Parmak Çıtlatmak Kireçlenmeye (Eklem Romatizmasına) Yol Açmaz
Çocukluğumuzdan beri sık sık duyarız: “Parmaklarını çıtlatma, ileride kireçlenme yaparsın.” Bu uyarı o kadar yerleşmiştir ki parmak çıtlatma alışkanlığı olan birçok kişi, eklemlerini zamanla mahvettiğine inanır. Oysa bugüne kadar yapılan bilimsel çalışmalar, parmak çıtlatmanın eklem kireçlenmesine (osteoartrit) ya da romatizmaya yol açtığını göstermemektedir. Bu alışkanlık, sanıldığının aksine büyük ölçüde zararsızdır.
Çıtırtının Asıl Sebebi Nedir?
Parmağı çıtlattığımızda duyduğumuz ses, kemiklerin birbirine sürtmesinden ya da bir şeyin “aşınmasından” gelmez. Eklemlerin içinde, onları kayganlaştıran sinovyal sıvı bulunur. Bu sıvıda çözünmüş gazlar vardır. Parmağı bükerek eklem aralığını hızla genişlettiğimizde, basınç düşer ve bu gazlardan minik bir kabarcık oluşur ya da sönerek o tanıdık “çıt” sesini çıkarır. Bu olaya kavitasyon denir. Aynı parmağı tekrar çıtlatabilmek için genellikle bir süre beklemek gerekmesinin nedeni de budur: gazın yeniden çözünmesi zaman alır.
“Kireçlenme Yapar” İnancı Nereden Geliyor?
Bu konu şöyle yanlış bilinir: çıtlama sesi bir hasar sesi gibi algılandığı için, sesin tekrarlanmasının eklemi yıprattığı varsayılır. Sesin “kötü” bir şey olduğu sezgisi güçlüdür, ama sezgi her zaman doğru değildir. Nitekim bir hekim, tam 60 yıl boyunca yalnızca bir elinin parmaklarını düzenli olarak çıtlatmış, diğer elini ise hiç çıtlatmamıştır. Yıllar sonra iki eli arasında kireçlenme açısından hiçbir fark bulunmamıştır. Bu ünlü gözlem, alışkanlığın sanılan zararı taşımadığına dair çarpıcı bir örnektir.
Bilimsel Çalışmalar Ne Diyor?
Parmak çıtlatma alışkanlığı olan ve olmayan kişileri karşılaştıran araştırmalar, iki grup arasında eklem kireçlenmesi sıklığı bakımından anlamlı bir fark bulamamıştır. Yani çıtlatmak, eklem romatizmasının nedeni değildir. Bazı çalışmalar, çok yoğun ve uzun süreli çıtlatmanın el kavrama gücünde hafif bir azalma ya da geçici şişlikle ilişkili olabileceğini öne sürmüştür; ancak bu bulgular tutarlı ve kesin değildir. Her durumda, en çok korkulan sonuç olan kireçlenme bu listede yer almaz.
Peki Ne Zaman Dikkat Etmeli?
Zararsız olan, ağrısız ve kendiliğinden çıkan çıtlama sesidir. Buna karşılık eklemden gelen ses ağrı, şişlik, tutukluk ya da hareket kısıtlılığıyla birlikteyse, bu artık masum bir çıtırtı değildir ve bir hekime danışmayı gerektirir. Gerçek kireçlenmenin başlıca nedenleri ise yaş, genetik yatkınlık, geçirilmiş eklem yaralanmaları, aşırı kilo ve bazı iltihabi (otoimmün) hastalıklardır.
Özetle, parmak çıtlatmak rahatsız edici bir alışkanlık olarak görülebilir, ama sizi kireçlenmeye ya da romatizmaya mahkûm etmez. Duyduğunuz ses bir hasarın değil, eklem içindeki gazın doğal bir hareketidir. Asıl dikkat edilmesi gereken şey, çıtlamanın kendisi değil, ona eşlik eden ağrı ve şişlik gibi belirtilerdir.
