Stratonikaie

Ege’yi Akdeniz’i yıl boyu gezer dururuz. Yol üzerinde rastladığımız duraklarda soluklanır yola yeniden koyuluruz. Hedef ya Marmaris, Bodrum veya Fethiye’dir. Derken bir tabela çarpar gözümüze. Adeta bir kültür hazinesi olan bir mekanın varlığını haykırırcasına yoldan 1 km. içerde dikkati çekmeyi keşfedilmeyi bekliyor. Nar ağaçlarının kucakladığı mermer kalıntılar, yedi hanesi kalmış köy, küçük müze, asırlık çınarların altındaki kahvesiyle, bir termik santralin yanında olduğunuzu unutturacak güzellikteki Stratonikaie, kendisine uzanacak yardım elinin hasretini çekiyor…

Flim platolarına taş çıkaracak kadar güzel ve esrarengiz beldelerden biri de, haritada görülmesi mümkün olmayan, adı belki daha önce hiç duyulmamış antik Stratonikaie kenti. Her yaz Marmaris, Fethiye, Göcek, Bodrum’a giderken arşınladığımız yol üzerinde kendini ustaca gizlemiş Stratonikaie.

Antik kentin kucağında

Stratonikaie’da asırlık tescilli çınarlar altında geldiğiniz köy meydanında, mavi-beyaz badanalı küçük bir köy kahvesine rastlarsınız önce. Köyün tek çeşmesi ile süslenen bu meydan, soluklanmak için ideal bir yerdir. Nar ağaçlarının çevrelediği antik kentin gizemini öğrenebileceğiniz tek tük kişiler görebilirsiniz. Yatağan Termik Santrali’nin yanı başındaki tarihiyle sizi bir anda fethedecek köyde sessizliği, yalnızlığı, ürpererek hissedersiniz. Antik kentin tam ortasına kurulmuş Eskihisar Köyü’nün ev duvarlarında bilerek ya da bilmeyerek tarihi taşlar kullanılmış. Biraz ilerde küçük bir müze ve depo yer alıyor. Bölgede 1977 yılından bu yana Prof.Dr. Yusuf Boysal sorumluluğunda kazı çalışmaları yapılmış. Ödeneğin az olması yüzünden son derece yavaş ilerleyen çalışmalarda gün ışığına çıkmayı bekleyen bir çok eser hala toprak altında yatıyor. Antik kentin üç önemli özelliği var .giriş ve çıkış kapılarına sahip üç yanı dağlarla çevrili, içi de surlarla kaplı. Tarihi kalıntıların hepsi mermer. Öte yandan, zamanında çevrede bulunan tüm yerleşim bölgelerinin idari bakımdan bağlı olduğu Stratonikaie’nın bir eyalet merkezi olması, antik kentin önemini daha da arttırmış. Stratonikaie’da 30.000 m2’lik bir alan üzerine inşa edilmiş, 100×300 metrelik spor akademisinin dünyada bir eşine daha rastlanmadığı bilimadamlarınca belirlenmiş. Çevrede bulunana diğer antik kalıntılar ise Gynassion, Buleteriom, Hipodrom, tapınak, tiyatro ve şehir meclisi, günümüze gelebilen eserler arasında yer alıyor. Çeşitli uygarlıklara tanık olmuş Stratonikaie’nın tarihini kanlı savaşlar oluşturmuş. Köy girişinde yer alan türbeli caminin öyküsü konuya açıklık getirecek türden. Bizanslılarla çarpışan Mencebeyliler savaşta Ahmet Gazi Han’ın oğlu Hacı Şaban’ı şehit vermişler. Bundan sonra Bizanslılara ait olan kilise alınarak Ahmet Gazi Han tarafından oğlunun anısına camiye dönüştürülmüş. Cami ve türbenin bugünkü hali ise içler acısı durumda. Son yıllara kadar, kapısı olan kendini taşıyabilir durumdaki cami ilgisizlik bakımsızlık ve depremin yarattığı tahribat neticesinde büyük bölümü yıkılarak tahrip olmaya devam ediyor.

