Çad

Konum: Orta Afrika, Libya’nın güneyi.
Coğrafi konumu: 15 00 Kuzey enlemi, 19 00 Doğu boylamı
Haritadaki konumu: Afrika
Yüzölçümü: toplam: 1.284 milyon km²
kara: 1,259,200 km²
su: 24,800 km²
Sınırları: toplam: 5,968 km
sınır komşuları: Kamerun 1,094 km, Orta Afrika Cumhuriyeti 1,197 km, Libya 1,055 km, Nijer 1,175 km, Nijerya 87 km, Sudan 1,360 km
Sahil şeridi: 0 km (kara ile çevrili)
Denizleri: yok (kara ile çevrili)
İklim: Güneyde tropikal, kuzeyde çöl iklimi hakimdir.
Arazi yapısı: Merkezde geniş, kuru ovalar, kuzeyde çöller, kuzeybatıda dağlar, güneyde düzlükler yer almaktadır.
Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Djourab Çukuru 160 m; en yüksek noktası: Emi Koussi 3,415 m
Doğal kaynakları: petrol, uranyum, natron, kaolin, balık (Cad Gölü)
Sulanan arazi: 140 km² (1993 verileri)
Doğal afetler: Kuzeyde sıcak, kuru, tozlu rüzgarlar ortaya çıkmaktadır; periyodik kuraklıklar; çekirge istilaları diğer felaketlerdendir.
Coğrafi not: kara ile çevrili

Tarih

Borkou-Ennedi-Tibesti bölgelerinde bulunan arkeolojik kalıntılardan MÖ 2000 yıllarında bölgede insan yerleşimine ait kanıtlar bulunmuşsa da bilim adamları Çad’ın kuzeyinde mükemmel iklim ve çevre koşulları göz önüne alarak yerleşimi MÖ 7.000 yılına dek indirmektedir.^[2] Medeniyetlerin kesişme noktası olan Çad’da arkeolojik kalıntı ve sözlü tarih derlemelerinden anlaşıldığı kadarıyla bilinen en eski uygarlık Sao Dönemi olup ardından Kanem İmparatorluğu kurulmuştur. ^[3] MS 1.000’li yıllara dek Sahra ticaret yollarını elinde tutan imparatorluk, Müslüman Araplar tarafından yıkılmıştır. 20 yüzyıla Fransız sömürgesi olan ülkede keten üretimi teşvik edilmiştir. 11 Ağustos 1960 tarihinde bağımsızlığını kazanan ülkenin ilk devlet başkanı Çad İlerici Partisi’nin başkanı PPT’nin lideri François Tombalbaye olmuştur. ^[4][5] Tek parti rejiminden rahatsız olan Müslümanlar iki yıl sonra ayaklanmışlar ve ülkede iç savaş çıkmıştır. Diktatör Tombalbaye 1975 yılında tahttan indirilip öldürülmüştür. ^[6] 1979’da isyancılar başkenti ele geçirince ülkede istikrar yeniden bozulmuştur. Bu dönemde Fransızların ülkedeki varlığı da tehlikeye düşmüş,ek olarak bir de Libya ordusu Çad’ı işgal girişiminde bulunmuş, Libya – Çad savaşı başlamıştır ^[7] Fransız destekli Hissène Habré’nin seçilmesi, Libya ordusunun ülkeden çıkarılması sağlanmışsa da Habre’nin diktatörlüğünde en az 40.000 kişi katledilmiştir. ^[8][9] Habre’nin generali İdris Debi’nin 1990 yılında diktatörü devirmesiyle bugüne gelinmiştir. ^[10]

2001, 2005 ve 2006 yıllarında düzenlenen başkanlık seçimlerini kazanan Debi ülkenin tekrar İç savaşa sürüklenmesine engel olamamıştır.Birleşmiş Milletler etnik şiddetin gittikçe arttığı ülkede Darfur’da gerçekleşen soykırıma benzer olayların yaşanabileceğine dikkat çekmiştir. ^[11] Sudan destekli Birleşik Değişim Cephesi gerilları 1 Şubat 2008 günü Massaguet bölgesinde İdris Debi’ye bağlı kuvvetlere üstünlük sağlayarak 2 Şubat 2008 günü başkent N’Djamena’ya girmiş, ABD ve Fransa gibi Batı ülkeleri büyükelçiliklerinin tahliye hazırlıklarına başlamışlardır.

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 8,707,078 (Temmuz 2001 verileri)
Nüfus artış oranı: %3.29 (2001 verileri)
Mülteci oranı: 0 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)
Bebek ölüm oranı: 95.06 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)
Ortalama hayat süresi: toplam nüfus: 50.88 yıl
erkek: 48.86 yıl
kadın: 52.98 yıl (2001 verileri)
Ortalama çocuk sayısı: 6.56 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)
HIV/AIDS – hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %2.69 (1999 verileri)
HIV/AIDS – hastalığı olan insan sayısı: 92,000 (1999 verileri)
HIV/AIDS – hastalıklarından ölenlerin sayısı: 10,000 (1999 verileri)
Ulus: Cadlı
Nüfusun etnik dağılımı: Müslümanlar (Arap, Toubou, Hadjerai, Fulbe, Kotoko, Kanembou, Baguirmi, Boulala, Zaghawa ve Maba); Müslüman olmayanlar (Sara, Ngambaye, Mbaye, Goulaye, Moundang, Moussei, Massa); yerli olmayanlar 150,000 (1,000 Fransız)
Din: Müslüman %50, Hıristiyan %25, yerel inançlar (çoğunlukla animizm) %25
Diller: Fransızca (resmi), Arapça (resmi), Sara ve Sango (kuzeyde), 100 den fazla dil ve lehçe kullanılmaktadır.
Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler
toplam nüfusta: %48.1
erkek: %62.1
kadın: %34.7 (1995 verileri)

