rahatlama teknikleri
RELAXATION TECNIQIES (RAHATLAMA-GEVŞEME TEKNİKLERİ)
Gevşemenin “daha derin” yöntemlerinden birini uygulamak istedişinizde aktiviteden sonraki bir zamanı seçmeniz en iyisidir. Böyle bir gevşeme özellikle yorgun endişeli ya da keyifsiz olduğunuzda yararlıdır.
Ne zaman gev?enirı
- Isınma öncesinde,
- Yeni bir beceri ya da taktik öğrenirken,
- Soğuma uygulanmasının düzenli bir parçası olarak,
- Herhangi bir görselleğtirme uygulamasından önce
Yüksek uyarılmışlık, kaygı ve stres durumlarında organizmada bir takım fizyolojik değişiklikler meydana gelmektedir. Bu fizyolojik değişiklikler arasında şüphesiz en önemlileri, kasın geriliminde fazladan bir artı? ve kalp atım sayısının artmasıdır. Kasın normal geriliminin üzerinde artması demek, yapılacak hareketin koordinasyonunda bir bozulma demektir.
O nedenle yarışma koşullarında, bir başka anlatımla baskı altında soğuk kanlılığı ve sakin olmayı korumak önemli olmaktadır.
A?aşıda en basit tekniklerden başlanarak biyolojik geribildirim (biofeedback) gibi araç-gereç gerektiren teknikler bir dizi içerisinde anlatılmıştır.
1.Nefes Alıp-Verme Egzersizleri
Değişik ortamlarda insanların nefes alıp vermeleri de değişmektedir. Örneğin ismi okunarak sözlü sınavına çağrılan bir öğrenciye, genel müdür tarafından önemli bir konu için çağrıldığı söylenen bir ?efe ya da küme düşme veya Şampiyonluk maçı öncesi bir voleybol takımının sporcularına ya da uzun yıllardır görmedişiniz ve çok sevdiğiniz bir arkadaşınız? karşı kaldırımda yürürken gördüşünüzde kendinize dikkat etmişseniz, nefes alıp vermenizin değiştişini de fark etmişsinizdir.
Yukarıdaki örneklerin hemen hepsinde gözlemleyebileceğimiz durum, kişilerin nefes alıp vermelerinin değiştişi, bir başka anlatımla sık nefes alıp verdikleri ya da göğüslerinin inip çıkmaya başladığıdır. Ortalama olarak dakikada 12-14 kez nefes alıp vermemize rağmen, sözünü ettiğimiz durumlarda bu sayı artar ve nefes alıp-verme, vücudun fizyolojik ve zihinsel tepkilerini etkiler. Karın kasları otomatik olarak kasılır ve beyne uyaranlar göndermeye başlar. Bu uyaranlar beyin tarafından bir tehlike, bir tehdit olarak algılanır ve vücut “savağ ya da kaç” davranımı için alarma geçer. Dolayısıyla doğru nefes alıp-vermek, vücutta gev?emeyi sağlamanın ilk koşuludur ve en kolay sağlanabilenidir.
Yukarıda sözü edilen durumlarda nefes alıp-verme göğüsten, sık ve yüzeyseldir. Bir başka anlatımla doğal değildir ve göğüs solunumu olarak isimlendirilir. Bu solunumda akcişerlerin yalnızca üst kısmı hava ile dolar. Karın kaslarının kasılmasıyla sık nefes alınır ve yüzeysel olarak “puff” şeklinde patlayıc? bir tarzda verilir. Göğüslerin ve omuzların oynadığı dikkati çeker. Halbuki yeni doğmuş bebeklerin nefes alıp-vermeleri izlendişinde, vücudunun hareket eden kısmı karn?dır, göğüs ve omuzlar hareket etmez. Yani diyafram solunumu yapar. Nefes alıp vermesi düzgün, ritmik ve rahattır. Dolayısıyla nefes alıp- verme sınıflandırılabilir.
