İLK YARDIM – EKLEMLERİ ETKİLEYEN YARALANMALAR

Vücudumuz, gövdemizi destekleyen ve aynı zamanda biçim veren bir ça­tıya sahiptir (İskelet). Ancak, insan iskeletini oluşturan 200’den fazla kemik, kaslar sayesinde hareket eden eklemler aracılığıyla birbiriyle temas etmesey­di çok fazla işimize yaramaz ve yıpranırlardı.

Eklemler çok dirençli lifler, yani bağlar aracılığıyla bir ya da birkaç kemiği bir arada tutar. Eklemlerin çoğu, eklem tipine göre belirli hareketlen gerçek­leştirebilecek bir yapıdadır, örneğin bacağın içe ve dışa hareketlerini gerçek­leştiren diz eklemini ya da daha geniş bir hareketliliğe sahip omuz eklemini düşünelim.

Eklemlerin bu özelliğinden dolayı, bir eklem uygun olmayan bir harekete maruz kaldığında bağlar zedelenebilir ve eklem düzeyinde bir yara ortaya çı­kabilir, en sık rastlanan yaralar burkulmalar/İncinmeler ve çıkıklardır.

Bu tip durumlara günlük hayatta çok sık rastlanır ve oldukça ağrılı yaralardır. Bir darbe, bir düşme ya da eklemin aşırı yüklenmesi sonucu bu tür lezyonlar gelişebilir.

Olguların çoğunda, özellikle alışkın olunmadığı takdirde, bulgu ve belirti­ler çok benzer olduğundan bu yaralan birbirinden, hatta eklem düzeyindeki olası kırıklardan ayırmak zor olmaktadır.

Bu nedenle, bîr şey yapmadan önce hasta/yaralının ya da bir tanığın anlat­tıklarını dinlemek ve olanlara göre bir yaklaşım sergilemek gerekir. Örneğin, hasta/yaralı bize merdivenlerden inerken düştüğünü ve yere bastığında ayak bileğinde şiddetli bir ağrı hissettiğini söyleyebilir (Şekil 9.2).

BULGULAR VE BELİRTİLER

Aşağıdaki belirtilerden bir ya da birkaçının varlığını araştırın,

Ağrı: Yaralı zarar gören ekleme bağlı olarak az ya da çok şiddetli bir ağ­rıdan yakı nacaktı r.

Şişme/sekil bozukluğu: Ağrılı eklemde şunlar görülebilir:

Şişlik, kızarıklık : Bu incinmeler, burkulmalar için karakteristiktir.

Deformasyon (şekil bozukluğu): Bu belirti çıkıklar için karakteris­tiktir.

Bu belirtileri araştırmak için etkilenen eklemle sağlam olan diğer eklemi karşılaştırabiliriz. Bu, şişlik, şekil bozukluğu vb. olup olmadığını değerlen­dirmemizde yardımcı olacaktır.

Ayrıca, zarar gören eklem hızlı ya da yavaş bir şekilde morarabilir (Şekil 9.3).

Hareketler sırasında güçlük: Yaranın ciddiyetine bağlı ola­rak bu az ya da çok belirgin olabilir. Örneğin, kişi ayak bileğini burktuysa yürümek­te güçlük çekecek ya da aya­ğını yere bastığında ağrısı ar­tacaktır.

YAPILMASI GEREKENLER:

Bir incinme/burkulmadan ya da çıkıktan kuşkulanıyorsak, hasta/yaralıya tıbbi bakım uygulanması önerilir. Daha önce belirttiğimiz gibi, bu tür yaralan­manın boyutlarını değerlendirmek zordur. Etkilenen eklemde bir bağ yırtıl­ması olabilir. Bu durumun gözönüne alınması, eğer varsa sağlık kurulusuna gönderilerek tedavi edilmesi gerekir.

Bu tür yaralar İyi tedavi edilmedikleri takdirde tekrarlama eğilimi ortaya çıkabilir, hatta eklemin işlevleri açısından, hareketliliğini kısıtlayan önemli şekiller kalabilir.

İLK YARDIM SIRASINDA YAPILMASI GEREKENLER:

1- Etkilenen bölgeyi bir basınçlı bandajla (kalın bir patnuk tabakasının üze­rine sarılan bir bandajdır) hareketsîzleştirin (Şekil 9.4), eğer kollar söz konusuysa üçgen bir kumaş parçasıyla askı hazırlayın (Şekil 9.5).

2- Eğer yara yeni ise bölgeye soğuk uygula­yın (soğuk su­ya batırılmış ve sıkılmış bezlerler, bir buz Çorbasıyla vb). Bu uygu­lama, şişliğin azalmasına yardım ede­cek ve ağrıyı hafifletecektir (Şekil 9.6).

Etkilenen böl­genin dinlen­mesini sağlayın ve yükseltin. Örneğin bir ayak bileği burkulması durumunda, ayağı bir tabu­reye vb. uza­tarak yüksel­tin.

Tıbbi yardım İsteyin ya da hasta/yaralı bir sağlık kuru­luşuna götü­rün.

ÖNEMLİ :

Hasta/yaralı hasar görmüş olabilecek bir eklemini hareket ettirme­ye zorlamayın.

Bir eklemde belirgin bir sekil bozukluğu görürseniz, kemikleri yeri­ne yerleştirmeye çalışmayın. Bu, bir sağlık merkezinde yapılmalıdır.

Bîr sağlık merkezine başvurmadan önce hasta/yaralı herhangi bir ilaç uygulamayın. Belirtiler maskelenebilir ve doktor gereken değer­lendirmeyi yapamayabilir.