Adıyaman coğrafyası çeşitli medeniyetlere sahne olmuş, bir çok kültüre ev sahipliği yapmış nadir illerimizdendir. Giyimi-kuşamı, oyunu, düğünü, geleneği-göreneği, misafirperverliği,halısı, kilimi, cicimi ve heybesiyle zengin kültürel değerlere sahiptir.

Efsanesi, türküsü, halk oyunları Adıyaman’ı dünyanın tanıdığı bir il haline getirmiştir. Binlerce yıllık zengin Adıyaman kültürünün bir ifadesi olan halk oyunlarımız ilimizi temsil etmiş bir çok başarılara imza atmıştır.

Çiğ köfte, içli köfte, basalla (Ekşili köfte), çılbır, mercimekli köfte, yapıştırma ve hıtap Adıyaman’ın önde gelen yemek çeşitlerinden bazılarıdır.

Müze

1978 Yılında aşağı Fırat Projesi doğrultusunda yörede yürütülen kurtarma kazılarından elde edilen eserlerin İl Halk Kütüphanesinde depolanmasıyla Adıyaman’da ilk Müzecilik faaliyetleri başlamıştır.
1982 Yılında modern binasına kavuşmuş ve bu tarihten sonra kendi binasında hizmet vermeye başlamıştır.

Müzede arkeolojik eserler yanında yöresel kültüre ait etnografik eserler de sergilenmektedir.

Paleolitik dönemden başlayarak bu döneme ait çakmak taşından yapılmış el baltaları, kazıyıcılar ve kesici aletler , Neolitik döneme ait çakmaktaşı ve obsidyen’den ok uçları, Kalkolitik döneme ait pişmiş topraktan yapılmış çeşitli kaplar, Tunç Çağına ait bronz mızrak uçları ve benzeri eserler, Demir Çağına ait hiyeroglif yazıtlar, çeşitli mutfak kapları ve süs eşyaları , Helenistik döneme ait heykel,mozaik, yazıt ve çeşitli kaplar, Roma dönemine ait heykel, yazıt ,mozaik , kandil, koku şişesi, çeşitli kaplar ve süs eşyaları, Bizans dönemine ait çeşitli kaplar ve süs eşyaları, İslami ve özellikle Selçuklu dönemine ait sırlı kaplar, cam eserler ve süs eşyaları ile Osmanlı dönemine ait çeşitli eserler sergilenmektedir.

Etnografik eser salonunda ise yöresel halı, kilim ve cicim gibi el dokumaları, kadın ve erkek giysileri, gümüş takılar ile bakır mutfak eşyaları teşhir edilmektedir.
Bunun yanında Klasik, Helenistik, Roma, Bizans, İslami , Selçuklu ve Osmanlı dönemine ait altın, gümüş ve bronz sikkelerden örnekler görülebilir.
Müzede 8.118 adet Arkeolojik, 14.049 adet sikke ve 456 adet Etnografik eser olmak üzere toplam 22.623 adet eser bulunmaktadır.

Müze Pazartesi günleri dışında her gün saat 08 – 12 ile 13.00 ve 17.00 arasında açıktır.

Atatürk Bulvarı No: 8 / Adıyaman.
Tel : (0416) 216 29 29 Faks: (0416) 216 98 98

Kültür ve Tabiat Varlıkları

Kültür Ve Tabiat Varlıkları (Tescilli )
I – Merkez İlçe
– Arkeolojik Sit Alanları
ADI : YERİ:
1- Pirin (Perre) Örenyeri Örenli Mahallesi
2- Turuş Kaya Mezarları Kuyulu ( Turuş ) Köyü
3- Belören Yerleşmesi Akpınar Köyü
4- Haydaran Kaya Mezarları Taşgedik ( Haydaran )Köyü
5- Kuşakkaya Örenyeri Kuşakkaya Köyü
6- I Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
7- II Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
8- III Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
9- IV Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
10- V Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
11- VI Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
12- Kızılcahöyük Tümülüsü Kızılcahöyük Köyü
13- Adıyaman Höyük Ulu camii Mah.
14- Düdere Höyük Hasankendi Köyü
15- Karapınar Höyük Karapınar Köyü
16- Fırlaz Höyük Fırlaz Köyü
17- Külaf Höyük Külafhöyük Köyü
18- Battal Höyük Battalhöyük Köyü
19- Turuş Büyük Höyük Kuyulu (Turuş) Köyü
20- Turuş Küçük Höyük Kuyulu (Turuş) Köyü
21- Bozhöyük Höyüğü Bozhöyük köyü
22- Yassıhöyük Karahöyük Köyü
23- Karahöyük Höyüğü Karahöyük köyü

– Dini Ve Kültürel Yapılar
1- Palanlı Mağarası Palanlı köyü
2- Malpınar Kaya Yazıtı Durak Köyü / Malpınar mezrası
3- Burç Anıt Mezarı Burç Köyü
4- Haydaran Kaya Kabartması Taşgedik (Haydaran) Köyü
5- Ulu camii Ulu cami Mahallesi
6- Eskisaray Camii Eskisaray Mahallesi
7- Çarşı Camii Eskisaray Mahallesi
8- St. Paul Kilisesi Mara Mahallesi
9- Abuzer Gaffari Türbesi İpekli (Elifi) Köyü
10- Mahmut El Ensari Türbesi İpekli ( Elifi) Köyü
11- Abdurrahman-i Erzincan-i Türbesi İndere (Zey) Köyü
12- Hasan-i Mekki Türbesi Hocaömer Mahallesi
13- Zeynel Abidin Türbesi Uludam Köyü (Akyurt Mezrası)
14- Amr Bin Ümeyye Türbesi
15- Şeyh Habip Türbesi Stadyum Yanı
16- Beşiroğlu İbat Türbesi Hocaömer Mahallesi
17- Kazgan Baba Türbesi Ova Kuyucak /Gazihan Mezrası
18- Çıplak Dede Türbesi Sarıharman köyü
19- İsak Peygamber Türbesi Kab camii Mahallesi