Nefes alıp-verme önce yapılı? şekline göre sınıflandırılabilir. Yani göğüs solunumu ve karın solunumu (diyafragmatik solunum). Göğüs solunumunda akcişerler tam olarak hava ile dolmaz ve yüzeysel olarak nefes alıp veririz. Halbuki diyafragmatik solunumda, diyafram karma doğru hareket eder ve akcişerler daha fazla hava ile dolar. Yani bu, daha fazla oksijen demektir. Daha fazla oksijen ise örneğin egzersiz sırasında kaslara daha fazla enerji gelmesi, kaslardaki atık ürünlerin uzaklaştırılması demektir. Diyafragmatik solunum yalnızca bunu sağlamakla kalmaz iç organlara “masaj” da yapar. Bu masajın sindirim sistemi, iç organlara kan akığı ve başığıklık sistemine olumlu etkileri olduğu belirtilmektedir. (Lewis, 1999a).
İkinci bir sınıflandırma ise nefes alıp vermenin işlevine göre yapılmaktadır ve burada üç tür nefes alıp vermeden söz edilmektedir, ilki dengeli nefes alıp vermedir. Bunda nefes alma ve verme süresi birbirine eğittir. Normal koşullarda günlük yaşantımızdaki nefes alıp-vermemiz bu şekildedir. İkincisi temizleyici (cleansing) nefes alıp-vermedir ki, bunda nefes verme süresi, nefes alma süresinden daha uzundur. Gergin olduğumuzda veya vücudumuzdaki toksik maddelerin miktarı arttığında bu solunum yapılır. Çünkü uzun nefes verme ile daha fazla karbondioksit vücuttan uzaklaştırılır ve uzun nefes verme gevşemeye neden olur. İç çekme dedişimiz durumda veya inleme sırasında da genelde bu nefes alıp-verme kullanılır. Üçüncüsü, enerji verici nefes alıp-vermedir. Burada nefes alma, nefes vermeden daha uzundur. Uzun nefes alındışında akcişerlere daha fazla oksijen girer ve bu daha fazla enerji demektir. Aslında sık?ldığımızda esnememizin bir nedeni de budur. Esneme sırasında nefes alma süremiz uzar. Sıkıntıdan dolayı esneyen kişilerin bir takım çabalar içine girmesi bu fazla oksijenin kişiyi eyleme yöneltmesinden ileri gelir (Lewis, 1999b).
Nefes alma egzersizlerinin günde 2-3 kez yapılması ve her uygulamanın da 5-10 dk. sürmesi önerilmektedir. Ayrıca uygulamalar sırasında vücudu sıkan kıyafetlerin gevşetilmesi veya bütünüyle çıkarılması ve yemek sonrası hemen uygulanmaması, yine bu uygulamaların günün aynı saatinde yapılması önerilmektedir (Newman 1998).
1.1.Burun deliklerini değiştirerek yapılan çalışmalar
1.2.Ritmik nefes alıp-verme
1.3.Derin yoga nefes alıp-verme
2.Dereceli Gevşeme
Bilindişi gibi gevşeme, eylemde olmanın devinimin karşıtıdır. Kaslardaki gerginlik en alt düzeydedir. Hatta bu “en alt düzey” kasların normaldeki gerginlişinin de altında olması anlamına gelir. Edmund Jacobson, 1930’lu yıllarda dereceli gev?emeyi (progressive relaxatıon) geliştirirken kaslardaki gevşemenin, zihinsel olarak ta bir gevşemeye neden olacağını düşünmüştür. Bu düşünce, bir çok araştırmayla da destek görmüştür. Örneğin ülkemizde, Tiryaki ve Ark. da (1995a) dereceli gevşemenin, beyin alfadalgalarının artmasına neden olduğunu (gev?emeyi sağladığını), sporcularda yaptığı araştırmada göstermişlerdir. O nedenle D.V.Harris gibi bazı yazarlar, gevşeme tekniklerini kastan zihne ve zihinden kasa olmak üzere iki şekilde ele almaktadırlar. Örneğin dereceli gevşeme, gev?emeyi sağla mak için kasların sistematik olarak gerilip gev?etilmesine dayalı olduğu için kastan zihne, otojen çalışmada (otojenic training) ise kaslarının,bacakların aşırla?tı?ının ve ?sındı?ının düşünülmesiyle bir gevşeme sağlandığı için, zihinden kasa gevşeme teknişi olarak ta bilinir.
