Sporda Kuvvet

Sporda tek bir kuvvetten bahsedemeyiz, yapılan spor dalına özgü geliştirilmesi gereken ya da sahip olunması beklenen kuvvet türleri bulunur.

Maksimum Kuvvet

Bu kuvvet türü spor dalına özgü gerekli olan sporcunun üretebildiği en yüksek kuvveti ifade eder. Antrenman sezonu başında sporcunun maksimum kuvveti gerekli oranda geliştirilmeli ve bu kuvvet gerekli olan diğer kuvvet türlerine dönüştürülmelidir.
Çabuk Kuvvet

Çabuk kuvvet; kas sinir sisteminin, bir dirence karşı, büyük bir hızla kasılması ve hareketi gerçekleştirmesidir Atmalar, atmalar, vurmalar ve büyük hızla yön değiştirmeler gerektiren spor dalları da, çabuk kuvvet performansının belirleyicisidir. Kas sinir sistemi bir yüklemeyi, refleksler ve kasın elastik yapısı yardımıyla kabul eder ve hızla cevap verir uncdente “kasılmanın sürati” veya “kasılmanın kuvveti) arasında belirgin bir farklılık vardır. Bu iki özelliğin birlikte ortaya çıkmasıyla, kuvvetin farklı bir özelliği meydana gelmiş olur.

Diğer yandan; çabuk kuvvet de üç farklı başlık altında toplanmaktadır. Bunlar;

Başlama Kuvveti; patlayıcı kuvvet ve elastik kuvvettir. Bunlardan, başlama kuvveti bir hareketi başlatmak için gerekli olan kuvvet olarak tanımlanır.

Patlayıcı kuvvet; çok kısa bir süre için kasın kasılmasıyla ile yüksek miktarda kuvvet üretebilme yeteneği olarak tanımlanır.

Elastik kuvvet; bir kasın eksantrik kasılmasının hemen arkasına konsantrik bir kasılma ile sergilemiş olduğu, kısa süre içinde yüksek miktarda kuvvetin hızlı bir şekilde uygulanmasıdır.

Kaslar, kontraktil paralel ve seri olmak üzere elastik elementlerden oluşur. Kas-sinir sistemi, hem refleksler hem de kasın elastik ve kontraktil yapılarının koordinasyonu yoluyla yüksek hızdaki yükü kabul eder ve hızla cevap verir, elastik kuvvet bu olay sonucu oluşur, Yüksek hızda bil kasılmaya, kas-sinir sisteminin direncin üstesinden gelme yeteneği olarak ortaya çıkar (Reid, 1989)

Bir germe sonrası kasılma hızı, elastik bileşenlerin geri tepme hızı ile artar. Bu sebepten elastikiyet, verili bir hızda daha fazla kuvvet veya verili bir kuvvete daha yüksek hız lehine, kontraktil bileşenlerin hiperbolik kuvvet-hız ilişkisini değiştirme etkisine sahiptir. Bir kas tendon sisteminin gerilmesi, aynı zamanda elastik enerji depolanması ve toparlanma “recovery” enerjisi meydana gelmesine imkân tanır. (Martyn, 1987).

KUVVETTE DAYANIKLILIK

Kuvvette devamlılık; tüm organizmanın yorgunluğa karşı koyabilme yeteneği veya kapasitesi olarak tanımlanabilir. Oldukça yüksek bil seviyede kuvvetin uygulanabilmesi ile birlikte, ayrıca kuvvetin her tür engele ve zorluğa rağmen uygulanmasının olanaklı kılındığı bir yetenektir. Bunun en belirgin göstergelerinden birisi, çok eski zamanlardan beri bilinen maksimum sayıda yapılan sınav hareketidir. Bu harekette, vücut ağırlığı tarafından meydana getirilen direnç, oldukça uzun sure karşı konulmak durumundadır. Yine karın ve ters mekik hareketleri, maksimal sayıda yapıldıkları zaman, bölgesel olarak kuvvette devamlılığın geliştirilmesinde etkili olurlar.

Kürek, yüzme, kros, orta mesafe koşuların bir kısmı, basketbol, hentbol ve benzeri oyunlar gibi sportif etkinlikler, performansın 60 saniye ile 8 dakika arasında değiştiği sporları kapsar. Bu nedenle, bu sporlarda kuvvette devamlılık, performansın olumlu yönde olmasının en önemli belirleyicilerinden birisidir (Açıkada, Ergen, 1990).

Sürat

Sporcunun en önemli motorik özelliklerinden birisi olan sürat değişik biçimlerde tanımlanabilir.