-Sivil Mimari Yapılar
1- Göksu Köprüsü Gümüşkaya Köyü
2- Cumhuriyet İlkokulu Sıratut Mah.
3- Eski Askerlik Şube Binası Varlık Mah.
4- Paşa Hamamı Kab cami Mah.
5- İsmet Tanrıverdi Evi Durukaynak Köyü
6- Çevre kahvesi Kab cami Mah. Oturakçı pazarı
7- Tuzhanı Kab cami Mah. oturakçı pazarı
8- Değirmenli Ev Ulu cami Mah. 270 Ada 6 Parsel
9- Tonozlu Dükkanlar ( 5 adet) Kab cami Mah. 430 Ada 24, 25,26,27,32 Parsel
10-Tuzhanı Çevresindeki Dükkanlar (28 Adet) Kab cami Mah. Oturakçı Pazarı

BESNİ İLÇESİ

– Arkeolojik Sit Alanları
1- Sofraz Büyük Tümülüs Üçgöz (Sofraz) Beldesi
2- Sofraz Küçük Tümülüs Üçgöz (Sofraz) Beldesi 3- Sesönk Tümülüsü Yeniköy Köyü
4- Atmalı Kaya Mezarları Atmalı ( Özbağlar ) Köyü
5- Yeniköy Kaya Mezarları Yeniköy Köyü
6- Hacıpınar Yerleşmesi Çomak / Höyük Mezrası
7- Çakır Höyük Çakırhöyük Beldesi
8- Yukarı Söğütlü Höyüğü Yukarı Söğütlü Köyü
9- Taşlıyazı Höyük Taşlıyazı (Telbizek) Köyü
10- Hozgiş Höyük Yeniköy / Hozgiş Mezrası
11- İkiz Höyük Çakırhöyük Beldesi
12- İnlice Höyük İnlice Köyü
13- Zirce Höyük Yayıklı Köyü
14- İznik Höyük İznik Köyü
15- Levzin Höyük İznik Köyü
16- Beşyol Höyük Beşyol Köyü
17- Tekağaç Höyük Tekağaç Köyü
18- Fal Höyük Kutluca Köyü
19- Kargalı Höyük Kargalı Köyü
20- Şambayat Höyük Şambayat Beldesi
21- Tavaş Höyük Aşağı Söğütlü Köyü
22- Mırıktıl Höyük Yoldüzü Köyü
23-Hementil Höyük Sarıkaya Köyü
24- Hürük Höyük Beşyol / Hürük Mezrası
25- Höyük Höyüğü Çomak / Hüyük Mezrası
26- Köseceli Höyük Köseceli Köyü
27- Mozaikli Yapı Oyalı Köyü
28- Sofraz (Üçgöz) Nekropol’ü Üçgöz Beldesi
29- Suvarlı Kaya Mezarları Suvarlı Beldesi

– Dini Ve Kültürel Yapılar
1- Kızılca oba Camii Eski Besni
2- Kurşunlu Camii Eski Besni
3- Ali Paşa Camii Eski Besni
4- Ulu camii Eski Besni
5- Öksüz Minare Üçgöz Beldesi
6- Mustafa Paşa Camii Üçgöz Beldesi
7- Hasan Paşa Camii Üçgöz Beldesi
8- Hacı Ali Bey Türbesi Üçgöz (Sofraz) köyü
9- Cüneyid Dede Türbesi Süphane Köyü
10- Zeyva Türbesi Merkez
11- Hacı Zeyrek Türbesi Merkez
12- Halil Baba türbesi Merkez
13- Mustafa Baba Türbesi Merkez
14- Tılamız Baba Türbesi Merkez

– Sivil Mimari Yapılar
1- Bekir Bey Hamamı Eski Besni
2- Meydan Hamamı Eski Besni
3- Celladın Köprüsü Eski Besni
4- Tahta oba Köprüsü Eski Besni
5- Nazhutan Köprüsü Eski Besni
6- Tabakhane Köprüsü Eski Besni
7- Mağaraönü Köprüsü Eski Besni

– Askeri Yapılar
Besni Kalesi Eski Besni

KAHTA İLÇESİ

– Arkeolojik Sit Alanları
1- Nemrut Dağı Kutsal Alanı Karadut Köyü
2- Arsameia Kutsal Alanı Kocahisar Köyü
3- Kaya Yerleşimi Akıncılar Beldesi

– Dini Ve Kültürel Yapılar
1- Karakuş Tümülüsü (Anıtmezar) Çukurtaş Köyü
2- Hz.Süraka Türbesi
3-İzinoğlu Türbesi Büyükbey köyü
4-Hacı Yusuf Sarıdana köyü
5-Yinoğlu Türbesi
6-Kemaliye Camii Merkez

– Sivil Mimari Yapılar
Cendere köprüsü Kesertaş köyü

– Askeri Yapılar
Yenikale Kocahisar Köyü

– Doğal Sitler
Cendere Kanyonu Kocahisar köyü

GERGER İLÇESİ

– Arkeolojik Sit Alanları
1- Sutepe Örenyeri Sutepe Köyü
2- Gerger Kalesi Kaya Anıtı Oymaklı Köyü

– Dini Ve Kültürel Yapılar
Üzeyir Peygamber Türbesi Alidam köyü

– Askeri Yapılar
Gerger Kalesi Oymaklı köyü

SAMSAT İLÇESİ

– Dini Ve Kültürel Yapılar

1- Melik-ül Efdal Türbesi Bakacak dağı
2- Saffan Dede Türbesi Taşkuyu köyü
3- Küçük Hasan Türbesi Merkez
4- Şeyh Hamza Türbesi Kırmacık köyü
5- Şeyh Hasan Türbesi Uzuntepe köyü

SİNCİK İLÇESİ

– Arkeolojik Sit Alanları
1- Derik Kutsal Alanı Keşgün Köyü

GÖLBAŞI İLÇESİ

– Arkeolojik Sit Alanları
1- Azaplı Höyüğü Balkar Beldesi
2- Kavkutlu Höyük Harmanlı Beldesi

– Sivil Mimari Yapılar
1- Vijne Köprüsü Harmanlı / Yaylacık Köyü
2- Altınlı Köprü Yolbağ Köyü
3- Tren İstasyon Yapıları ( 6 adet ) İstasyon Mah.