Dereceli gevşeme, vücuttaki 16 ayrı kas grubunun gerilip gevşetilmesi temeline dayalıdır. Bu gerip-gevşemeler sırasında önemli olan, kişinin gerginlik ile gerginlişin olmadığı durum (gevşeme) arasındaki farkı ayırt edebilmesidir. Dolayısıyla bu teknikte ustalaşan bir sporcu, bir müsabaka öncesi vücudundaki kaslarına dikkat ettişinde, hangi bölgesindeki kasların normalden daha gergin olduğunu belirleyebilir. Dişer taraftan gevşeme, uykusuzluk ve uykunun düzenlenmesine yardımc? olabilir, bağ ağrısı, sırt ağrısı gibi lokal gerginlikleri giderebilir. Ayrıca dereceli gevşemenin strese bağlı kaygı, ülser, hipertansiyonu hafifletmek için kullanıldığı belirtilmektedir (Progressive Relaxation, http://www.mindspring.com/~yepstein/ progrei.htm.).
Dereceli gevşeme, sporcular tarafından uygulanması ve kullanılması son derece kolay bir tekniktir. Çünkü gevşeme teknişi, onların antrenmanlarında rutin olarak uyguladıkları streching egzersizlerine benzemektedir. Bu teknikte ustalaşmak için Harris ve Harmsen, teknişi bütünüyle uygulamadan önce çeşitli kas gruplarıyla aŞama aŞama yapılacak bir çalışmanın yararlı olacağını ifade etmektedirler (Harris ve Harris, 1984, 59; Harmsen,1998).
Ağaşıdaki aŞamalar haftada birkaç kez uygulandıktan sonra ikinci haftada yapılacak çalışmalara başlanmalıdır. Çalışmalar üç haftada bitirildikten sonra tam uygulamaya geçilmelidir. A?aşıda anlatılan hazırlık çalışmaları diyebileceğimiz uygulamaya geçmeden önce, bu teknik, sessiz, gürültüden uzak bir odada uzanarak (yatarak) ya da oturarak uygulanabilir. Yalnız kişinin üzerindeki kıyafetler onu sıkmamalıdır. Örneğin sık? bir kemer, kravat vb. varsa gev?etilmeli, sık? başlanmış ayakkabı giyiyorsa bağcıkları gev?etilmeli (ayakkabının olmaması daha iyidir), lens kullanılıyorsa çıkarılmalıdır. Hepsinden önemlisi kişi eğer bir sakatlık geçirmişse, kasları gerginse, sırt ve bel ağrısı varsa, bu gevşeme uygulamasına katılmamalı, mutlaka bir hekimin önerisini almalıdır.
3. Otojen Çalışma
Otojen çalışma (Autogenic Training-OT), dereceli gev?emeden (DG) farklı olarak herhangi bir aktif kas hareketini gerektirmez. Bir anlamda DG, kastan zihne bir teknik olarak düşünülürken, OT zihinden kasa gevşeme teknişi olarak düşünülmektedir. OT, self-hipnoz olarak ta isimlendirilebilmektedir. Çünkü bilindişi gibi hipnozda, bir telkinde bulunan, bir de telkinde bulunulan vardır. Telkinde bulunulan, bir takım ön uygulamalardan sonra telkinde bulunanın telkinlerini yerine getirmeye başlar. Bu durum, bir anlamda iplerin karşıdakinin (telkinde bulunanın) elinde olduğunu anlatır. Halbuki OT’de “ipler” kişinin kendi elindedir. Telkinde bulunan kişinin -ki hipnozda da aynı durum söz konusudur- sanki sihirli bir gücü varmış gibi bir düşünceye kapılın?r. Halbuki hipnotik indüksiyon altında olan kişi, bunu baştan istemezse kimseye hipnoz uygulanamaz. Dolayısıyla hipnozların da bir anlamda self-hipnoz olduğu söylenebilir.
OT 1932 yılında Almanya’da Johannes Schultz tarafından geliştirilmiştir. OT’nin uykusuzluk, aşırı kilo, konsantre olmada yetersizlik, yüksek kan basınc?, kabızlık gibi sorunları hafiflettişi belirtilmektedir (Welz,1999). Bu teknik, temelde iki fiziksel duyum üzerinde odaklanılan 6 safhadan oluşmaktadır. Bu iki fiziksel duyum aşırlık ve sıcaklıktır. Üçüncü safhadan itibaren ise kalp atımının düzenlenmesi, solunum hız?, karında sıcaklık ve alında serinlişin oluşturduğu dişer dört safha gelmektedir.
OT’de genelde Önerilen, bir safha iyi öğrenilmeden dişerine geçilmemesidir. Her safha için 2 hafta ve haftanın her günü, birkaç kez çalışma yeterli olabilmektedir.
