Adıyaman Gezisi
Dünyanın en eski yerleşim merkezlerindendir. Kommagene Krallığı’nın merkezi olarak sahip olduğu eserler, özellikle de Nemrut, dünyanın 8.harikası olarak kabul görmektedir. Bütün bu ayrıcalıklarıyla da,Türk turizminin yıldızları arasında yer alır.
Güneydoğuanadolu Bölgesinin batı ucunda, orta Fırat bölümü içinde yer alan Adıyaman, Toroslar’ın güneydoğu uzantıları üstünde bulunuyor. İlin kuzeyinde Malatya, (Pütürge, Yeşilyurt ve Doğanşehir ilçeleri), batısında Kahramanmaraş, (Merkez ile Pazarcık ilçesi), güneybatısında Gaziantep (Araban ilçesi), güneydoğusunda Şanlıurfa, (Siverek, Hilvan, Bozova ve Halfeti ilçeleri), doğusunda ise ise Diyarbakır (Çermik ile Çüngüş ilçeleri) var.
669 metre rakımlı ilin yüzölçümü 7.614 km.kare, nüfusu yaklaşık olarak 589.000’dir. Adıyaman, Anadolu’nu nen eski yerleşimlerindendir. yerleşim tarihi, Eskitaş devrine kadar gier. Hitit Devleti’nn yıkılmasından sonra sı, Kummuh Krallığı’nın merkezi olur. Asur, Med ve Pers’ler , Büyük iskender kumandasında Makedonya’lılar ve Selevkos’lar burada yaşadılar. Kommagene Krallığı, Roma da Adıyaman’daydı. Daha sonra kent, Bizans’ın Pordoniom kenti üzerinde kurulmuş. Hüsnümansur olarak da adlandırılan şehir, bu adı, 757 yılında, Halife El Mansur liderliğinde, Arapların eline geçtikten sonra almış. Orta çağ boyunca, Bizans, Emevi, Abbasi, Anadolu Selçukluları, Dulkadiroğullan arasında el değiştirmiş ve nihayet Yavuz Sultan Selim’in Iran seferi sırasında 1516 yılında Osmanlı topraklarına katılmış. Önce, merkezi Samsat’ta bulunan bir sancakla Maraş Beylerbeyliğine bağlıyken, Tanzimat’tan sonra bir kaza olarak Malatya’ya bağlanmış. 1954 Yılı sonlarında da il statüsüne geçmiş.
Plaka :02
İlçeler : Adıyaman (Merkez), Besni, Çelikhan, Gerger, Gölbaşı, Kâhta, Samsat, Sincik,Tut.
Besni:Adıyaman’ın batı kesiminde yer alan Besni, en eski yerleşim yerlerinden biridir. Kasabanın üzerindeki kayalık bir zeminde bulunan kale harabesinin Hitit’lere ait olduğu söylenir. İlk Besni yerleşimi bu kalenin çevresinde kuruluyken, 1933-34 yıllarında, Besni’nin cadde ve sokaklarının darlığı ve ginişletme imkanı olmadığından, kent şimdiki yerine taşınarak yeni baştan inşa edilmiştir. Eski Besni’de kale çevresinde bir çok tarihi cami, minare, hamam ve köprü kalıntıları bulunuyor. Önemli tarihi kalıntıları arasında Besni ilçesine 15 km. uzaklıktaki Sofraz Tümülüsü, 33 km uzaklıktaki Sesönk (Dikilitaş) sayılabilir. Önemli tarihi eserleri arasında Ulu Cami, Çarşı Camisi, Toktamış (XVII.yy.dan Camisi yer alır. İki kervansarayından bir tanesi oldukça harap vaziyettedir. İlçenin 6 km. kuzeydoğusunda yeralan “Besni İçmesinin” suyu böbrek taşlarına, kronik kabızlık, bağırsak ve mide iltihaplarında faydalıdır. Özellikle, Adıyaman ilçe ve köylerinde yetiştirilip, Türkiye’nin hemen her tarafında alıcı bulan ve kendisine özgü özellikler barındıran bir üzüme de bu ilçenin adı verilmiştir. (Besni üzümü)
Çelikhan:Adıyaman’ın kuzeyinde yeralan ilçenin Korucak köyünde bulunan içme suyu birçok hastalığa deva olup, şifalı bir su olarak her yıl birçok kişi gelmektedir.