– Doğal Sitler
1- Gölbaşı Gölü Gölbaşı / Merkez
2- İnekli Gölü Gölbaşı / İnekli Köyü
3- Azaplı Gölü Gölbaşı / Azaplı Köyü

ÇELİKHAN İLÇESİ

– Arkeolojik Sit Alanları
Zerban Höyük Pınarbaşı Beldesi

TOPLAM :
Tek Yapılar : Askeri 3 Dinsel 45 Sivil 57 Toplam : 105
Sitler : Doğal 4 Arkeolojik  61 Toplam: 65
Genel Toplam : 170

– Korunan Alanlar
Oturakçı Pazarı : Oturakçı Pazarı Adıyaman Şehir Merkezinde bulunmakta olup, bu tarihi çarşıda
yöreye özgü halı, kilim, cicim, çanta , heybe vb. el sanatı ürünleri satılmaktadır.

Kütüphane

– İl Halk Kütüphanesi :
1957-1958 Yılında Merkez Biraralık İlkokulunda okul kütüphanesi, sonraları Belediye binasının bir bölümünde, bir süre Halk Eğitim Merkezi salonunda hizmet vermiş olan kütüphane 1965 yılında “ A Kütüphane Tip Projesi’yle inşa edilen bugünkü binasına taşınmıştır.

– İl Halk Kütüphanesinin Bölümleri :
* Çocuk Bölümü
* Yetişkinler Bölümü
* Süreli Yayın Bölümü
* Görme Ve İşitme Engelliler Bölümü
* Bilgisayar ve İnternet Bölümü
* Gezici Kütüphane

Kütüphane bulunmayan yerleşim birimlerindeki kitap dostlarına gezici kütüphane otobüsü ile kütüphanecilik hizmet götürülmektedir. Gezici Kütüphane ile il merkezinde Mahalle ve semtlere, kırsal kesimde köy ve kasabalara 15 günde bir dönüşümlü olarak hizmet götürülmesi sağlanmaktadır.
– İl, İlçe ve Belde Halk Kütüphaneleri

SIRA NO	KÜTÜPHANENİN ADI	KİTAP SAYISI	OKUYUCU SAYISI (2006 Yılı)
1	İl Halk Kütüphanesi	25.745	36.810
2	Besni İlçe Halk Kütüphanesi	10.464	38.455
3	Besni / Suvarlı Halk Kütüphanesi	3.055	640
4	Besni / Çakırhöyük Halk Kütüphanesi	1.190	3.551
5	Çelikhan Halk Kütüphanesi	4.945	11.653
6	Gerger İlçe Halk Kütüphanesi	3.351	1.574
7	Gölbaşı İlçe Halk Kütüphanesi	11.593	10.365
8	Gölbaşı Belören Halk Kütüphanesi	2.310	1.539
9	Kahta İlçe Halk Kütüphanesi	7.003	13.364
10	Samsat İlçe Halk Kütüphanesi	5.588	5.384
11	Sincik İlçe Halk Kütüphanesi	2.224	566
12	Tut İlçe Halk Kütüphanesi	2.665	4.805
	GENEL TOPLAM	80.133	128.706

Güzel Sanatlar Galerisi

Adıyaman’da Güzel Sanatlar Galerisi İl Halk Kütüphanesinin giriş katında hizmete açılmıştır. Galeride yıl boyunca resim, fotoğraf, heykel, el sanatları, v.b. sergileri açılmakta olup sergiler ilgi ile izlenmektedir.

Atatürk Cad. No: 8

Tel: 0416 216 11 15

Adıyaman Mutfağı

Adıyaman, mutfağı yemek çeşitleri bakımından çevre illerle benzerlik göstermekle beraber; gerek yemeklerin adı ve gerekse de yapılış şekli ve tadı bakımından kendine has zengin bir yapıya sahiptir. Yemeklerin temelini et, buğday ürünleri, bakliyat ve sebze oluşturur. Tat verici olarak bütün yemeklerde soğan, sarımsak, salça, pul biber, maydanoz, kuru nane ve diğer baharatlar kullanılmaktadır. Güneyanadolu Bölgesi mutfak kültürü özellikleri taşıyan Adıyaman mutfağında yemeklerin yanında değişik salatalar da yenir. Adıyaman yemeklerinin kendine özgü damak tadı vardır. Lezzete önem verilir.