Yönetimi

Ülke adı: Resmi tam adı: Cad Cumhuriyeti
kısa şekli : Cad
Yerel tam adı: Republique du Tchad
yerel kısa şekli: Tchad
ingilizce: Chad
Yönetim biçimi: Tek Partili Cumhuriyet
Başkent: N’Djamena
İdari bölümler: 14 bölüm; Batha, Biltine, Borkou-Ennedi-Tibesti, Chari-Baguirmi, Guera, Kanem, Lac, Logone Occidental, Logone Oriental, Mayo-Kebbi, Moyen-Chari, Ouaddai, Salamat, Tandjile
Bağımsızlık günü: 11 Ağustos 1960 (Fransa yönetiminden ayrıldı)
Milli bayram: Bağımsızlık günü:, 11 Ağustos (1960)
Anayasa: 31 Mart 1995
Hukuk sistemi: Fransız medeni hukuku ve Cad geleneksel hukuku temel alınarak hazırlanmıştır.
Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: ACCT, ACP (Afrika – Karayip – Pasifik Ülkeleri), AfDB (Afrika Kalkınma Bankası), BDEAC, CEEAC, CEMAC, ECA (Birleşmiş Milletler Afrika Ekonomik Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), FZ, G-77, IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IDB (İslam Kalkınma Bankası), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu),Intelsat, Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), ITU (Uluslararası Telekomünikasyon Birliği), NAM, OAU (Afrika Birliği Teşkilatı), OIC (İslam Konferansı Örgütü), OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü)

Ekonomik Göstergeler

Ekonomiye genel bakış: Coğrafi uzaklığı, kuraklıklar, altyapı sisteminin yokluğu ve politik kargaşalar kara ile çevrili olan Cad’ın ekonomik kalkınmasında olumsuz etkenlerdendir. Ahalinin yaklaşık %85′i tarım ve hayvancılıkla uğraşır.
GSYİH: Satınalma Gücü paritesi – 8.1 milyar $ (2000 verileri)
GSYİH – reel büyüme: %4 (2000 verileri)
GSYİH – sektörlere göre: tarım: %40
endüstri: %14
hizmet: %46 (1998)
Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %3 (2000 verileri)
Sektörlere göre iş gücü dağılımı: tarım %85 (çiftçilik, hayvancılık ve balıkçılık dahil)
Bütçe: gelirler: 198 milyon $; giderler: 218 milyon $ (1998 verileri)
Endüstri: Pamuk tekstili, et ürünleri, bira üretimi, natron (sodyum karbonat), sabun, sigara, yapı malzemeleri
Endüstrinin büyüme oranı: %5 (1995)
Elektrik üretimi: 90 milyon kWh (1999)
Elektrik tüketimi: 83.7 milyon kWh (1999)
Elektrik ihracatı: 0 kWh (1999)
Elektrik ithalatı: 0 kWh (1999)
Tarım ürünleri: Pamuk, darı, pirinç, patates, manyok, yer fıstığı, büyükbaş hayvan, koyun, keçi, deve
İhracat: 172 milyon $ (2000 verileri)
İhracat ürünleri: Pamuk, tekstil, büyükbaş hayvan
İhracat ortakları: Portekiz %38, Almanya %12, Tayland, Kosta Rika, Güney Afrika, Fransa (1999)
İthalat: 223 milyon $ (f.o.b., 2000 verileri)
İthalat ürünleri: Makine ve ulaşım araçları, endüstri malları, petrol ürünleri, gıda maddeleri, tekstil ürünleri
İthalat ortakları: Fransa %40, Kamerun %13, Nijerya %12, Hindistan %5 (1999)
Dış borç tutarı: 1 milyar $ (1999 verileri)
Para birimi: Afrika Frankı (XAF)
Para birimi kodu: XAF
Mali yıl: Takvim yılı

İletişim Bilgileri

Kullanılan telefon hatları: 7,000 (1997)
Telefon kodu: 235
Radyo yayın istasyonları: AM 2, FM 3, kısa dalga 5 (1998)
Radyolar: 1.67 milyon (1997)
Televizyon yayını yapan istasyonlar: 1 (1997)
Televizyonlar: 10,000 (1997)
Internet kısaltması: .td
Internet servis sağlayıcıları: 1 (2000)
Internet kullanıcıları: 1,000 (2000)

Ulaşım ve Taşımacılık

Demiryolları: 0 km
Karayolları: toplam: 33,400 km (1996)
Su yolları: 2,000 km
Limanları: yok
Hava alanları: 50 (2000 verileri)