Teleskoplar
Teleskop Türleri
* Mercekli
o Işığı mercek aracılığı ile odaklar
+ örn. bir kameranın merceği yada
+ büyüteç gibi
* Aynalı
o Işığı bir ayna yardımıyla yansıtarak odaklar
+ örn. traş aynası
Mercekli Teleskoplarda Problemler
* Kabarcık, kirli vb. özürü olmayan büyük boyutlu camların yapılabilmesi
* Ağır olan bu camın çerçeve tutturulma zorunluluğu
* Must suspend the heavy glass by the rim
* Renk sapıncı vardır
o Farklı dalgaboylarındaki ışık farklı kırılmalara uğrar (prizmada olduğu gibi!).
o En büyük aynalı teleskop ~1 metre çapındadır.
Mercekli Teleskoplar
- Büyük mercek ışığı odağa toplar.
Aynalı Teleskoplar
- Işık alüminyum yüzeyle kaplanmış eğrisel bir aynadan yansıyarak odağa toplanır.
Ayna Şekli
- Ayna herzaman konik bir kesite sahiptir:
- Parabol, hiperbol yada elips
Cassegrain Türü Teleskop
Newton Türü Teleskop
Aynalı Teleskopların Avantajı
- Işık yüzeyden yansıtıldığı için bir maddenin içinden geçmez..
- Arkadan desteklenebilir.
- Renk sapıncı olmaz (bütün ışık eşit bir şekilde yansıtılır).
Bir Teleskop Ne Yapar –
- Bir cisimden gelen akıyı toplar, biriktirir.
- Biriktirilen veya toplanan ışığın miktarı teleskopun aynasının alanına bağlıdır.
- Bu nedenle büyük teleskoplar daha iyidir
- Daha fazla ışık toplarlar
Teleskop ile Gözümüzün Karşılaştırması
- Karanlığa uyum sağlamış bir gözün çapı D ~ 7 mm’dir.
- Mt. Palomar teleskopunun çapı D = 5 m’dir.
- Işığı toplama oranı
kez daha fazladır!
- Bu nedenle çok daha sönük cisimleri gözlemleyebiliyoruz.
Ne Kadar Sönük Cisimleri Gözleyebiliriz?
- Palomar teleskopu ile bakıldığında yaklaşık 14 kadirden daha sönük cisimler görülebilir
- örn. 20 nci kadirden yıldızlar
- Fakat Palomar gözlemevinde bu değerden daha sönük cisimler gözlenebilmektedir (~25 nci kadir).
- Bu nasıl mümkün oluyor?
Foton Dedektörleri
- Foton dedektörleri Elektromanyetik ışınıma duyarlı aletlerdir.
- Fotografik filmler sadece fotonları kaydedebilirler
- Astronominin ilk zamanlarında çokca kullanılmıştır
- Günümüzde CCD (charge-coupled devices) gibi “katı hal” dedektörleri kullanılmaktadır.
- Düşük ışık düzeyinde video kameraları ve elektronik kameralarla birlikte kullanılmaktadır.
Diğer Dalgaboylarında
- Katı hal foton algılıyıcılarının bir şekli veya diğeri Elektromanyetik tayfın diğer bölgelerini kaydetmede kullanılmaktadır.
- Eskiden fotografik olarak yapılan gözlemlerde Elektromanyetik tayfın çok sınırlı bir bölgesinin gözlemi yapılabiliyordu:
- görünür, UV ve X-ışın
- Fakat çok etkin değildi
(yaklaşık 20 fotondan sadece 1’ini kaydedebilmekteydi)
Poz Süresi
- Poz süresi dedektörün ışığa maruz kaldığı süredir.
- Karanlığa uyum sağlamış göz ~1/8 ile 1/4 saniye arasında bir süre foton biriktirebilir.
- CCD’ler saatlerce foton biriktirebilirler.
- Uzun poz zamanının anlamı kaynaktan gelebilecek çok sayıda fotonun biriktirilebileceğidir.
Açısal Ayırmagücü
- Açısal ayırmagücü yakın cisimleri birbirinden ayırabilme yeteneğini gösterir.
- Yay saniyesi veya Yay dakikası biriminde ölçülürler.
- Gözümüzün ayırmagücü ~1 yay dakikası kadardır.
Açısal Ayrıklık
- Bir teleskopun açısal ayırma gücü teta aşağıdaki şekilde verilir:
burada lamda = dalgaboyu ve D = teleskopun çapıdır
Bazı sayılar
- Optik dalgaboyu (lamda ~ 5000 A)
- Radyo dalgaboyu (1 mm ile 100 m arası)
Açısal Ayırmagücü ile ilgili Notlar
- Büyük teleskopların ayırma gücü daha iyidir.
- Fakat burada dalgaboyuna göre teleskopun boyutu dikkate alınmalıdır.
- Radyo teleskopların iyi ayırma gücüne sahip olabilmesi içi çok büyük yapılmaları gereklidir.
Atmosferin Blurlaştırması
- Teleskopların daha iyi görüşe sahip olması için yüksek dağların tepelerine kurulurlar (daha ince hava tabakası olduğundan).
- Fakat atmosferik blurlaştırma açısal ayırma gücünün ~0.5 yay saniyesi (5000 A) ile sınırlamaktadır.
- Değişik türden mercekler kullanılarak atmosfer tarafından yaratılan blurlaştırma etkisi gözlem anında düzeltilebilmektedir.
- Biçimi değiştirilebilir aynalar kullanılmaktadır.
- Askeri amaçla geliştirilmiştir.