Adıyaman Yemeklerinin Başlıcaları :

Çorbalar
• Meyir Çorbası
• Alaca Çorbası
• Malhıta Çorbası
• Tarhana Çorbası
• Mercimek Çorbası
• Yoğurtlu Çorba
• Un Çorbası
• Dövme Çorbası
• Pıtpıtı Çorbası

Sebze Yemekleri
• Adıyaman Tavası
• Parmak Kebap
• Dolma-Sarma
• Yeşil Fasulye Sulusu
• Dövmeç

Pilavlar
• Karıştırmalı pilav
• Kavurmalı Pilav
• Mercimekli pilav
(Bütünmercimekle yapılacak)
• Şahreli (şehriyeli) pilav
• Tavuklu pilav
• Meyhane pilavı
• Domatesli pilav
• Ciğerli pilav

Köfteler
• Kavurmalı sıcak köfte
• Kel köfte
• Yarpızlı (Yarpuzlu) köfte
• Ekşili köfte

Pideler
• Kavurmalı hıtap
• Ot hitabı
( körnıen, nanecük, haldar v.s)
• Peynirli ekmek
• Tava kılloru
• Semsek
• Besmet (Peksimet)
• Bazlama
• Taplama
• Katmer
Mancalar (Salatalar)
• Yarpız (Yarpuz) mancası
• Pirpirim salatası
• Patates salatası

Cacıklar
• Pirpirim cacığı
• Kabak cacığı
• Marul cacığı
• Yarpız (Yarpuz ) cacığı

Tatlılar
• Tene helvası
• Top helvası
• Nişe bulamacı
• Şilik
• Heside
• Aşure
• Kesme
• Peynirli irmik helvası
• Kaşık tatlısı
• Burma Tatlısı

Giyim – Kuşam

Adıyaman’da giyim kuşam şehir merkezinde ve ilçe merkezlerinde geleneksel biçimini yitirmekle beraber, kırsal kesimde geleneği koruyan kıyafetlere rastlamak mümkündür. Kadın ve erkek giyiminde Adıyaman yöresi özelliklerini en iyi yansıtan, asırlar boyu süre gelmiş,günümüzde ise yok olmaya yüz tutmuş yöresel kıyafetlerimiz bugün sadece kırsal yöredeki halkımızca tüm özelliklerini muhafaza eder şekilde kullanılmaktadır.

Şehir merkezinde ise kadın ve erkek kıyafetlerinin geleneksellikten uzaklaşarak modernleştiği görülmektedir. Adıyaman ilinde gerek erkek gerekse kadın kıyafetlerinde, özellikle son yıllarda, genelde şehir merkezinde geleneksel giyimin tamamıyla terk edildiği,ancak kırsal kesimde kültürümüzün özünü yansıtacak önem ve değere sahip kıyafetleri, büyük bir zevkle giyildiği görülmektedir.

Kadın Kıyafeti
Kadın kıyafetinde baş süslemesi oldukça ayrıntılıdır. Terlik adı verilen özel bir başlığın etrafına puşu diye bilinen bir bez sarılır. Daha sonra bunun üzerine gümüş işlemeli ve kenarlarından gümüş paralar sarkan bir taç geçirilir. Bu gümüş paraların yerine kadının ailesinin mali durumuna bağlı olarak altın liralar da takılabilir. Sonra bu baş süslemesinin üzerine dört metre eninde bir keten örtülür ve bu ketenin iki ucu çene altından geçirildikten sonra başın arkasında bağlanır. Genç kızlar baş süslemesini aynı biçimde bağlarlar ama keten örtmezler. Eskiden kadın takıları arasında ailenin maddi durumuna bağlı olarak tercih edilen altın ya da gümüş kemerleri, “Çelen” adı verilen ve başın iki yanından sarılıp arkada bağlanan altın başlığı ve 15 ila 20 adet misket şeklinde altın toplardan oluşan “hab” adıyla bilinen gerdanlıkları ve başka yörelerde “gıramuse veya gıramusa” da genilen “kıramus” adlı iri altın liralardan oluşturulan bir başka boyun takısını görmek mümkündür. Günümüzde ise fanteziye yönelik altın çeşitleri kullanılmaktadır.

Erkek Kıyafeti
Kadın kıyafetindeki değişiklik sürecini kıyafetlerinde de görmek mümkündür. Son yılardaki hızlı değişim giysi kültürümüzde kalıcı etkiler bırakmıştır.
Kırsal kesimlerde yöresel kıyafetlerin örneklerine rastlamak mümkündür. Dağ köylerinde kıl kumaştan yapılmış şalvar, Aba denilen ceket ve yakasız gömlekten ibarettir. Aba yakalı ve yakasız şekilleri olan bir çeşit gömlektir. Ayakta çorap ve yemeni bulunmaktadır.

Şalvar ve yakalı veya yakasız gömlekle bütünleşen kıyafetin üzerine “fillik kuşak” denilen ipek,püsküllü, beyaz renkte bir kuşak sarılmaktadır. Kıyafet, “fillik kuşak” adıyla bilinen beyaz, ipek püsküllü bir kuşak sarılarak tamamlanır. Ayağa ise el örgüsü çorap ve üzerine yemeni giyilir.Erkek kıyafetlerinde kıl kumaştan yapılan şalvarlar ve abalar günümüzde varlığını yitirmeye başlamıştır.

Yaşam Biçimi

Adıyaman ili mağara devrinden itibaren günümüze kadar çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış bir çok kültürün yoğrulup özleştiği; sözü, giyimi,kuşamı, oyunu, düğünü, ve hayatın çeşitli dönemleriyle (doğum,evlenme,ölüm) ilgili adet ve inançları, misafirperverliği insan sevgisi hayat felsefesi , dünya görüşü, halısı, kilimi, cicimi, heybesi ile zengin bir yaşayan halk kültürüne sahiptir.

Folklor açısından bilimsel alan araştırmalarına konu olabilecek birikime sahip, çoğu yerde rastlanmayacak kadar özgün ve zengin kültürel değerler hazinesi olan Adıyaman ili günümüze kadar detaylı yeterli bir çalışmaya konu olmamıştır. Ancak bilimsel araştırmalar için bir ön çalışma başlatılmış bulunmaktadır.

Türk ve yabancı bilim adamlarının yapmış olduğu arkeolojik kazılar neticesinde elde edilen bilgiler doğrultusunda milattan önceki dönemlerde bile insanların yaşadığı zengin medeniyetlerin varlığını kanıtlayan Pirin Mağaraları ve günümüze kadar tahrip olmadan gelebilen tarihi eserleri ile insanlık tarihi ve kültürü açısından açık hava müzesi hususiyetini haizdir. Folklorumuzun bugüne gelişinde bu yapının şüphesiz etkisi vardır.

