İLK YARDIM – SOKMA VE ISIRIKLAR

BÖCEK SOKMALARI:

Sokmalara, özellikle yaz aylarında Önemli bir sıklıkta rastlanmaktadır. Bu tür yaraların çoğu ciddi değildir ve geçici rahatsızlıklar (kızarıklık, sokma böl­gesinde şişlik, kaşıntı) oluşturur.

Ancak, bazı durumlarda arı (bal arısı, yaban arısı, eşek arası) sokmaları ciddi olabilir:

Birden çok olduğunda, örneğin bir arı sürüsü soktuğunda,

• Ağız içinde olduğunda, bu durumda ağız şişer ve solunum güçlüğü or­taya çıkabilir.

• Kişi zehire karşı özellikle duyarlı olduğunda; bu durumda yaygın bir alerjik reaksiyon gelişebilir.

YAPILMASI GEREKENLER :

1- Deride İğne bulunup bulunma­dığına bakın (örneğin bir an sokmasında), eğer varsa üst kıs­mını (zehir kesesine) bastırma­ma/a çalışarak iğneyi bir cımbız yardımıyla dikkatle çekin {Şekil 13.1).

2- Yarayı su ve sabunla temizleyin.

3- Yaranın üzerine soğuk suya batırılmış ve sıkılmış bir gazlı bez ya da buz koyun.

ÖNEMLİ:

• Ağız içindeki sokmaların solunumu güreştirdiği durumlarda, hasta/yaralıya emmesi için bir buz parçası verin ya da küçük yu­dumlarla su İçirin ve mümkün olduğu kadar çabuk tıbbi yardım sağ­layın.

• Bir sokma üzerine çamur ya da tükürük sürmeyin, infeksiyona yol açabilir (Şekil 13.2).

• Sokma bölgesinin kaşınmaması ya da ovulmaması Önerilir (Şekil 13.2).

DENİZ HAYVANLARININ SOKMALARI

Bu yaralar ender olarak ciddiyet taşır, ancak çok ağrılıdır.

• Deniz anaları, az ya da çok şiddetli bîr kızarıklığın eşlik ettiği şiddetli bîr kasıntıya {“ürtiker”) yol acarlar.

• Deniz kestaneleri batıcı dikenlere sahiptir ve kolay kırılmaları nedeniy­le derinin içinde katırlar. Çıkarılmaları zahmetli ve güçtür.

• Deniz örümceği, iskorbît, yılan balığı vb. gibi balıklar, kurna gömülü ola­rak dururlar ve genellikle kıyıya yakın çok derin olmayan sularda bulu­nurlar. Zehirli dikenlerinin bulunduğu sırt ve baş kısımları kumun üze­rinde kalır ve farkında olmadan üzerlerine basılırsa, sokulan bölge hız­la şişer ve şiddetli bir ağrı ortaya çıkar. (Şekil 13.3)

YAPILMASI GEREKENLER :

1- Dikeni ya da İğneyi çıkarın (varsa)

2- Sokulan bölgeye sıcak suyla ıslatılmış bezler uygulayın ya da eğer var­sa antiallerjik bir pomat sürün.

UNUTMAYIN :

Bu hayvanların zehiri ısıyla etkisiz olur. Bu nedenle, etkilenen aya­ğın 15 dakika kadar sıcak su (dayanılabilecek en yüksek sıcaklıkta) dolu bir kaba sokulması ağrının azalmasına yardımcı olacaktır.

EV HAYVANLARININ ISIRIKLARI:

Genellikle kedi ve köpeklerin ısırıklarıyla karşılaşırız ve ısırıkların yanında sıyrıklara da neden olabilirler. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta yara­nın temizliğidir. Yara su ve sabunla iyice yıkanmalı ve bîr hekim tarafından görülmelidir. Hekim aşılamanın (tetanosa ya da kuduza karşı) gerekli olup olmadığını belirleyecektir.

Hayvanların ağzında çok sayıda mikrop bulunduğundan, kolaylıkla enfekte olan düzensiz ve kirli yaralar gelişebilir.

Hayvan ısırıklarının en önemli tehlike kuduz bulaştırma olasılığıdır. Ku­duz virüsü hayvanın tükürüğünde bulunur ve ısı­rıkla bulaşır. Özellikle hayvanların beklenmedik saldırılarında bu risk yüksektir (Şekil 13.4).

Ev hayvanlarında ku­duz genellikle enderdir, bununla birlikte bazı vah­şi hayvanlar (tilki, yarasa vb) hastalığı bir ev hayva­nına bulaştırabilir, oradan da insanlara bulaşabilir.

Isıran hayvan bir veteriner tarafından değerlendirilmeli ve özellikle aşılı degilse, gözlem altına alınmalıdır.

YILAN SOKMALARI :

Bu hayvanlarla ilgili bütün efsanelere rağmen yılanlar genel olarak çekin­gen hayvanlardır, insanlara yalnızca yakalanmaya kalktıkları ya da kapatıldık­ları zaman saldırırlar.

Sokmanın ciddiyeti alınan zehirin miktarına (olguların yaklaşık % 50’sinde vücuda zehir girmez), zehirin gücüne, ısırığın bölgesine (en ciddi sokmalar boyun ve kollardaki sokmalardır) ve hasta/yaralının yaşına (çocuklarda ve yaşlılarda daha ciddidir) bağlıdır.

Isırık izi (engereklerde), aralarında yaklaşık 1 cm. mesafe bulunan iki ka­namalı nokta halindedir; ısırık yerinde ağrı hemen ortaya çıkar. Birkaç dakika içinde ısırığın çevresindeki bölge şişer ve morarır (Şekil 13.5).

Ayrıca bulantı, kusma, karın ağrısı gibi genel belirtiler ya da şok belirtileri de ortaya çıkabilir

YAPILMASI GEREKENLER:

1- Hasta/yaralıyı yatıştırın ve onun için rahat bir pozisyonda etkilenen bölgenin hareketsiz olmasını sağlayın (eğer hareket ederse, kan dola­şımı yoluyla zehirin yayılması kolaylaşacaktır).

2- Zehirin vücuda girdiği yerin üzerine geniş bandaj uygulayabilirsiniz. (Şekil 13.6). Eğer ısırık yüzde ya da boyunda ise zehirin emilmesini geciktirmek için yaranın yanlarına bastırın (biraz kanatacak şekilde).

3- Yarayı su ve sabunla temizleyin.

4- Eğer mümkünse bölgeye soğuk uygulayın. Bu, bir yandan zehirin ya­yılmasını azaltırken diğer yandan sokmayı izleyen iltahabı reaksiyonu hafifletecektir.

5- Mümkün olduğu kadar çabuk tıbbî yardım almaya çalışın, ya da etki­lenen bölgeyi hiç kıpırdatmadan hasta/yaralıyı bir sağlık kuruluşuna götürün.

ÖNEMLİ :

.• Yaranın üzerine hiçbir keşi yapmayın, bu, zehirin yayılması için yü­zeyin ve yarada infeksiyon tehlikesinin artmasına yol açacaktır (Şe­kil 13.7).

• Yarayı emmeye kalkışmayın, etkili olmamasının yanı sıra {çok az miktarda zehir çıkacaktır) tehlikelidir, ağzınızda yaralar bulunabilir ve zehir bu yaralardan kana karışabilir (Şekil 13.7).