Gerger:Adıyaman’ın 100 km kuzeydoğusunda yeralan Gerger ilçesi, İ.Ö. II. yüzyılda Kommageneliler’in atası olan Arsames tarafından kurulan Gerger Kalesi ile anılmaktadır. Kale, Fırat Nehri’nin batı yakasındadır. M.Ö. 2. yüzyılda Kommageneliler’in atası olan Arsemes tarafından kurulmuştur. Kommagene Krallığı’nın doğu sınırını oluşturmakta olan kale,Fırat üzerindeki geçişlerin kontrol noktası olarak kullanılmıştır. Sarp kayalar üzerine inşa edilmiş olduğundan, ne yazık kş günümüzde ulaşım güçlüü nedeniyle turizmin hizmetine sokulamamaktadır. Aşağı ve Yukarı Kale olmak üzere iki bölümde inşa edilmiştir. Kommageneliler’in ilk idare merkezi durumunda olan kale aynı zamanda bir tapınak görevi de üstlenmiştir. Ü girişli Yukarı Kale’nin 1. kapısı yanında kayalardan oyulmuş merdivenler, koridorlar ve mezarlar bulunur. 3. kapı çevresinde Kral Samos ve torunu I. Antiochus tarafindan yazdırılan altı kitâbe yer alır. Kalenin üst kısımlarında yapı temelleri, burçlar; alt kısımlarında su sarnıçları ve evlere ait kalıntılar bulunmaktadır. Aşağı kalede Orta Çag’a ait İslam yapı temelleri olduğu bilinmekle birlikte, kalıntıları iyi durumda değildir. Yine kayalardan oyulmuş merdiven ve koridorlar, su sarnıçlarına ait kalıntılar bu bölümde de bulunmaktadır. Aşağı Kale’nin batı surlarına dışarıdan bakıldığında kayalara oyulmuş Kral Samos’a ait bir rölyef görülmektedir. Dört metre yüksekliğindeki rölyefte Kral Samos tören giysileri üzerinde silahlarla kuşanmış ve sağ elini ileri doğru uzatmış olarak ayakta tasvir edilmiştir.
Kahta:İlin 34 km. doğusunda yer alan doğu ve güneydoğu sınırları boyunca Fırat nehri uzanır. İlin en büyük ilçesi olan Kahta, Nemrut Dağı Tümülüsü ve Tanrı heykelleri ile yaratıcısı Kommagene Uygarlığı eserlerinin büyük bölümünü ilçe sınırlarında barındırır. Her yıl binlerce yerli ve yabancı turist tarafından ziyaret edilen Nemrut Dağı’na gelenlerin durak ve konaklama noktasıdır.Kahta Sınırları içindeki Nemrut Dağı’nda bulunan eserler, 1987 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alındılar. Listenin 448.sırasında kaytlı olan eserler, Kommagene Krallığına aittirler.
Kommagane:Nemrud Dağı’nın, deniz seviyesinden 2150 metre yükseğinde bulunan Kommagene, bu ismi Helenler ve Romalı’lar zamanında almıştır. Nemrud dışında kalan Kommagane kentleri ; Samosata, Perre, Doliche ve Germanicia Kaiseria’ydılar. Kommagene’nin kurucusu, I.Mithradates Kallinikos’tur. M.Ö. 1.yüzyıl başlarında, Seleokoslar soyuna son vermiştir. Kallinikos’n oğlu, I.Antiochos Epiphanes zamanında (M.Ö. 62-32) kralılığın ünü bir hayli artmıştır. Roma İmparatoru Vespasian tarafından M.S.72 yılında, Kommagene Krallığı, Roma Eyaletine dahil edilmiştir.
Kommagane Nemrut Dağı Tapınağı
Doğu Toroslar üzerindeki Nemrut Dağındadır. Burada bulunan tümülüsün denz seviyesi yüksekliği 2206 metredir. Yumruk büyüklüğündeki kırma taşlardan oluşmuş tümülüs, 30 bin metreküp hacimli olup, 50 metre yüksekliğindedir. 1881 Yılından bu yana yapılan kazılarda henüz krala ait mezar odasına rastlanılamamştır.
Samsat: Üç tarafı Atatürk Barajı gölü sularıyla çevrili bir yarım ada şeklindeki Samsat Adıyaman’a 47 km uzaklıktadır. Yapılan arkeoloji araştırma ve kazılarda eski Samsat ve civarında tarihi saraylar, su kemerleri, kaleler ve kıymetli eşyalar bulunmuştur.