Teknolojinin ilerlemesi ve iletişim araçlarının gelişip yaygınlaşması ile kültürlerin daha hızlı kaynaşması ve değişmesi arasında sıkı bir bağ vardır. Bu kaynaşma ve değişim sürecini, Adıyaman İlinin folklorik bir çok unsurlarında da görmek mümkündür. Bu değişime giyim-kuşam, örf, adet, gelenek ve göreneklerin yanı sıra değer yargılarında da rastlamaktayız.

Müzik

Adıyaman, coğrafi bakımdan birçok medeniyetlere ev sahipliği yapması bakımından çok zengin ve geçmişi çok eskilere dayanan müzik birikimine sahiptir. Arkeolojik kazı çalışmalarında eski medeniyetlere ait birçok müzik aletine rastlanmıştır. Çeşitli vurmalı ve üflemeli çalgılar buna örnek verilebilir. Bu bulgular il müzesinde sergilenmektedir.

Şehirle Özdeşleşmiş Müzikler

Harfane : Yöre halkı arasında geçmişten günümüze kadar süregelen müzikli toplantılara “Harfane” denilmektedir. Harfane, müzikli toplantı işlevine sahiptir. Osmanlı döneminde kurulmuş olan “Ahilik” teşkilatının üyeleri olan esnafların, hafta sonlarında toplanarak yorgunluk ve stres atmak amacıyla düzenlemiş oldukları toplantılar zamanla halk arasında da yaygınlaşmıştır. Bu toplantılarda günün konuları ile ilgili sohbetler yapılmakta, şarkı, türkü, mani ve gazeller söylenmekte ve çeşitli oyunlar oynanmaktadır. Bunlarla birlikte çeşitli yiyecek ve içecekler de ikram edilmektedir. Adıyaman’da geçmişte icra edilen tekke ve tasavvuf müziği günümüzde de görülmektedir. Tekkelerde okunan bu ilahi ve gazellerin eşlik çalgısı çoğunlukla bendir (Helile), def ve kudüm olmuştur.Yörede kullanılan sazlar; cünbüş, tanbur, keman, ud, kanun, kaval, mey, ney, bağlama, def ile halay ezgilerinin baş sazları olan davul ve zurna kullanılmaktadır.

Adıyaman Türkülerinden Örnekler

Türkü Adı	Okuyan	Beste
Eyvanına Vardım (Türkmen Gelini)	Mehmet Seske	Aziz Çelik
Git Güle Güle(Havalar Ayaz)	Mehmet Seske	Mahmut Çetinkaya
Yaz Geldi Sevdiğim	Mehmet Seske	Aziz Çelik
Aydoğar Aşar Gider	Mehmet Seske	Rağıp Binzet
Gölbaşına Vardım	Mehmet Seske	Rağıp Binzet
Buralısın Sevemem	Kahtalı Mıçı	Aziz Çelik
Tım tım	Kahtal Mıçı	Cahit Çifçi
Varam Yar Yanına	Kahtalı Mıçı	M. Sadık Doğan
Zalimsin Fırat	Kahtalı Mıçı	Aziz Çelik
Damımıza Kar Yağdı	Kahtalı Mıçı	Sadık Doğan
Sevdalım	Kahtalı Mıçı	Hasan Duymaz
Yenimi Uyandın (Sarı Sabahlık)	Mahmut Özçifçi	Mahmut Özçifçi
Şen Olasın Adıyaman	Mahmut Özçifçi	Mahmut Özçifçi
Güzel Anadolu	Mustafa Yavuz	Mustafa Yavuz
Nemrutta İştim Şarap (Hazal)	Mustafa Yavuz	Abdurahman Filik
Gelin Duvağı	Mustafa Yavuz	Aziz Çelik
Emmoğlu	Mustafa Yavuz	(Adıyaman) Anonim
Karşılama	Nurettin Rençber	Nurettin Rençber
Sakine	İzzet Yıldızhan	Hamit Çelik
Allı Şallı Mor Şalvarlı	Ergül Yorulmaz	Cahit Çifçi

Türkü ve Maniler

Tüm Anadolu insanı gibi, Adıyaman insanı da güncel yaşantısını, sevinç ve acılarını türkü ve manilerle dile getirir. Düğün, taziye ve mesire yerleri gibi toplulukların oluşturduğu mekanlarda kimi eğlence, kimi ağıt kabilinde türkü ve maniler söylenir.

Türküler çoğu kez saz (bağlama) eşliğinde söylenirken maniler genellikle müziksiz terennüm edilir. Bazen türküler söylenerek halaylar çekilir. Adıyaman’ın Türkiye çapında ünlenmiş bir çok türküsü vardır. Türküler, genellikle uzun hava ve ağıt türündendir. ünlü türküleri arasında “Gölbaşına Vardım, Altın Yüzüğüm Kırıldı ve Türkmen Gelini” sayılabilir.

Fırat Nehri üzerinde de çok türkü yakılmıştır. Bunlardan birinin öyküsü şöyle:

“Zamanın birinde Hamo Dayı, Fırat Nehrini geçerek Urfa’da askerliğini yapmakta olan oğlunu ziyaret etmek ister Fırat, İnsan ve hayvanların birlikte bindirileceği ilkel bir Sal ile geçilecektir.
Sala sabahın erken saatlerinde binilir. Ama nehrin tam ortasına gelindiğinde, salda bulunan bir atın ürkmesi ile Sal devrilir ve içindekilerle birlikte Hamo Dayıda boğulur. Ailesi, olaydan habersiz, günlerce onun yolunu gözler… Ama bir gün kara haber köye ulaşır… Dövülmeler, ağıtlar başlar….”

