İLK YARDIM – BİR KAZA SIRASINDA HASTA/YARALILAR NASIL DEĞERLENDİRİLMELİ

Bir hasta/yaralı kurtarırken öncelikler sırası izlemek gerektiğini gördük. Bir kaza yerinde bulunanlarımız, büyük olasılıkla, uygulanan yardımın bir dü­zen gerektirdiğini düşünmüştür (emir veren-hatta çelişkili emirler veren çeşit­li insanlar, yaralıların gereksiz hareketlen, bir manevra uygulandığı sıradaki düzensizlik vb.)

Bu durumdan kaçınmak için ilkyardıma tarafından hatırlanması kolay bir hareket şeması uygulanması gereklidir. Bu semayı “Hastanın İlk Değerlen­dirmesi” olarak adlandırıyoruz.

Bir hasta/yaralının ilk değerlendirmesi, yaşam bulgularının ve durumunun genel bir değerlendirmesini içerir. Bu değerlendirme, her durum için girişim­deki önceliklerimizin belirlenmesini ve gerekli önlemlerin alınmasını sağlar.

Olay yerinde yapılması gereken değerlendirme iki aşamadan oluşur :

1- İLK DEĞERLENDİRME

2- İKİNCİ DEĞERLENDİRME

1- İLK DEĞERLENDİRME

• Hasta/yaralının yaşamı açısından acil bir tehdit oluşturan durumların belir­lenmesi amacıyla yapılır ve aşağıda sıralanan noktalar hızla gözlenir.

• Bilinç durumu, Özellikle hasta/yaralını n bilinç durumu, soru sorularak yada dokunarak değerlendirilir.
• Solunum yolu açıklığı sağlanmalıdır.
• Solunum, bak dinle hisset yöntemiyle değerlendirilir. Eğer solunum yoksa yapay solunum yapılmalıdır.
• Kan dolaşımı, şah damarından 3 parmakla 5 saniye süre İle nabız alınmaya çalışılarak yapılır.
• Ağır kanamaların (hemorajilerin) varlığı, varsa hemen durdurulmalıdır.

Şekil 2.1′ de bu aşamaları sırasıyla görüyoruz.

2- İKİNCİ DEĞERLENDİRME:

Yaşamsal fonksiyonların devamını sağladıktan sonra hasta/yaralının diğer yaralarıyla (kanama, yanıklar, kırıklar vb.) ilgilenebilir ve olası kapalı yaralarını araştırabiliriz.

Bunun için hasta/yaralıyı baştan aşağı sırasıyla ayrıntılı olarak inceleriz (Şekil 2.2). Ne olup bittiğini öğrenmek bizim için çok yararlı olacaktır. Bunun için ka­za yerindeki tanıklara sorular sorabiliriz ya da hasta/yaralının kendisiyle ko­nuşabiliriz (bize anlattığı her şeyi dinleriz, özellikle durumuyla ilgili anlattıkla­rı önemlidir. Bir yeri ağrıyor mu, kıpırdayabiliyor mu? ya da bir uzvunu hissedebiliyor mu? vb).

Her aşamada hasta/yaralıyı sakinleştirmeli, amacımıza ve her zaman dikkatle gerçekleştirdiğimiz manevralarımıza ilişkin bilgi vermeliyiz.

İkinci değerlendirme için eylem şeması aşağıdaki gibidir :

a) Baş

· Kafa derisi ve yüzde yaraların varlığı araştırılır.

· Burun veya kulaklardan kan gelip gelmediğine bakılır, bu kafatası kırık­
larına ilişkin bir belirti olabilir.

· Göz ve çevresinde yaraların bulunup bulunmadığına bakılır.

· Yüz incelenir (soluk, soğuk ve terli bir deri şoku düşündürür).

b) Boyun

· Çok hassas bir bölgedir. Hasta/yaralının göstereceği en küçük bir ağrı belirtisini gözeterek azami dikkatle davranın. Eğer hareket ettirmeniz gerekiyorsa, baş-boyun ve gövdeyi aynı hizada tutarak hareket ettirin.

· Şahdamarı nabzına bakın (vuruların sıklığı, boyutu vb).

· Boyun çevresindeki giysileri gevşetin.

c) Göğüs (toraks)

· Yaraların ve/veya kırık kuskusu uyandırabilecek şekil bozukluklarının varlığını araştırın.

· Solunum hareketlerini ve solunum zorluğu bulunup bulunmadığını de­ğerlendirin.

· Ağrı bulunup bulunmadığını sorun, varsa yerini belirleyin.

d) Karın

· Yaraların bulunup bulunmadığına bakın.

· Ağrı olup olmadığını sorun, varsa yerini belirleyin.

· Karnın sert mi yoksa yumuşak rnı olduğuna dikkat edin.

· İç organ yaralanması olasılığını göz önünde bulundurun.

e) Kollar ve bacaklar (ekstremiteler)

· Hasta/yaralıyı mümkün olduğu kadar az hareket ettirerek yaralar, ka­nayan yaralar, şekil bozukluğu (deformiteler), kızarıklık vb bulunup bulunmadığını görmek için kolları ve bacakları inceleyin (her iki kolu ve bacağı karşılaştırmak çok yararlı olacaktır).

· Bir omurilik yaralanmasını ayırmak için kollarını ve bacaklarını hissedip hissetmediğini (deriyi çimdikleyerek) ve hareketliliğini (hasta/yaralıdan el ve ayaklarını oynatmasını isteyerek) araştırın.

· ÖNEMLİ :

Söz edilenlerin yanı sıra kişinin örneğin şeker hastası, herhangi bir maddeye karşı alerjik ya da kanama hastası olduğunu, bir ilaç te aavısı gördüğünü ya da organlarını bağışladığını gösteren bil­gilendirici bir kart, bilezik ya da kolye gibi bir tıbbi uyarı ta­şıyıp taşımadığını an­lamak için araştır­mak uygun olacaktır (Şekil 2.3).