OT uygulamasına geçmeden önce, DG’de olduğu gibi bedende gerginlik yaratan kemer, ayakkabı, kontak lens vb. çıkarılmalıdır. Bu teknişin uygulanmasında iki pozisyon önerilmektedir. Bunlardan ilki DG’ de olduğu gibi yatarak (uzanarak) dişeri de oturaraktır.
OT, yatarak uygulanmak istenildişinde ba?ın ve dilenirse omuzların altına yumuşak bir minder konabilir. Kollar gövdenin yanında, gövdeden çok açık ya da gövdeye bitişik olmamalıdır. Her iki kol da dirsekten hafifçe bükülü, ayaklar yine birbirinden açık ve ayaklar hafifçe dışa dönük olmalıdır.
OT’ nin oturarak uygulanmasında iki yol vardır. Bunlardan ilkinde kolçaşı ve bağ desteği bulunmayan bir sandalyedeki uygulama ki buna Schultz, arabacı (coachman) pozisyonu demektedir, dişeri ise kolçaşı ve bağ desteği bulunan bir sandalyedeki uygulamadır.
İlkinde kişi sandalyeye oturur. Önce sırtın? dikleğtirir sonra yavaİça öne büker. Gövde çok fazla bükülmemeli, karında bir sıkıştırmaya neden olunmamalıdır. Sağ ve sol ön kol, sağ ve sol uyluşun üzerine konmalı, eller birbirine değmemelidir. Ayakların tamamı yere basmalı, ayak uçları hafif dışa dönük olmalıdır. Sırt üstü yatarak veya oturarak yapılan uygulamalarda gözler hafifçe kapatılmalı, çeneler birbirine değmemeli ve aşız da açık olmamalıdır.
İkinci oturuşta ise bağ, sandalyenin bağlı?ına yaslanmalı, her iki ön kol da sandalyenin kolçaklarına konmalıdır. Ayaklar yine birinci oturu? pozisyonundaki gibidir. A?aşıda sırt üstü yatarak yapılan ve sağ el ve sağ ayağın bayat olarak kullanıldığı bir OT uygulaması anlatılmıştır.
4.Transendental Meditasyon
Transendental Meditasyon’un (TM) orjini Hindistan’dır. Bazen MANTRA meditasyon olarak ta adlandırılmaktadır. Mistik bir özellişe sahiptir ve modern yaratıcısı Maharishi Mahes Yogi’dir. Mantra Meditasyon kökenini Tantrizm’ den alır ki Tantrizim, Hinduizm’in bir deviasyonudur (Harmsen,1999).
Aslında MANTRA’ nın bir anlamı yoktur. Derin gevşemeye yardımc? olan bir kelimedir. Sık olarak kullanılan mantralar “om”, “aom”, “aym”, “ayn” dır. Bu anlamsız kelimelerin meditasyon sırasında tekrarlanması, bir anlamda zihni karşıtıran dişer uyaranların giderilmesi içindir. Bu gevşeme teknişinin düzenli uygulanmasının tedirginlişi azalttığı ve böylece kişinin kendisini gergin hissetmesi duygusunu hafiflettişi belirtilmektedir. Kişi sessiz sakin bir yerde otururken gözlerini kapatır ve 15 dakika boyunca bu mantralardan birini tekrarlar. Ama bu kelimenin üzerinde yoğunlaşılmaması önerilmektedir.
