İLK YARDIM – ZEHİRLENMELER

Ev ortamında özellikle küçük çocuklarda (1-4 yaş), sindirim sistemi yo­luyla zehirlenme kazaları, önemli bir yer tutmaktadır.

İstatistiklere göre, 1 yaşın altındaki çocuklarda görülen ölümlerin yarısın­dan fazlası bir zehirlenme sonucu gelişmektedir. Çocuklarda sıklıkla bir zehirlenmeye yol açan madde aspirindir. Bunun ardından uyku ilaçları gel­mektedir.

Zehirlenme kavramı bize tanıdık gelse de, belirlenmesi oldukça zordur. Yeterli miktarlarda alındığında vücuda zarar verebilecek tüm maddeleri zehir olarak değerlendirebiliriz.

ilaçlar, ev temizliğinde kullanılan ürünlerin hemen hemen tümü, böcek öldürücüler, belirli gazlar ve buharlar, yangın dumanı, belirli bitkiler ve olağan olarak kullandığımız ürünleri İçeren uzun bir üste zehirli maddeler arasında yer almaktadır (Şekil 12.1).

Zehirli maddelerin vücuda girişi, önem sırasıyla sindirim sistemi ve sol­unum yoluyla olur. Bir zehirlenmede ortaya çıkan belirtiler çok çeşitlidir ve temel olarak zehirli maddenin niteliğine ve vücuda giren miktarına bağlıdır (genellikle zehirli maddenin özelliğini veya miktarını bilmeyiz). Bu durumda bazı değişiklikler gözlemleyebiliriz.

• Sindirim sistemi: sık sık bulantı kusma, karın ağrısı, şiddetli ishal, vb. görülür.

• Solunum-dolaşım sistemi: Solunum güçlüğü ortaya çıkabilir, hatta so­lunum ya da dolaşım durabilir.

• Sinir sistemi: biline kaybı, havaleler vb. gelişebilir.

• Ayrıca lokal belirtiler de bulunabilir: örneğin dudaklarda ve ağız çev­resinde yanıklar görülebilir (yakıcı kimyasal maddelerin içilmesi duru­munda beyaz ya da sarımtırak lekeler halinde)

YAPILMASI GEREKENLER :

Bu gibi durumlarda, çoğunlukla çocuklarda görüldüğü de göz önüne alınır­sa panik ve sinir bozukluğuna sık rastlanır. Bunu önlemek için, bu gibi durum­larda zehirli maddenin vücuda giriş yoluna göre neler yapılması gerektiğine bakalım.

A) Ağızdan alınan zehirli maddeler

1- Öncelikle sakin olmak gerekir. Hasta/yaralının yaşamsal bir tehlikesi varsa, gereken önlemleri alınız. Sunî solunum uygulamak gerekirse, ağzınızın zehirli madde ile temasını önlemek için “ağızdan buruna” su­ni solunum yöntemini uygulayın. Hasta/yaralının yaşamsal bir tehli­ke içinde değilse, zehirli maddenin ne olduğunu belirlemeye çalışın (ambalajına, kutusuna, kabına vb bakın); hasta/ yaralıya ne olduğu­nu sorun.

2- Mümkün olduğu kadar çabuk tıbbi yardım İsteyin: Bir ambulans (112) çağırın. Zehirlenmenin nedenini biliyorsanız, haber verirken belirtin. Ayrıca, şu numarayı arayabilirsiniz.

3- Yardım gelmesini beklerken

. Genel bir kural olarak hastayı kusturmaya çalışmayın (yardım istediği­nizde özellikle kusturmanız söylenmediyse). Bu kuralın tek istisnası, eğer kişi bilinçlîyse kısa bir süre önce gerçekleşmiş ilaç zehirlenmeleri­dir.

. Hasta/yaralının gözlem altında tutun (pek çok zehir solunum sistemi­ni etkilemektedir).

4- Tıbbi personelin zehirli maddeyi belirlemesini kolaylaştırmak için her zaman hastaneye bir örnek götürün (Şekil 12.3). Eğer hasta kustuy-sa, kusmuğundan da örnek alın.

UNUTMAYIN:

Genel bir kural olarak, zehirlenen kişiyi kusturmaya çalışmayın, yu­tulurken boğazı ve yemek borusunu yakan bir madde (sud kostik/kostik soda gibi), kusturmaya çalıştığımızda yukarı çıkarken tek­rar yanıklara neden olacaktır.

