını taşıyan “发”ya (fa) sözcüğüne çok benzermesinden dolayı, Çinliler tarafından çok sevilir. Ayrıca, “6” sayısının da “pürüzsüz” anlamını taşıdığı savunuluyor. “4” sayısı ise, telaffuzu “ölüm” anlamını taşıyan “死”ye (tsı’i) sözüne benzemesinden dolayı, Çinliler tarafından sevilmez.

“Fuwa Bebekleri”, Beijing Olimpiyat Oyunları’nın maskotudur. “Fuwa Bebekleri”, beş sevimli bebekten oluşuyor. Her bir bebeğin bir ismi var. Bu isimler şöyle: “Beibei”, “Jingjing”, “Huanhuan”, “Yingying” ve “Nini”. Bu isimler ardarda hep birlikte okununca, “Beijing sizi hoş karşılıyor” anlamını taşıyor.

Eskiden, Çin ailelerinde en önemli kişi genellikle yaşlılardı. Ancak, bugün tek çocuklu ailelerin en önemli kişisi çocuk olmuş durumda. Böyle bir ailede büyüyen çocuklar, adeta “ailenin imparatoru” haline geliyor. Şimdi bu soruna gittikçe daha çok önem verilmeye başlanıyor.

Batılılar, maaşı kişisel sır olarak görürler. Ancak, Çinliler maaştan bahsetmekte sakınca görmez. Bu, eskiden Çinlilerin gelirleri arasındaki farkın küçük olmasınan ileri gelir. Bazı insanlar, meslektaşlarıyla veya iyi arkadaşlarıyla bu konu hakkında konuşurlar. Bu, Çin’de normal bir şey olarak kabul edilir.

Şimdi Çinlilerin büyük önem verdiği “mianzi”yi anlatmaya çalışacağım. “Mianzi”nin sözcük anlamı “bir kişinin yüzü”dür, başka anlamı ise “ün, itibar, şeref ve prestij”. Çinliler, uzun zaman içinde Konfüçyüs düşüncesinden etkilenmiştir. Konfüçyüs düşüncesinde, insanların huzur ve barış içinde yaşamasının çok önemli olduğu ifade edilir. Bu nedenle başkalarına “yüz vermek” yani başkalarına saygı gösterme, uyumlu kişiler ilişkileri koruyan önemli bir yöntem olarak görülür.

Batılı ülkelere göre, Çin’de “fast food lokantacılığı” biraz geç gelişmeye başladı. Nisan 1987’de ABD’nin “KFC” zincir lokantasının Çin’de açılmasıyla birlikte, “fast food” kelimesi, Çinler arasında kullanılmaya başlandı. Farklı ülkelerin farklı yemek alışkanlığı var. Çinliler, akrabaları veya aile üyeleriyle bir araya gelirken, genellikle lokantaya gidip yemek yerler ve yemeklerde sohbet etmeyi severler.

Çin mutfağı bütün dünyada çok ünlüdür. İstatistiklere göre, Çin yemeklerinin çeşidi on bini geçiyor. Uzun gelişme tarihi boyunca Çin’in çeşitli bölgeleri kendi usülünce yemekler oluşturdu. Her bölgeye ait yemeğin tadı da farklıdır. Mesela, Sichuan usülü yemek acıdır, Jiangsu usülü yemek biraz tatlıdır ve Guangdong usülü yemeğın tadı nispeten hafiftir.

Çay ve kahve denince, genellikle Doğu ve Batı kültürü kastedilir. Çay Doğu, kahve ise Batı kültürünün sembolüdür. Bugüne kadar yaklaşık 5000 yıllık geçmişe sahip olan çay, eski çağlardan beri Çinliler tarafından çok sevilen bir içecek olmuştur. Bugün bile, birçok dilde çay için kullanılan sözcük, Çince’deki “Cha”nın o dillere uyarlanmış telafuzundan geliyor.

Çubuk ve çatal konusunda uzmanlar araştırmalar yapıldı. Bazılarına göre Çinlilerin, esas olarak tarımla uğraşan bir ulus olması ve yemeklerinin esas olarak bitkilerden oluşmasından dolayı, çubukla yemek yemesi daha kolaydır. Eski çağlarda göçebelikle geçinen Batılıların ise, esas olarak et yediklerinden dolayı, bıçak ve çatal kullanması daha kolaydır.