Ulaşım : Karayolu: Adıyaman’a karayolu ile Gaziantep, Şanlıurfa, Malatya, Kahramanmaraş ve Diyarbakır olmak üzere beş güzergahtan gidilir. Adıyaman’ın Gölbaşı ilçesi tam bir kavşak yeri olup, Malatya Kahramanmaraş – Gaziantep karayolu ulaşımı Gölbaşı üzerinden sağlanır.
Otogar Tel : (+90-416) 216 35 35 Demiryolu: Demiryolu ulaşımı da Gölbaşı ilçesinden yapılmakta olup, Malatya – Fevzi Paşa demiryolu bu ilçeden geçmektedir.
İstasyon Tel : (+90-416) 781 60 80 Havayolu: Adıyaman Havalimanından tarifeli uçak seferleri bulunmaktadır.
Hava Limanı : (+90-416) 244 20 02
Baraj Ulaşımı:Adıyaman’dan geçen, Şanlıurfa, Diyarbakır dahil Güneydoğu illerini birbirine bağlayan karayolu, Gerger İlçesine bağlı Güzelsu köyündeki feribot seferleri ile Şanlıurfa ve Siverek İlçesi’ne bağlanır.
Karakuş Tümülüsü (Kadınlar Anıt Mezarı) : Milli Parkın güneybatısında Adıyaman-Kahta girişinde bulunuyor. Kommagene Kralı II. Mithridates tarafından annesi İsas adına yaptırılan anıt mezar, sütun üzerindeki kartaldan dolayı “Karakuş Tümülüsü” olarak adlandırılmış. Doğu, batı ve güney yönlerde dörder sütun varken günümüze doğuda iki, batıda ve güneyde birer sütun kalmıştır. Doğu sütun üstünde aslan ve kartal heykel kalıntıları, batıdaki sütunun üstünde tokalaşma steli, yerde, aslan heykel parçası vardır. Nemrut Dağı giriş noktası olarak belirlenen Karakuş Tümülüsü, Milli Park içersindedir.
Sesönk (Dikilitaş) :Besni ilçesinin 33 km. güneydoğusunda, Kızıldağ üzerinde Kommagene Kralı II. Mithridates tarafından inşa edilen anıt mezar, her biri yaklaşık 10 metre yükseklikte üç çift sütunla çevrelenmiştir. Sütunların üzerinde kadın, erkek ve aslan kabartmaları bulunmaktadır.
Sofraz Tümülüsü : İl merkezine 45 km., Besni ilçesine 15 km. uzaklıkta, Üçgöz (Sofraz) köyündedir. 15 m. Yüksekliğindeki mezarın üzeri kırma taş ve molozla örtülüdür.
Karadağ Tümülüsü :Adıyaman’a 5 km. mesafede, Karadağ eteğindedir. İki bölümden oluşan bir kaya mezarı vardır.
Beştepeler :Adıyaman’a 25 km. mesafedeki Ilıcak Köyü sınırları içindedir. Yığma taşlardan yapılmış 6 adet tümülüs mezar bulunmaktadır. Mezarların, Kommagene Kraliyet ailesine ait soylu kişiler için yapıldığı tahmin edilmektedir.
Malpınarı Kaya Yazıtı : Adıyaman’a yaklaşık 35 km. uzaklıkta Malpınar mezrasında doğal kaya üzerine oyulmuş Hiyeroglif bir kitabe ve kayalara yapılmış yerleşim birimleri Geç Hitit dönemine aittir.
Cendere Köprüsü :Adıyaman’a 55 km. uzaklıkta ve Karakuş tümülüsünün kuzeydoğusundadır. Kahta çayının en çok daraldığı kesimde iki ana kaya üzerinde 92 iri kesme taştan yapılan bir büyük kemer ve doğu tarafındaki küçük bir tali kemerden oluşur. Köprü, depreme karşı korunacak şekilde, sütunlara köprüye esneklik payı verilerek inşa edilmiştir. Köprünün hemen alt tarafında bulunan Kommageneliler’in Antiochos Theos döneminde inşa ettiği 5 kemerli diğer bir köprü, Romalılar tarafından yıkılmıştır.
Göksu – Kızılin Köprüsü : Gümüşkaya köyü ile Ağcin köyü arasında Göksu çayının daraldığı bir noktada kaya zemin üzerinde kurulan köprü Roma dönemine aittir. Orta kemerin dışında genel olarak sağlam durumdadır.