TM’nin stresi azaltmanın etkisi yanında, geçen yıllarda özel bir tv kanalında insanların bu teknikte ustala?maları sonucu uçabilecekleri söylenmiş (ki gerçekleşme sinin olanaksızlığı ortadadır), bir yatak üzerinde ba?dağ kurup oturan birisinin sİçramaları ekrana gelmişti. İnternette bu teknikle ilgili sayfada, TM üzerine yapılan araştırmalardan söz edilmektedir. örneğin bu araştırmalardan birisinde Iowa, Fairfieid’teki Maharishi international Üniversitesi ile -ki buradaki bir grup öğrenci düzenli olarak TM uygulamış- Iowa’daki başka bir üniversite de TM uygulamayan öğrencilerin zekaları karşılaştırılmış ve TM uygulayan öğrencilerin zekalarının geliştişi bulunmuştur. Bu bulgu da sorgulanabilir. Çünkü meditasyon uygulayan öğrenciler, IQ testine girerken gev?emeyi öğrenmiş olmaları nedeniyle rahat bir şekilde sınava girdikleri ve buna ek olarak, TM ile dikkatlerini yoğunlaştırmayı öğrendiklerinden dolayı, uygun ipuçlarını daha iyi belirledikleri için mi böyle bir sonuç elde edilmiştirı Bir başka deyişle etkin olan TM’nin kendisi midirı Yoksa TM’nin sağladığı ikincil faktörler midir (dikkati toplama, gergin olmama)? Son bir ilginç çalışma bulgusu, Kudüs’te, TM uygulayanların sayısının fazla olduğu bir bölgedeki çatışmaların, suç oranının, trafik kazalarının, yangınların daha az oluŞuyla ilgilidir. Dünyanın her yerinde olduğu gibi bu bölgede de insanların eğitim, ekonomik düzeyleri, sosyo-kültürel faktörlerin farklılığı vb. elbette sözü edilen durumlarda bir azalmaya ya da artmaya neden olacaktır. Bu gibi olumsuzlukların çok az görüldüşü Japonya, İsviçre gibi ülkelerdeki insanların çoşunun düzenli TM uyguladığını söylemek olası değildir. 1986 ve 1988 yılında yapılıp 1999 yılında yeniden gündeme getirilen bu çalışmaları dileyen okurlar; F.G.Mosse: FAQ about the TM tecnique of Maharishi Mahesh Yogi. http://www.lisco.com/tm/faqs2.html ve http://www.tm.org/ charts/chart-l3.html. den ulaşabilirler.
5. Biyolojik Geribildirim
Biyolojik geribildirim (BGB – biofeedback), uyarılmışlı?ın düzenlenmesinde kullanılan ve daha önce anlatılan tekniklerden farklıdır. Çünkü bu teknik, bazı cihazlar gerektirmektedir ve esas olan genelde istem dığı çalışan ve fonksiyonları kontrol edilemez olarak kabul gören otonom sinir sisteminin fonksiyonlarını kontrol edebilmektir. Biofeedback teknişinin uygulanması 25 yıl öncesine dayanmaktadır.
Daha önce de değinildişi gibi insan organizması yaşamın? homeostatik mekanizmalarla sürdürür. Yani bir iç denge sürekli olarak korunur. Örneğin kalbimiz hızla çarpmaya başladışında onu yavağlatan sinir sistemi devreye girer. Egzersiz sırasında laktik asidin artışına bağlı olarak kanın ph’ ? asidoza kaydışında tampon mekanizmalar göreve başlar ve ph’ ? eski normal düzeyine getirmeye çalışır. Bu dengeyi sürdüren temel ö?e feedback (geribildirim) kontroldür. Davranımlar için de geribildirim kontrolü söz konusudur. Örneğin size fırlatılan bir topu yakalamak için ellerinizi ne zaman kaldıracağınıza, parmaklarınız? ne zaman açaca?ınıza ilişkin bilgi gözlerden sağlanır, işte bu süreç, geribildirim halkası (feedback loop) olarak isimlendirilir. Aynı süreç organizmanın içinde de bulunur ve organizmanın davranımındaki tamlık ve mükemmellik için duyusal geribildirim kullanılır. Dolayısıyla biofeedback’ te kişi farkında olunmayan otonom sinir sisteminin durumuyla ilgili bilgi alır. Biofeedback, dıİsal bir halka oluşturarak kişinin fizyolojik durumunu izlemesine olanak tanır. Biofeedback, bir gevşeme teknişi olmasının yanı sıra hipertansiyon, kardiak aritmi, migrene bağlı bağ ağrısı, Raynaud sendromu, test kaygıs?, mide asidi, diyet uygulayamamanın (perhiz yapamama) tedavisinde de kullanılmaktadır (0’Hair,1999).
Biofeedback’te kullanılan araçlar EMG (elektromyograf), EEG (elektro encepholograf), Galvanik deri tepkisi cihaz?dır (GSR, Galvanic Skin Resistance). Bu cihazlardan herhangi birisinde kendi fizyolojik durumunu izleyen birey, o anda değişik düşünceler, duyumlar ya?ar ve hangi düşünce ve duygu ya da duyumda, gev?edişinin farkına varır. Daha sonra cihaz kaldırılarak kişi fizyolojik durumunu kontrol etmeyi öğrenir.