Dikkat edilmesi gereken şöyle bir nokta da var: Çubuğu pilavla dolu kâse içinde dikmek, çubuk veya kaşıkla kâseye vurmak Çin’de kaba davranışlar olarak görülür.

Çin takvimine göre yılın ilk ayının birinci günü, Çinlilerin Bahar Bayramı’nın birinci günüdür. Bu gün, Çinlilerin yılbaşı sayılır. Bahar Bayramı, Çinlilerin en önemli geleneksel bayramdır.

Çin geleneğine göre, insanlar yeni yılı karşılamak için, bayram öncesinde ev temizliği yapar. Ayrıca, kapı önüne kırmızı fenerler asarak, “Mutlu” anlamını taşıyan “Fu” karakteri ve “zenginlik tanrısı”nın figürünü kapının üzerinde yapıştırırlar.

Alçakgönüllülük, Çin ulusunun geleneksel güzel ahlâk özelliklerinden biridir. Örneğin, başkaları tarafından övülürken, Çinliler genellikle alçakgönüllülükle şöyle der: “Estağfurullah, aslında çok iyi yapamadım.” Çinlilerin koruduğu alçakgönüllülüğün özünü, saygı, dostluk ve öz disiplin oluşturuyor. Bir kişi, yalnızca alçakgönüllü olduğu takdirde başkalarından saygı görebilir.

Çin’e gelen yabancı turistlerin, kendi meşru hak ve çıkarlarını korumak için, taksiden inerken veya mağazada alışveriş yaparken, fatura istemeyi unutmaması gerekiyor. Çünkü fatura, mal kalitesi sorunundan dolayı ortaya çıkan anlaşmazlığı çözerken en önemli kanıttır.

Taksiden inmeden önce şoförden fatura istemek de çok önemlidir. Eğer eşyalarınızı takside unutursanız, faturadaki bilgilere göre taksi şirketine telefon ederek, eşyalarınızı geri alabilirsiniz. Şoföre şöyle diyebilirsiniz:”我要发票”(wo yao fa piao)

Batılılar için, belki birinin gelirini veya aldığı malın fiyatını sormak, ayıptır. Ancak bu Çin’de çok normaldir. Çin’de fiyat sormak, sohbet konularından biridir. Mesela, “Kol saatin ne kadar?” “Evin aylık kirası ne kadar?” “Aldığın elmanın kilosu ne kadar?”. Bu sorular sizlere sorulurken şaşırmayın, söylemek istemiyorsanız, “Unuttum” veya “Bilmiyorum.” diye cevap verebilirsiniz.

Çin’de bazı özel mağazalarda pazarlık yapılabilir. Birçok insan, pazarlık yapmayı bir zevk olarak görür. Pazarlık yapmanın tekniği de vardır. Mesela, gerçek arzunuzu göstermemek, malların sorunlarını bulmaya çalışmak. Ancak büyük mağazalarda malların fiyatları artık belirlenmiş durumdadır ve genellikle pazarlık yapılamaz.

Bugünlerde, elektronik ticaretin hızla gelişmesiyle birlikte, internet üzerinden alışveriş yapma, tüketicilere daha çok kolaylık sağlıyor. Şimdi, Çin’de yaşayan yabancıların internet üzerinden alışveriş yapmasını öneriyoruz:

İlk olarak, internet üzerinden alışveriş yaparken, tüketiciler genellikle gerçek malı göremez. Gerçek mallar ile gösterilen fotoğrafları arasında genellikle fark vardır. Bu nedenle internetten mal alırken fatura almanız gerekiyor. Böylece satıcılar ile alıcılar arasında anlaşmazlık varsa fatura önemli bir kanıt olabilir. İkinci olarak, tüketiciler internetten mal alırken, en iyisi güvenilir ve güçlü bir satıcıyı tercih etmeli. Üçüncü olarak, hiç düşünmeden sipariş vermeyin, özellikle pahalı mallar için.