Bilincini yitirmiş bir kişiye ağızdan hiçbir şey vermeyin.

B) ZEHİRLİ MADDE SOLUNMASI

Bu tür bir zehirlenme şu gibi durumlarda gelişebilir:

• Havalandırılmayan bir yerde gaz kaçağı (bütan gazı, doğal gaz) varsa. Bütan gazı, doğal gaz türü gazlara, kaçak olduğunda saptanması için ti­pik bir koku veren bir bileşik eklenmiştir.

• Özellikle kapalı ya da havalandırma olmayan yerlerde, yangın ile çıkan duman ya da zehirli gazlar ile.

• Şömine, soba vb.’nin kötü yanması ya da kapalı ortamlarda bir araba motorunun “rolantide” çalışması (örneğin evlerdeki garajlarda) nede­niyle. Bu gibi durumlarda, kokusuz bir gaz olan ve bu nedenle soludu­ğumuz havadaki varlığının saptanması mümkün olmayan karbon monoksit gazı yayılır ve kısa süre içinde boğulmaya neden olabilir (Şekil 12.4).

Yapılması gerekenler şunlardır:

1- Hasta/yaralıyı zehirli ortamdan uzaklaştırın, temiz havaya ya da ha­valandırması iyi bir ortama çıkarın (örneğin kapıları ve/veya pencere­leri açın, gazı kapatın, yanmakta olan her hangi bir gereci (soba vb.) söndürün.

2- Hasta/yaralının genel durumunu değerlendirin ve ge­rekli önlemleri alır.

3- Hasta/yaralıyı bir sağlık kuruluşuna götürün.

ÖNEMLİ :

• Gaz kokan ya da havalandırmasız yoğun dumanlı bîr ortama gir­mek zorundaysanız, belinize ucu dışarıya uzanan bir ip bağlayın. Böylece, bir şey olduğu takdirde en azından sizi kurtarabilirler. Ağzınızı ve burnunuzu ıslak bir mendille kapatarak içeri girin (Şe­kil 12.5).

“ Güçlü bir gaz kokusu olan bir ortamda kibrit, çakmak vb. yakma­yın, elektrik düğmelerine dokunmayın, bir patlama gerçekleşebilir.

• Yoğun duman varsa çömelerek ya da yerde sürünerek ilerleyin (bu düzeyde havanın kirliliği en azdır).

EVDE ZEHİRLENMELERİ ÖNLEMEK İÇİN ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER:

• ilaçları çocukların erişebileceği yerlerde bulundurmayın (örneğin kornidin çekmecelerinde vb), emin bir yerde ve kilit altında saklayın. Çocuklar, renkleri nedeniyle ilaçlan şekerlemelerle karıştırmak­tadır.

. Temizlik ürünlerini çocukların erişebile­ceği yerlerden uzak tutun, genellikle lava­bonun altında bulun­durulan bu ürünlerin zehirli ve yakıcı gücü çok yüksektir. Bu malzemeleri çocukla­rın erişemeyeceği yerlerde (yüksek raf­larda) saklayın (Şekil 12.7a) ya da temizlik ürünlerini bulundurduğunuz dolaplara emniyet kilidi takın (Şekil 12.7b).

Yiyecek ya da içecek kapları­nı zehirli mad­deleri koymak için kullanma­yın. Herhangi bir toksik madde içeren kaplar görü­nür bir şekilde etiketlenmelidir (Şekil 12.8).

Arabanızın motorunu kapalı bir yerde çalışır durumda bırakmayın (Şe­kil 12.4).

Evdeki bütün ateşli araç ve gereçleri (ısıtıcılar, soba, fırın, ocak vb) ve gaz ya da tüp donanımını düzenli olarak kontrolden geçirin.

Havalandırma pencerelerini kapatmayın ya da iptal etmeyin.

Eğer gaz kokusu duyarsanız elektrik düğmelerini açmayın, kibrit ya da çakmak yakmayın.

Zehirlenmelerde Başvurulacak Danışma Merkezinin telefonunu her zaman el altında bulundurun.

0 800 314 79 00

Not: Bu telefonu gerekli telefonların arasına kaydetmenizi öneririz.