Fırat, Hamo Dayı gibi çok canlar yakmıştır. Adıyaman’da, işte, Fırat’tan canı yananların söylediği ünlü “Fırat Türküsü”nün sözleri”:

FIRAT TÜRKÜSÜ (ANONİM)
Kesin şu Fırat’ı bu yıl akmasın
Etrafına taşıt yakıp yıkmasın
Talihsiz babamı alıp gitmesin
Biricik yavruları yetim etmesin
Oy aman Fırat, zalimsin Fırat
Hainsin Fırat,dertliyim Fırat
Talihsiz babamı suda yitirdim
Zalim Fırat, Bize ölüm getirdin
Taşındı Toprağımı Alıp götürdün
Biricik Yavrularımı Yetim Ettin
(Nakarat)
Yanar ataş oldun dert yüreğimde
Söyleyin siz bari dağlar, ne deyim
Gönlüm gamda kaldı, gözlerim yolda
Kederim kederime nasıl boyun eğeyim

MANİ
Tut dibinde unum var
Allah’tan umudum var
Eğer muradım olursa
Dedelere mumum var

Su kürekte bulanır
Eşhan damda dolanır
El atmayın eşhana
Oğlan gelir huğulanır
Dam üstünde oturak
Gelin kızlar oturak
Oturmaktan ne çıkar
Gelin olak kurtulak
İrahan ektim evlek evlek
Dadandı kara leylek
Felek gözün kör ola
Yardan ayırdın felek

Adıyaman’lı Ses Sanatçıları

Hamit Çelik(Kahtalı Hamido)
Hamit Çelik(Kahtalı Hamido)
Mehmet Aslan
Nazif Çimen
Hasan Ekinci
Mustafa Çifçi
Aşık Yusuf
Zeynep Çoşkun
Mahmut Göksu
Onur Sarıgül
Şambayatlı Mehmet
Aziz Çelik
Halit Yücel
Hasan Duymaz
M.Sadık Doğan
Ergül yorulmaz
Ramazan Siner
Saadet Pektaş
Hüseyin Hanol
Börgenekli Yusuf
Ramazan Yıldırım
Dellal Metin
Ali Milli
Nuri Büyükyolcu
Yaşar Büyükyolcu
Zeynal Taşkıran
Zeynal Gül
Hüseyin Delibalta
Faik Hoşses
Fahri Çakır
Kahtalı İbrahim
Latif Doğan

İlimiz dışındaki Adıyamanlı ses sanatçıları
Mehmet Seske
Zara (Neşe Yılmaz)
Kahtalı Mıçı
Mustafa Yavuz
Bilal Ercan
Ramazan Garipses
Mahmut Özçifçi
Cahit Çifçi
Nurettin Rençber
Fahrettin Karaardıç
Mehmet Karaca
Ali Tekintüre
Mehmet Altun
Şahin Yaman
Haydar Ulaş
Mehmet Sonses
Yasin Can

Geçmişte Vefat Eden Mahalli Sanatçılarımız
• Sait Hafız
• Rağıp Binzet
• Delikanlı Mehmet
• Mustafa Saygılı
• Harputlu Yusuf
• Tarakçı Şeyho
• Kiraz Dayı

Halk Oyunları

Adıyaman Halk Oyunları kadın ve erkeğin yan yana yer aldığı bir karografiye sahiptir. Bu da Adıyaman Halk kültüründe kadının rolünü göstermesi açısından oldukça mühimdir.

Oyun Çeşitleri
Sal Oyunu: Fırat nehrinde salla geçen düğün alayını konu alır.
Düz oyun : Fırat kenarında yanında çeşitliliği adamın kızına aşık olan, fakat kızı alamayan ve sevdasından hastalanan bir gencin serüvenlerini konu alır.
Oyuna Davet: Düğünlerde gençlerin birbirlerini oyuna davet etmelerini konu alır.
Hasat Oyunu : Ailece ekin biçen ve hasattan sonra yakınlarını ziyaret ve şölen düzenleyen çiftçi ailesini konu alır.
Kımıl oyunu: Kımıl (Süne) haşerenin ekinlere zarar vermesi sonucu meydana gelen kıtlığı ve halkın kımılla mücadelesini canlandırır.
Göçer oyunu: Hayvancılıkla uğraşan bazı köylülerin yaz aylarında yaylalara göç etmelerini ve burada başlarında geçenleri canlandırır.
Helli can : Helli adı bir bey kızı ile rüyasında gördüğü ve daha sonra var olduğunu öğrendiği Can adlı gencin evlenerek mutlu olmalarını konu alır.
Ağırlama: Düğünlerde yaşlı, ağırbaşlı ve hatırı sayılır kimselerin ağır ve gösterişli bir tempo ile oynadıkları oyun.
Hallaç Oyunu: Pamuk atmaya gittiği evin kızına aşık olan bir hallacın serüvenini anlatır.
Türkan: Sevdiği gencin dışında birine verilen Türkan adlı bir kızın yolda müsaade alarak iki rekat namaz kılıp ölmesi olayını canlandırır.
Dingi : Güzel ve güçlü bir kızın ding ding şeklinde ses çıkararak bulgur dövmesi sırasında aşık olan gencin hikayesi canlandırılır.
Barış: Birbirilerine düşman aile yada aşiretlerin barışmalarını canlandırır.
Kaynama Oyunu: Düğünde kaynananın gelinin önünde eline Çömçe (Kepçe) ve ayna alarak oynamasını canlandırır

