Türkiye’nin Internetle Savaşı: Harakiri, Donkişot ve Devekuşu
Yasaklar Ne Kadar Etkili ?
İnternet teknolojilerin sürekli geliştiğini ve ortamın kaygan olduğunu yukaruda belirtmiştik. Bunun sonucunda bir yasaklama kararı kolayca delinebilir konumda. Teknik olarak pek çok farklı yöntem var. Ve bunları önlemek pek mümkün değil. İntenet yasakları konusunda, ülkenin Başbakanı yasağı deldiğini basına açıklayabiliyor, ilgili bir bakan 5 yaşındaki çocukların bu yasağı delmeyi bildiğini söylüyor olması düşündürücü. Ülkenin televizyon ve basınında yasağın nasıl delineceği defalarca anlatılıyor ise biraz daha düşünmek gerekir. Yasağın, kamu vicdanında kabul edilmesi gerekir. Bazı yasakların, başarı şansı ne olursa olsun devam etmesi gerekir: uyuşturucu, beyazkadın ticareti gibi. İnternet yasağını gibi, ifade özgürlüğü boyutu olan konularda çok daha dikkatli olmak gerekir. Yasakladğımızı ilan ettiğmiz nesneler yerinde duruyor, biraz meraklı biri kolayca yasaklı nesneye erişebiliyorsa, kendimizi “Devekuşu” konumuna koymayalım.
Yasaklar Kime Zarar Veriyor ?
WordPress, alibaba, youtube, blogger gibi yasaklar, en hafifinden “Pire İçin Yorgan Yakmak”tır. Rahatsiz olunan bir paragraf için koca bir kütüphaneyi yasaklamak, bir dükkandaki bir sorun yüzünden, koca bir işhanları kümesini yasaklamak, bir evdeki sorun yüzünden bir mahalleyi bazan da bir şehri yasaklamak, çok büyük bir adaletsizlikin ötesinde bize, türk halkına, türk internet kullanıcısına; kendini geliştirmek isteyen, iş yapmak isteyen , tanıtım yapmak isteyen yasaklanmak istenine nesne ile ilişkisiz yurttaşlarımızı cezalandırmaktır. Youtube’ konan yasaklama, etkili olduğu ölçüde, youtube’ın reklam gelirlerine etki yapar, ama daha çok türk iş adamı ve türk tüketicisin iletişimini keserek, kendini geliştirmesine engell olarak zarar verecektir.
Kanımca, ülkemiz farkında olmadan kendine zarar veriyor, tabir caizse “harakiri” yapıyor.
Yasaklar Ne Kadar Hukuki ?
Yasakları bazılarımız kanuna uygun bulabilir ama kesinlikle hukuka aykırıdır. Uygulamaların hemen hepsi yargısız infaz şeklinde gerçekleşiyor. TK’ın resen verdikleri kesinlikle öyle. Bu temel hak ve özgürlüklerde kısıtlamanın mahkemelerce yapılması ilkesine, ve kuvvetler ayrılığı ilkesine aykırı. Verilen kararların hemen hepsi, bir savunma süreci yaşanmadan, tedbir olarak verilen kararlar bir kesinleşmiş karar olarak uygulanıyor; ve bu yapılırken, binlerce veya milyonlarca kişi cezalandırılıyor. Cezalandırılan sadece yasaklanan işyeri kompleksinde, masum komşu işyerleri değil, oradan alış veriş etmek isteyen türk vatandaşları, onlarla iş yapmak, isteyen başka ülkelerin firmaları ve yurttaşlarıdır. Youtube, geocities, blogger, wordpress yasaklanırken sadece oraların sahipleri, ve oralarda günlükleri, nesneleri olanlar değil; oraları kullanmak isteyen, kendini geliştirmek isteyen, ülkesinin tanıtımına katkıda bulunmak isteyen, iş yapmak isteyen, eğlenmek isteyen vatandaşlarımızı da cezalandırıyoruz. Bu nasıl hukuki olabilir? Bu nasıl adalet ?
Youtube neyi temsil ediyor ?
Video paylaşım ortamı olan youtube.com kullanıcının içeriği sağladığı web sahibinin ortamı sağladığı sosyal ağların en ünlüleriden biri. Dakika’da 10 saatlik video ekleniyor. Bugün youtube Üniversitelerin, Uluslararası kuruluşların, Sivil toplum kuruluşlarının, BBC’nin, ABD TV’lerin, OECD’nin, CERN’ın , NASA’nın ana dağıtım kanalı olmuş durumda. Atatürk için 27, Galatasaray için 45, Fenerbahçe için 58, Beşiktaş için 36, istanbul için ise 114 bin video var. Video temel bir iletişim, öğrenme, eğlence v.s. aracı haline gelmekte.
Nasıl Çözebiliriz ?
