İLK YARDIM – YANIKLAR

Yanık, özellikle ev ortamında oldukça sık karşılaşılan bir yara tipidir ve ba­zen önemli ve tedavisi güç olan işlevsel ya da görüntüyü bozan izler kala­bilir.

Günlük yaşantımızda, farkında olmadan, sıklıkla bir yanık nedeni olan de­ğişik ısı kaynaklarıyla karşı karşıya bulunuyoruz. Birkaç örnek verelim:

• Mutfaklardaki ateş ve ısı kaynakları, ısıtıcılar, kibrit, çakmak, vb.

• Çok sıcak nesneler (ütü, sıcak tencere, kızartma tavası vb.)

• Kaynayan sıvılar (yağ, su, kahve vb.)

Elektrik ya da yakıcı nitelikli kimyasal ürünler (evde kullanılan temizlik ürünlerinin çoğu) de yanıklara yol açabilir (Şekil 7.1).

Bir yanık oluştuğunda aşağıdaki bulgu ve belirtilerden bazılarını gözlem­leyebiliriz:

• Kızarıklık: yüzeysel bir yanıktan etkilenen deri hemen çabucak kızarır.

• İçi su dolu kabarcık: bazı durumlarda ortaya çıkar ve içlerinde saydam bir sıvı içerirler (kan plazması).

• Karbonlaşma: eğer yanık derînse, deri koyu kahverengi ya da siyaha yakın bir renk alacaktır.

• Ağrı: genellikle bütün yanıklarda vardır. Ancak, düşünülenin aksine, sinir uçları harap olduğu İçin derin yanıkların yüzeysel yanıklara göre daha az ağrılı olduğunu belirtmek gerekir.

• Yanıktan etkilenen deri alanını (yanığın boyutlarını) da göz önüne almamız gerekir. Bir yanık ne kadar yaygınsa, hastanın şoka girmesine neden olabi­lecek önemli sıvı kaybı nedeniyle hastanın durumu ağırlaşacaktır.

UNUTMAYIN:

Yüksek gerilim hatlarındaki elektrik evdeki elektrikten çok daha güçlü­dür. Eğer hasta/yaralı söz edilen bu kablolar ile temas halindeyse, yalıt­kan bir çişimle bile dokunmayın. Hasta/yaralıyı kurtarmak için elektriği kesmelerini sağlamak amacıyla elektrik şirketine haber verin.

YANIKLARDA NE YAPILMALI?

1- Her şeyden önce yanığa yol açan ısı kaynağını uzaklaştırmak gerekir (“ka­za yerinin emniyeti”) ütünün fişi çekilmeli ve dik konuma getirilmeli, eğer ateş aldıysa tava kapatılmalı vb. (bunlar yapılmazsa yangın çıkabilir) (Şekil 7.2)

2- Yanan bölgeyi en az 10 dakika akan soğuk suyun altına tutarak yanığı der­hal soğutun. Yanan bölgeyi soğuk su dolu bir kaba sokabilir ya da yanığı aralıklı olarak değiştireceğiniz soğuk suya batırılmış kompreslerle örtebi­lirsiniz (Şekil 7.3).

Böylece, ağrıyı hafifletir ve deri artık ısı kaynağıyla temasta olmamasına rağmen dokular sıcak kalması nedeniyle yanık ilerleyebileceğinden, yanığı soğutarak ilerlemesini önlemiş oluruz.

Eğer yanık genişse ya da deri bütünlüğünü kaybe­derse, infeksiyon tehlike­sini azaltmak için yanan bölgeyi kapatmak gerekir. Bunun için, her zaman temiz olması koşuluyla hav­lu, mendil, eşarp, çarşaf vb. gibi malzemelerden yararlanabiliriz. Ayrıca, şişmeyi önlemek için yanar bölgeyi yukarıda tutmak gerekir (Şekil 7.4).

4- Çapı 2 cm.den küçük yüzeysel yanıklar dışında bütün yanıklarda tıbbi ba­kım uygulanması önerilir.

5- Eğer hasta/yaralının giysileri yandıysa, deriye yapışmış olabilecekleri düşünülerek dikkatle çıkarıl­malıdır, giysileri kesmek gerekebilir. Buna karşılık, deriyle temas ederek yak­mayı sürdürmelerini önle­mek amacıyla kimyasal ürünler ya da yakıcı sıvı­larla ıslanmış giysileri der­hal çıkarmak gerekir (bu, etkilenen bölge akan so­ğuk suyun altına tutulur­ken yapılabilir. Bu sırada ellerimizi kimyasal madde ile temastan korumalıyız) (Şekil 7.5).

6- Giysileri yanmakta olan bir kişiyle karşılaştığınızda, yapılması gereken ilk şey alevleri söndürmektir. Her şeyden önce, hasta/yaralı panikle koşma­ya başlamasını önleyin, koşma alevleri canlandırır. Hasta/yaralı yerde tu­tarak giysilerini bir battaniye, halı, büyük bir havlu, ceket ya da elinizin al­tında olan büyük ve ağır herhangi bir giyim eşyası ile örtün (önce ıslatılırsa daha iyi olur) (Şekil 7.6). Hiç bir şey yoksa, hasta/yaralı yerde yuvarlanmasını sağlayın

UNUTMAYIN:

• Alevler içindeki bir binaya ya da odaya asla tek basma girmeyin. Yan­ma riskinin yanı sıra yangın sırasında yayılan dumanı ya da zehirli gaz­ları soluyabilirsiniz. Bu, kapalı mekanlarda ölümcül sonuçlar verebi­lir.

• Yüzü, gözlen, elleri ve eklemleri etkileyen yanıklar özellikle önemli­dir. Aynı şekilde, çocuklar ve yaşlılardaki yanıklar da Önemlidir.

Sıklıkla rastlanan bir durum gözlerde bazı (ev) temizlik maddelerinin, yol açtığı kimyasal yanıklardır (kostik yanıklar).

Bu durumlarda yapılması gereken, etkilenen gözü, yakıcı maddeyi akıtmak için hafif bir şekilde akan suyun altında en az 10 dakika süreyle tutmaktır. Bu sırada, etkilenen göz sağlam gözün altında olacak şekilde durulmalıdır (Şekil 7.7).

Daha sonra, etkilenen göz bir gazlı bezle kapatılmalı ve mümkün olduğu kadar çabuk bir sağlık kuruluşuna (göz kliniği olan) başvurulmalıdır.

ÖNEMLİ:

• Yanığın üzerine pomatlar, losyonlar ya da merhemler uygulamayın.

• Zeytin yağı, sirke, diş macunu, tereyağı gibi “ev tedavilerinin” de uygulanması önerilmez.

• Yanıklar büyük İse soğutmak için buz ya da soğutulmuş su kullanmayın.

• Yanıkların üzerini örtmek için pamuk ya da yara bandı kullanmayın.

• Yanık nedeniyle deride oluşan içi su dolu kabarcıklarını sıkmaya ya da patlatmaya çalışmayın (bu, enfeksiyonlar için bir giriş yolu oluşturacaktır).

• Kimyasal bir ürünün yol açtığı bir yanığın diğer bir kimyasal ürünle azaltmaya çalışmayın.