Sürat, “sporcunun kendisini en yüksek hızda bir yerden bir yere hareket ettirebilme yeteneği” ya da “Hareketlerin mümkün olduğu kadar yüksek bir hızla uygulanması yeteneği” olarak tanımlanabilir.

Sürat, sadece vücudu bir yerden bir yere hareket ettirmekten oluşmaz. Diğer bir deyişle tüm vücudun ya da vücut bölümlerinin bir hareketi uygularken oluşturduğu hız olarak, kısaca “Vücudu ya da bir bölümü yüksek hızda hareket ettirebilme” şeklinde de tanımlanır. Örneğin, bir boksörün yumruk atmadaki sürati, voleybolda smaç yaparken kolun sürati gibi.

Fizik açısından ise, sürat = Yol/Zaman formülüyle tanımlanabilir.

Sürat kavramı temelde iki bölüme ayrılır.

· Devirli Spordaki Sürat: burada hareket frekansı, yani adım frekansı ve adım uzunluğu önemli rol oynar. Örneğin koşular gibi.

· Devirsiz Spordaki Sürat: Bu spor dallarına ise sportif oyunları örnek gösterebilir. Hareketin uygulamasında; başlangıç uygulanış ve bitiriş bölümleri vardır.

Şimdi oldukça kombine olan sürat kavramı fizyolojik ve antrenman bilimi açısından sınıflandırılacaktır.

A- Fizyolojik Açıdan Sürat

· Algılama sürati

· Reaksiyon sürati

· Hareket sürati

Buda;

· İvmenin hızı

· Ortalama hız

· Maksimum hız

B- Antrenman bilimi açısından sürat

Sınıflandırmaya göre;

· Reaksiyon Sürati

· Bireysel hareketin hızı

· Hareketin frekansı

· Hareketi devam ettirebilme yeteneği

Sınıflandırmaya göre,

· Reaksiyon sürati

· Sprint sürati

· Aksiyon (iş yapma) sürati

· Süratte devamlılık

Sınıflandırmaya (Sportif oyunlar) göre;

· Reaksiyon sürati

· Sprint sürati

· Teknik bir hareketin uygulamasındaki sürati

· Süratte devamlılık

Yukarıda yapmış olduğumuz sınıflandırmalardaki sürat kavramlarını da aşağıdaki biçimde açıklayabiliriz.

Hareket Sürati: Sporcunun ilk hareketi ile bitiş hareketi arasındaki geçen süredir. Örneğin, 100 m koşuda ilk çıkış ile bitiş çizgisinin arasındaki süredir.

İvmeleme Sürati: Süratte meydana gelen değişimdir. İvmeleme hızı, ilk hız ile son hız farkının zamana bölümüdür.

Ortalama Sürat: Ortalama sürat, hareketin zamanına ve mesafesine göre değişir. Hareket süratinin hesaplanarak koşulan metreye bölünmesiyle elde edilir.

Maksimum Sürat: İvmelenme sürati ile elde edilen en büyük hızdır. Bir sporcunun sürati, reaksiyona, ivmeleme, ortalama ve maksimum hıza bağlıdır.

Algılama Sürati: Algılama sürati ile vücudun pozisyonu ve uygun rotasyon hareketler düzenlenir. Algılama sürati hareketlerin daha hızlı yerine getirilmesini sağlar.

Reaksiyon Sürati: Bir hareketi yapmak için çok süratli bir şekilde tepki gösterme yeteneğidir.

· Basit reaksiyon: Merkezi sinir sisteminin değerlendirilmesi daha hızlı olur.

· Kombine reaksiyon: Merkezi sinir sisteminin cevap süresi uzundur.

Bireysel Hareketin Sürati: Vücut bölümlerinin ortaya koyduğu hareket hızıdır (boksörün kol sürati vb.). Devirsiz sporlarda görülür.

Sprint Sürati: Sporcunun yaklaşık 30 m kadar oluşturduğu süreye denir. 4-5 saniyede 28,5m arasında maksimal sürate erişir.

Süratte Devamlılık: Sporcunun süratini uzun süre devam ettirebilme yeteneğidir.

Aksiyon Sürati: Hareketin uygulanmasında ortaya konan işin süratidir.

Süratte Devamlılık

Süratte Devamlılık spora özgü ulaşılabilen maksimum sürati devam ettirebilme yeteneği olarak tanımlanır. Bu beceride sporcunun laktik asit tölaransının en üst düzeye olabilmesi beklenir.