Siklik Adenozin Monofosfat (Cyclic AMP, c-AMP)
Birçok hormonun, hedef organ hücresinde aracısı veya “ikinci habercisi” (secon messenger) siklik adenozin monofosfattır (c-AMP).
1950 yıllarında Sutherland ve arkadaşları adrenalinin, karaciğer üzerindeki glikojenolitik etkisini araştırırlarken, karaciğer fosforilazını aktive eden ve katekolanıjrılerin hücre içi mediatörü (aracısı) olan bir maddenin varlığını düşündüren gözlemler yaptılar. Bu maddenin niteliği ve varlığı 1957 yılında kesin, olarak ortaya kondu, Bu madde, siklik adenozin monofosfattır (c-AMP). Strüktürü, alifatik adenozin monofosfat’dan farklıdır. Fosfatın iki asid terminali, riboz molekülü ile 3 ve 5 durumlarında esterleşmiş ve alifatik (düz) yapıdaki adenozin monofosfat, siklik (halka yapıda) AMP haline dönüşmüştür.
AMP’nin c-A.MP şekline dönüşümü, adenil sikiaz enzimi aracılığıyla olur. Şu halde, adenil siklaz enzimini uyaran hormoniar, c-AMP düzeyini arttırırlar. Oluşan siklik AMP, dokularda fosfodiesteraz adlı enzim tarafından tekrar AMP şekline döndurülür. Şu halde degrade edici enzim olan fosfodiesteraz enzimini ınhibe eden maddeler, siklik ASIP, etki süresini uzatarak, hormon etkilerının uzun sürmesini sağlayabilir. emek olarak aminofilin. siklik AMP oluşumunu arttırmaz. Adenil siklaz enzimini uyarmaz. Buna karşılık, fosfodiesteraz enzimini inhibe ederek c-AMP birikmesine yol açar. Boylece, dolaylı yoldan da olsa da aminofilin ve kafein, siklik AMP etkilerinın uzun sürmesini sağiarlar. Siklik AMP (c-AMP) birçok hormonun etkisinde aracı olduğunu belirtmiştik. Bunlardan sadece birkaç örneği aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür.
— Katekolaminlerin etkisi ile karaciğer- de glikojenoliz
— Glukagon etkisi ile karaciğerde glikojen oliz
— TSH nın tiroksin salgılanmasına etki-
— Antidiüretik hormonun böbrek tUhlerine etkisi.
Bu saydığımız olaylarda katekolaminler, glukagon, TSH ve ADH birinci haberci (first messenger) adını alır. Yani metabolik olayın geçeceği hücrelere ilk haberi (bilgiyi) ulastırırlar. Hormoıı, kendi reseptörüne bağlanınca adenil siklaz enzimi uyarılır ve böylece siklik AMP teşekkül eder. Siklik AMP de ikinci habercidir (second messenger).