Oyuncu Giysileri

Kadın Oyuncu Giysileri
Ayakkabı : yemeni ve çarıktır.yemeninin arkası düzdür.ön tarafı açık ve avaredir.yemininin rengi ise kırmızıdır.
Çorap : yünden olup (ele örülmüş) ince ve desenlidir.
Şalvar : boydan olup paçalarının uçlarına lastik geçirilir, kumaşı kırmızı saten veya kutindir
İç Gömlek : pazenden olup boydandır.kolları yarımdır.
Zıbın : kumaşı kutinden olup halep malıdır. boydan üç etektir. astarı kırmızı veya mavi küçük desenli çiçeklidir. kollar uzun kol ağzı tek yırtmaçlıdır.ön iki eteğin uçlarına basmadan ipler dikilir.arkadan üstüste gelecek şekilde çarpaz edilerek önden bağlanır, kuşak erkekte olduğu gibidir. zıbın üstüne bağlanır.
Taç : kadın oyuncular başlarının üzerine yuvarlak gümüşten yapılan yanları zincirli gümüş panezlf ile süslerler.
Keten : yazma iki kat edilip başa konulur ve uçları arkadan ilmik yapılır. adıyaman yöresinde iki çeşit baş bağlama vardır. ovadaki baş bağlama,kırsal kesimde yaşayanların baş bağlamaları. başa takılan kep buğday sapından örülür, etrafı kahverengi pazenle çevrilir,üstüne gümüşten taç takılır.tacın zincirine altın veya gümüş kazı takılır.kullabın alt kısmına pendik denilen bir kumaş dikilir. kepin üstüne ise beyaz keten veya satenden saçaklı hiddik takılır. ketenin altına pusu bağlanır, pusu tamamen sırmadandır.kahverengi ve sırmalıdır. bu bağlantı şekline üsten bağlama adı verilir.

Erkek Oyuncu Giysileri
Çorap: yün iplikle örülür,iki çeşitlidir.çorapların elde örülmesi daha makbuldür.kaba olan coliki,ince örülen ise desenlidir. renkleri beyazdır. çorabın lastik yünden iplik örülür bunlara bağlanır;
Ayakkabı ( çarık ) : hayvan derisinden olup,deri ipliği ile dikilir. etrafına delikler yayılarak deri iplikleri ile kundura bağı gibi bağlantı yapılır.
Ayakkabı ( yemeni ) : kösele veya deriden imal edilip arka kısmı azemi üç santim kadar uzundur. (paçiklidir) topuk kısmı çok alçaktır. yemeni genellikle siyah deriden imal edilir.
Şalvar: kabardin kumaşdan imal edilip uçkuru yani bel bağlantı yeri satendendir. alt peyik kısmı normal uzunluktadır, paçaları dardır. dağ köylerimizde keçi kılından yapılan kıl şalvarlarda giyilmektedir.
Kuşak: yünlü dokumadır ve desenlidir. bir buçuk metre boyunda olup kuşağın iki ucuna satenden parça dikilir. bele bağlandıktan sonra hiç görülmeyecek şekilde iç kısma alınır.
Gömlek: kumaşı kutniden olup,sığ malıda olabilir. gömlekler beyaz sarı olup çizgilidir. hakim yakalı kolları uzun ve kırmızıdır. meydane kumaşından da yapılabilir.
Kırk düğme yelek: kumaşı kabardin olup kahverengidir. ön tarafı satenden kaplı kırk adet düğme olup, ön cephesi işlemelidir. kollar gene kahverengi satenden olup, yarım kolludur.
Fes: tamamen yünden yapılan ve elle desenli olarak örülür. genç kızların çeyiz olarak hazırladıkları bu ceyizlik düğün evine getirilir. düğüne gelen davetliler düğün bittikten sonra bir terlik, yünden örülmüş bir keten hediye olarak verilir. ayrıca sekiz köşeli kasket giyilir.

Efsaneler

Adıyaman mahalli kültürü halk edebiyatı anlatıları açısından oldukça zengindir. Özellikle Adıyaman adının nereden geldiğine ilişkin efsaneler anlatılmaktadır. Buna ilişkin anlatılan en önemli efsane, YEDİYAMAN Efsanesidir.

Yediyaman Efsanesi
Çok eskilerde bu kentte oturan ve putlara tapan bir babayla yedi oğlu vardır. Bu yedi kardeş, putlara tapan babalarının dini inancını benimsemediklerinden, babalarının ava çıktığı bir gün putları kırarlar.
Baba, av dönüşü putların oğulları tarafından kırıldığını görünce onları birer birer öldürür,
Halk, yiğitlikleri ve mertlikleri nedeniyle, kahraman gözüyle baktığı bu kardeşlere, YEDİYAMAN adını takmıştır.
Sonradan bütün bölgeye yayılan. YEDİYAMAN adı, zamanla değişerek Adıyaman şeklini alır.
Bugün şehrin güneyinde YEDIKARDEŞ diye bilinen ve yedi mezarın bulunduğu yer, halk arasında halen kutsal sayılmakta ve adaklar adanıp, mum yakılmaktadır.

Hısn-İ-Mansur Kale Efsanesi
Efsaneye göre, Adıyaman kalesinin orta yerinde mil üzerinde dönen bir köşk varmış. Su köşkte savaşı seyreden Arap kumandanının kızı, kaleyi kuşatan Türk kumandanını görür ve ona aşık olur. Kız Türk kumandanına haber göndererek kendisini almayı kabul ettiği takdirde kale anahtarını vereceğini söyler.
Bir gece gizlice Türklerin tarafına kaçan kızı, Türk kumandanı kabul eder ve kendisiyle görüşür. Bu sırada kız, elbiselerinin içinde bir şeyin kendisini rahatsız ettiğini söyler.
Elbiseleri çıkarıldığında kuru bir yaprağın vücudunu tahriş ettiği görülür. Bu duruma çok sinirlenen Türk Kumandanı “Baban seni kuru bir yapraktan dahi sakınır yetiştirdiği halde kendisine ihanet ettin. Kim bilir bize ne türlü ihanetler yaparsın”, diyerek kızı öldürtür. Kale ve şehri yaptığı hücumlarla ele geçirir.