Eskihisar zor durumda

Eskihisar Köyü 3 kez yer değiştirmiş. Talihsiz köy 1957 yılında 450 haneymiş. Daha sağlam bir zemine oturmak ve altındaki tarihi eserleri kurtarmak amacıyla yerleşim 2 km. yukarıya taşınmış. İmar ve İskan Bakanlığı’nın bu kararı üzerinden 17 sene geçtikten sonra toprakların altında bu sefer de linyit bulunduğu için köy yeniden yer değiştirmek zorunda kalmış. 1985 yılında ise son yerinden iki km batıya taşınan köy, üçüncü kez yeniden kurulmuş. Göçebe köyün en büyük derdi, kömür yataklarındaki kazılar yüzünden dipten gelen su yollarının bozulması ve tüm kuyuların kuruması. Eylül 2002’de yedi hanenin yaşadığı köyde sadece bir çeşme, terk edilmiş yıkık dökük evler, kömür havzasından yağan tozlarla saçları ağarmış bir ihtiyar görüntüsüne sahip hayalet bir köy kalmış.

Stratonikaie’nin Tarihçesi

Kent, i.ö.III. yy’da kurulmuştur. Suriye kralı I.Selcukos eşi Stratonike’yi oğlu Antiokhos’a verdi. Antiokhos’da önce üvey annesi sonra eşi olan Stratonike adına kenti kurdu. Gezgin yazar Strabon’a göre çok güzel yapılarla donatılan kent bilinmeyen bir tarihte Rodos’a armağan edildi. Rodos bu kenti yine bilinmeyen bir tarihte kaybetti. İ.Ö. 197’de tekrar ele geçirdi. İ.Ö. 167’de Roma Senatosu’nca Kariya’nın bağımsızlığına karar verilince Rodos egemenliği sona erdi. Kent İ.Ö. 88’de Mithriadates’in eline geçti. İ.Ö. 40’da Labienus Partların başında kenti ele geçirmeye çalıştı. Yapılan kazılarda ele geçirilen sikkelerden stratonikia sikkelerinin Rodos’tan bağımsızlığını kazandığı İ.Ö. 167’den itibaren basılmaya başlandı ve Gallaienus (İ.S. 253-268) zamanına kadar devam ediyor. Kente giriş kapısından itibaren başlayan kutsal yolun kenarında yer alan oda mezarlar vardır. Giriş kapısından başlayan kutsal yol, Nekropohden geçmekte ve Lagina’daki Hekate Kutsal Alanı’na ulaşmaktadır.

Meraklısına not

Çevredeki tatil köylerinin çokluğu güzergahının yoğunluğu dikkate alınırsa, köy turizm amaçlı, günü-birlik molalar için durak olarak kullanılabilir. Terk edilmiş, yıkık dökük ahşap evler, küçük bir tamir bakımla turistik eşya dükkanı olarak hizmet verebilir. Antik kentten elde edilin nar ve içecekler, Milas halılarıyla çeşitlendirerek turistlere sunulabilir. Mekan bugünkü haliyle bile fotomodel çalışmalarına moda çekimlerine kliplerin çekim platosu olabilir. Aynı ortamda yapılacak restorasyonla film platosuna dönüştürülebilir ve bu şekilde gözlerden uzak hiç kimsenin rahatsız etmediği rahat çalışılır bir ortama kavuşulabilir.

Nasıl Gidilir?

Bodrum, Marmaris yolcuları Yatağan kavşağından girdiklerinde “Stratonikaie 1 km” tabelasını görecekler. Milas-Yatağan yolu üzerinde Yatağan’a 4 km. kala Eskihisar Köyü yakınlarında Stratonikaie antik kentine özel aracınızla girebilir. İçinde ve etrafında dolaşabilirsiniz. Kullanılmadığı için otlar uzayan yollarda ısrarla devam ederseniz, Yatağan yoluna kavuşabilirsiniz. Yine de girdiğiniz yoldan çıkmak aracınız için en uygunu olur.

Ne Yenir?

Köyde yenebilecek tek şey mevsiminde nar ağaçlarının meyveleri. Köy meydanında ise yegane su ihtiyacının karşılandığı bir çeşme var. Yatağan diğer seçenekleri bulabileceğiniz merkezlerin en yakını.

Nerede Kalınır?

Konaklamak için Yatağan, Akyaka, Muğla, Bodrum merkez ve güzergahları üzerindeki tesisler tercih edilebilir. Stratonikaie antik kenti, konaklamaktan ziyade bölgeden geçişiniz sırasında kısa bir mola verebileceğiniz ören yeri gezisi olarak değerlendirebileceğiniz küçük bir antik kent.