Biz Bilişim Sivil Toplum Kuruluşları defalarca bildirilerle çözüm önerdik. Kısa vadede, merkezi ve uzmanlaşmış 1-2 mahkemenin bu yasaklara bakması, onların kamu yanında, uzman, bilirkişi ve üniversitelerle diyalog içinde bağımsız kararını vermesi ile başlamak lazım. Tüm hukuk insanlarına, hakim, savcı ve avukatları, Hukuk Fakültesinde bilişim ve internet kültürünü ilgili davaları incelebilecek düzeyde verebilmek gerekir. Böyle bir uzmanlık mahkemeleri bilişim kültürü almış kadrolar yetişene ve/veya gerekli içtihat oluşana kadar çalışmalıdır. Bilişimin tüm sektörler ve bireyler için önemli olduğu için, her bilişim sucunu bakacak bir uzmanlık mahkesinin mümkün olmadığı görüşüne katılırız. Doğgal hakim itirazlarına da saygımız var. Ama, ictihatlar oluşuna kadar merkezi konumda uzmanlık mahkemesini gerekli görmekteyiz.
Yasaklanmak istenilen birkaç video ve sayfanın, başka sayfaları etkilemeden erişimi engellemek mümkün. TK bunu hayata geçirecek, mali ve teknik olanaklara sahip; ama bir nedenle yatırım yapmak istemiyor ve bu öneriye şindiye kadar kulağını tıkadı. Bu nesne temelli erişimi engellemenin bir an önce hayata geçirilmesi gerekir.
Bu sorunu gelişmiş batı, Sivil Toplumla birlikte, (self-regulasyon ve co-regulasyon ile) çözmeye çalışıyor. Youtube gibi sosyal ağlarda kullanıcının değerlendirmesi önem kazanmaktadır. Orada ırkçı, şiddet içeren, kalitesiz nesneleri, uyarı üzerine ve yeterli talep oluştuğu zaman kaldırma yapıları var. Örneğin, youtube’ta Türkiye’yi rencide edebilecek nesneleri biz yurttaşlar olarak oylayarak kaldırtabiliriz. Gönüllü bir ekip ekip, mahkemelerden daha hızlı bu sorunları çözebilir. Ankara Barosu ve Türkiye Bilişim Derneğinin desteği Adalet camiası ve sektörün katıldığı Abant Çalıştayında bu yönde bir öneri oluşturuldu. Adalet Mekanizmasına gelen bir başvuruyu bir sivil yapının webin yetkilerine iletmesini, bir mahkemenin iletmesiden daha sıcak karşılanır. Biz böyle bir yapıyı kurmaya talibiz. Adalet mekanizmasının bunu çalışması için gerekli işbirliği ve esnekliği göstermesini bekliyoruz.
Devletin çocukların zararlı içerikten korunmaya çalışması doğru bir ilke, ama bunu kullarak tüm yurttaşlara devletin resmi “temiz internet” yaklaşımını empoze etmek demokratik bir toplumda kabul edilemez. Bu aslında demokratik devlet ile otokratik devleti ayıran bir göstergedir. Çözüm “Ailenizin Şifresi”nin ifade ettiği, son kullanıcının makinasında, onun tercihleri ışığında neyin zararlı, neyin kirli, neyin temiz içerik/bilgi olduğuna vatandaşın karar vermesidir. Uzun vadede ise, bir yandan bu yasakçı felsefeden uzaklaşmak, öte yandan siber suç sözleşmesini imzalamak, 5651’ı kaldırarak, Adalet Bakanlığı taslağından başlıyarak, daha özgürlükçü geleceğe dönük düzenlemeleri katılımcı bir şekilde yapmak gerekir.
Daha temelde meseleye fikir ve ifade özgürlüğü açısından yaklaşmak, ve yasakçı refleksten uzaklaşmak gerekir. Fikirlerle mücadeleyi yasaklamakla yapamayız; fikir boyutunda yapmalıyız. Birbirimize hoş görü ve empati ile yaklaşmalıyız. Şiddet ve ırkçılık içermeyen her fikrin ifade edilmesini savunmak zorundayız. Sorunlara farklı açılardan bakan insanların birbirini anlamaya çalışması gerekir. Ön yargıları aşarak birbirimizi dinlemeye çalışmalıyız. Farklı bakış açılarından, daha katılımcı yapılardan sinerji oluşturmak ve yeni sentez oluşturma şansımız var. Ana yaklaşımız özgürlük, hoş görüşe diyalog olmalıdır.
Yasaklar kendimize zarar veriyor; harakiri yapmaya çalışıyoruz. Yasakçı refleksden toplum olarak vazgeçip, diyalog, hoş görü ve yönetişim içinde sorunlara çözüm aramamız gerekir. İnterneti demokrasimizi geliştirmek, toplumsal katılımı ve denetimi artırmak, toplumsal kalkınmayı sağlamak, rekabet gücümüzü artırmak için nasıl kullanırız konusuna odaklanmamız gerekir.
Http://bt-stk.org.tr/
http://ec.europa.eu/information_society/eeurope/2002/documents/
archiv_eUerope2002/initiative_en.pdf
http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/media/Doc/CM_en.asp
Y. Akdeniz, K. Altıparmak, “İnternet: Girilmesi Tehlikeli ve Yasaktır: Türkiye’de İnternet İçerik Düzenlemesi ve Sansüre İlişkin Eleştirisel bir Değerlendirme”, 2008 İmage Yayınevi, 250 sayfa
http://kampanya.org.tr/