Blumenstein ve Bar-Eli (1997; 20-28) sporcuların biofeedbackle mental hazırlığında 5 safhadan söz etmektedirler. Bunlar başlangıç (sporcu lab. ortamında BGB cihazın? tanır ve uyarılmışlık ve sakin durumda kendi uyarılmasının fizyolojik durumunu nasıl yansıttığını belirler), belirleme (sporcu, en uygun davranım modalitesinin ne olduğunu belirler), simulasyon (burada BGB cihaz? kalkar ve sporcu, videodaki bir yarışma sahnesinde, sanki kendisi yarığıyormuş gibi izlettirilir. Sporcu bu sırada mental olarak gevşeme yarılma durumlarını canlandırır), transformasyon (bu safhada sporcu mental olarak gelecekteki bir yarışmaya kendini hazırlar), gerçekleştirme (sporcu daha önce öğrendiklerini yarışmada uygular) safhalarıdır.
Yukarıda anlatılan tüm gevşeme tekniklerinin yanı sıra müzişin de insanı gevşetip rahatlattığı bilinmektedir. Bu nedenle müzikte araştırma konusu olmuştur. Tarih öncesi zamanlardan beri müzik, duyguları ifade etme, sevinç ve Şifa etkisi gibi nedenlerle kullanılmaktadır. Hatta klasik müzik dinleyen ineklerin daha fazla süt verdişi, tavukların daha fazla yumurtladı?ına ilişkin haberleri de okumuŞuzdur. Yine tarih kitaplarında, Manisa’ da, akıl hastaları için açılan Hafize Sultan Külliyesinde mistik tonda müzişin tedavi amaçlı olarak hastalara dinletildişinden de söz edilmektedir.
Sınırlandırılan 105 müzik parçasının dinleyenler üzerinde dört tür etkisinin olduğu saptanmıştır (Wenrich, 1984, 413).
1. List’in “Liebstraum”u; “Lullaby”, gibi gevşetici, nostaljik, hissi, tedavi edici, yatıştırıc? olanlar
2. Sausa’nın “Stars and Stripes forever”, Hendel’in “Hallelujah chorus” gibi mutluluk, neğe türünde olanlar
3. Bach’ ın “Mass in B minör” gibi ilahi tarzda olanlar
4. Rimsky-Korsakoffun “flight of the bumle bee” gibi ajite, irrite edici olanlar.
6.Masaj
Masajın temel etkisi kesinlikle dolaşım üzerinedir ve dolayısıyla vücudun çeşitli dokularına ve organlarına etki yapabilir. Kasların aktivitesi üzerine çok az etkisi vardır ve kas kuvveti etkin olarak yalnızca aktif egzersizle geliştirilebilir.
6.1.Efloraj(S?vazlama): Efloraj genelde lenf akIşın?, kanın kalbe dönüşünü ve dolaşımı etkiler. Yorgunluk durumlarında yararlıdır. Atık veya yıkılmış ürünlerin emilimini kolaylaştırır, iyileğme sürecine yardım eder ve dokuların beslenmesini arttırır. Deriyi beslemek için kullanılır, böylece deri fonksiyonları düzeltilir.
6.2.Petrisaj(YoŞurma-Toplama): Basınç manipülasyonları, kas veya kas gruplarını, dolaşımlarını arttırarak uyarır. Özellikle egzersiz sonrasında sertlişin azalmasın? sağlar. Azalan fonksiyonları düzeltme ve tonüs arttırmaya yardım eder, beslenmeyi düzenler. Abdominal masaj sık olarak abdominal organların çalışmasının düzenlenmesinde kullanılır.
6.3.Tapotman (El Kenarı İle Vurma):
6.4.Friksiyon(Yuvarlama):
6.5.Vibrasyon(Titreme-Titretme): Vibrasyonlar ve sarsmalar özellikle sinirleri ve organları etkiler. İstenen etki ve kullanılan manipülasyona göre, gevşeme veya canlanmasın? sağlayacak şekilde, sinirleri sakinleğtirebilir veya uyarabilir. Bunlar, akcişerlerde mukusu gevşetir. Ayrıca abdominal organların hücrelerini de uyarırlar. Kabızlık, karacişer tembellişi ve sindirim güçlüşünde yararlıdır.