Samsat Kalesi Efsanesi
Kommagene ülkesinin baş kenti Samsat’ta oturan bir kral var. Kralın güzel kızına her ülkeden talipler gelir, hepsi de geniş topraklar, sonsuz paralar sunar kızın babasına. Kızıyla evlenmelerine izin versin diye . Kral içme suyu problemi bulunan şehre suyu kim önce getirirse kızı ona vereceğini söyler.
Yarışmacılar birbirleriyle çekişerek geceli gündüzlü düşünerek çalışırlar. Bir gün şehir halkı, yakınlarına kadar uzanan ve her gün ilerleyen dev su kanalları görür. Arkasından şehre hayat veren sular akmaya başlar. Arsameia’nın genç prensi bugüne kadar kalan su kanallarıyla şehre suları akıtır. Genç prensesle evlenerek çalışmalarının karşılığını SAMOSATA’dan alır.
Romalılar devrinde SEPTİMUS SEVERUS zamanında yaptırılan ve 2 bin yıllık bir geçmişe sahip olan Kalıta çayı üzerindeki (Cendere köprüsününde halk arasında bir öyküsü vardır.
Septimus Severus köprünün her ucunda iki adet olmak üzere dört sütun diktirir. Bu sütunlar kendisini, eşi JULİA DONNA, oğulları CARACALLA ve GETA’yı temsil eder. Ancak savaş sırasında Geta öldürülünce sütunlardan.birini yıktırır. Böylece köprünün bir tarafında iki, diğer tarafında bir sütun kalır. Bu nedenle köprüde halen üç sütun bulunmaktadır.

El Sanatları

Geçmişte, halkın kendi ihtiyaçlarını karşılaması nedeni ile yaygın olan el sanatları, günümüzde gelişen teknoloji karşısında varlığını koruyamayarak eski yaygınlığını yitirmiştir, bazıları terk edilmiş bazıları da gittikçe azalır duruma gelmiştir.

Halı, kilim, savan dokumacılığı, dikiş – nakış, oya işi, sepetçilik, semercilik, yemenecilik gibi el sanatları rastlanan el sanatlarıdır.

Daha çok köylerde ve kırsal kesimde kişisel ihtiyaçları karşılamak amacıyla dokunan halı ve kilimler kök boyalarla boyanmış olan iplikle dokunur.

Yöreye ait Pişinik Halıları, Halı Yastıkları, kendine özgü renk ve motifleriyle oldukça ünlüdür.

Sinema

İlde eskiden beri sinema kültürü vardır. İl merkezinde faal durumda bugün iki sinema bulunmaktadır.

Aile Kültür Sineması : Atatürk Bulvarı Otogar Karşısı no:257 Adıyaman
Tel : 0 416 2149911

Kent Sineması : Yenipınar mah.304 sokak no:4 Adıyaman
Tel : 0 416 2134921

Tiyatro

İlde yerleşik tiyatro bulunmamaktadır. Değişik zamanlarda, Devlet Tiyatrolarının turne programları, gezici profesyonel tiyatrolar, okullarca sahnelenen oyunlarla tiyatro faaliyetleri icra edilmektedir. Halk Eğitimi Merkezi salonunda sahneye konulmakta olan oyunlar halk tarafından ilgi ile izlenmektedir.

Sportif Etkinlikler

Ulusal gururumuz olan ve dünyanın 4. Büyük Barajı olarak tarihe geçen ATATÜRK BARAJI’NDA GAP İdaresi, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ve Adıyaman Valiliğinin de katkılarıyla Türkiye Su Sporları Şöleni yapılmaktadır.

Ayrıca Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü gözetiminde Futbol, Basketbol, Voleybol, Hentbol, Yüzme, Güreş, Judo, Karate, Atıcılık ve Avcılık, Atletizm, Bilardo, Bisiklet, Satranç, Yelken, Su Altı Sporları, Vücut Geliştirme dallarında müsabakalar yapılmakta olup, her branşın ilimizde il temsilciliği kurulmuş, antrenörler nezaretinde sportif çalışmalar yapılmaktadır.

Yörede Yetişen Ressamlar, Sanatçılar, Şairler

Ressamlar
• Celal Binzet
• Remzi Taşkıran

Yöre Ressamları :
Mehmet Yangır, Mustafa Erkmen, Zeynal Abidin Gül

Ses Sanatçıları
Adıyaman’lı Ses Sanatçıları

Şairler :

* Rıfat Efendi,
* Luzumi Efendi
* Lam’i Efendi
* Çırağı Baba
* Halis Efendi
* İbrahim Hakkı Baba
* Ali Rıza Efendi
* Sezai Efendi
* Âsım Efendi
* Hafız Mahmut Efendi
* Sayid Hafız
* Hicri Efendi
* Akif Hoca
* Haydar Efendi
* Haddad
* Nazif zade Ata Efendi
* Hamsi Baba
* Nusret Efendi
* Sıtkı Efendi
* Sıtkı Efendi (Besni’li)
* Sarışehoğlu Ömer Mazhar Efendi
* Nakipzade Ahmet Faik Üstün
* Mehmet Soylu (Hocazade)
* Kemal Atalay
* Abdurrahman Fehmi Bilgin
* Mehmet Zeki Adıyaman
* Abdurrahman Şeref Bilgiç
* Mehmet Kezik
* Sabri Garip Nakipler
* Ali Ağören
* Mahmut Çetinkaya
* Fahri Bildik
* Ahmet Nevfel Özçelik
* Mehmet Halit Aslan
* Mustafa Sucu
* Ebubekir Aytekin
* Hasan Duymaz
* Mahmut Recep Karadağ
* Mustafa Avni Çelik
* S. Sinan Uyandı
* Yaşar Akgün
* Alper Özyol
* Sefer Akgül
* Mehmet Özçelik
* Necati Atar