Altınlı Köprü : Köprünün büyük bir kemeri ve kademeli olarak küçülen üç kemeri daha vardır. Köprü taşları harç kullanılmadan sıkıştırma (Cendere) stiliyle yapılmıştır.
Haydaran Kaya Mezarları : Adıyaman’ın 17 km. kuzeyinde Taşgedik Köyü sınırları içinde yer alır. Kaya mezarlar ve Güneş Tanrısı Hellias ile Kral Antiochos’un tokalaşma kabartmaları vardır.
Turuş Kaya Mezarları:Adıyaman il merkezine 40 km. uzaklıkta ve Adıyaman-Şanlıurfa karayolunun 1 km. batısında yer alan Turuş Kaya Mezarları Roma Dönemine aittir. Mezarlar zeminden aşağıya doğru ana kaya oyularak yapıldığından mezarların girişine aşağıya doğru inen 10-13 basamaktan sonra ulaşılır. Bazılarının duvar ve kapı girişlerinde çeşitli figürlerde kabartmalar bulunmaktadır.
Dolmenler : Dikilitaşın kuzeyindeki kayalık alanlarda, Aşağı Hozişi köyü yakınlarında dolmen tipi mezarlar bulunmaktadır. Sala benzeyen iki büyük kayanın birbirine çatılması ile yapılan bu mezarların, Taş Devri insanlarından kaldığı tahmin edilmektedir.
Zey: Adıyaman’a 7 km. mesafede, Zey Köyü yakınında, erken dönem Hıristiyanların yaşadığı yerleşim birimleri bulunmaktadır. Köyde ayrıca Şeyh Abdurrahman Erzincani’ye ait bir türbe ve cami yer alır.
Göksu Mağaraları :Göksu ırmağı boyunca yer alan 40 – 50 m. yükseklikteki sarp kayalıklar üzerinde doğal mağaralar bulunmaktadır. Besni tarafında Kızılin ve Sarıkaya Köyleri ile Adıyaman tarafında Gümüş Kaya ve Mal Pınarı civarında yoğunlaşmıştır.
Palanlı Mağarası : Adıyaman’ın 10 km. kuzeyinde Adıyaman – Çelikhan – Malatya karayolunun üzerinde Palanlı köyünde yer almaktadır. M.Ö. 40.000 yıllarında kullanılmış doğal bir mağaradır. Duvarında bulunan ve halen fark edilen geyik figürü yalın kontur çizgilerle oluşturulmuştur. Mağaranın yer aldığı derin vadi ise ender bulunur bir doğa parçasıdır.
Kitap Mağarası : Kayaların oyulmasıyla oluşturulmuş (demir Kale 1) adıyla anılan, ikişer katlı erken dönem Hıristiyanların yaşadığı yerleşim birimleri bulunmaktadır. Mağaralara İndere köyü (Zey) içinden yaya olarak gidilmektedir.
Gümüşkaya (Palaş) Mağaraları : Adıyaman ilinin 40 km. güneybatısında Göksu nehri kenarında aynı adla anılan köyün batısında kayalardan oyma tünel şeklinde birbirleri ile bağlantılı çok sayıda mağaralar yer almaktadır. Tarihte konut olarak kullanılan bu mağaraların M.Ö. 150 yılında yapıldığı tahmin edilmektedir.
Arsemia (Kahta) : Adıyaman’a 63 km uzaklıkta olup, Kahta çayının doğusundadır. Güneyindeki tören yolunda Mitras’ın kabartma steli, ayin platformu üzerinde Antiochos-Heracles tokalaşma steli ve bunun önünde döneminin Anadolu’da bilinen en büyük kitabesi vardır.
Adıyaman Müzesi :Atatürk Cad. Adıyaman Tel: (416) 216 29 29 Faks: (416) 216 98 98
Yapmadan Dönme
* Nemrut Dağı’nda, güneşin doğuşunu ve batışını izlemeden, Kommagene Uygarlığı eserlerini görmeden,
* Atatürk Barajı Kahta Sahilindeki restoranlarda balık yemeden,
* Adıyaman Müzesini gezmeden,
* Oturakçı Pazarı’ndan, yörede dokunan halı, kilim, cecim, heybe ve Nemrut heykelleri almadan,
* Dünya birincilikleri de bulunan Adıyaman Yöresi halk oyunlarını izlemeden…
Dönmeyin.
