Asp Güncesi

1. ASP’yi Anlama

1.1. İnternet protokollerine bakış ve HTTP

İlerideki bölümler, sunucu taraflı programlama dillerinden ASP’yi (Active Server Pages) ayrıntılı olarak anlatmak üzere hazırlanmıştır. Fakat burada şu soru olabilir : Bir sunucu taraflı programlama dili tam olarak nedir ?

Sunucu taraflı programlamanın ne demek olduğunu anlamak için isterseniz ilk önce client taraflı (istemci taraflı) programlama dillerinden HTML dilinin çalışma prensibine bakalım.

HTTP (HyperText Transfer Protokol), web üstünde bilgi dağıtımı için kullanılan temel protokoldür. HTTP, dosyaların kolaylıkla transfer edilebilmesi için oldukça etkin ve hızlıdır. HTTP diğer web teknolojileri ile birlikte gelişmektedir. HTTP’nin temel özellikleri HTTP 0.9 da bulunmaktadır. HTTP’nin 0.9 sürümünde birçok eksikler bulunuyordu. Bunlardan başlıcaları içerik tiplemesine (content typing) izin vermemesi ile istek ve cevapların sağlanmasında meta-bilgilerin kullanılması için koşullar olmamasıdır.

HTTP/0.9 un eksikliklerini gidermek için HTTP’nin şu anda kullandığımız sürümü olan HTTP/1.0 geliştirilmiştir. Bu sayede Content-Type (içerik tipi) alanı bulunan başlıklara ve diğer tipte meta bilgilerine izin verilmiştir. Aktarılan verinin tipi Content-Type alanında tanımlanır. Ayrıca dil, verinin kodlanma tipi ve durum bilgisi gibi veri hakkında başka bilgiler de sağlayabilirsiniz.

Çoğu web kullanıcısı ve yayımcısının HTTP’de istediği özelliklerden biri de güvenliktir. Web yayımcıları ve kullanıcıları güvenli olarak işlemleri (transaction) iletebilmeyi istemektedir. Elektronik ticaretin yaygın olarak kullanımını sağlamak için güvenlikle ilgili anahtar nokta, işlemlerin güvenliğini sağlayabilme ve kodlayabilmektir. Şu anda HTTP’nin güvenlik özellikli sürümleri için çeşitli taslaklar bulunmaktadır. Bu özelliklerden birisi kabul gördüğünde HTTP kullanan güvenlikli işlemler bir hayal olmaktan çıkacaktır.

1.1.1. Bağlantısız protokoller ve bağlantılı protokoller.

HTTP etkin bir protokoldür çünkü hızlı, rahat ve ayrıca yeteneklidir. Bu hız, yeteneklilik ve kuvvetliliği sağlayabilmek için HTTP, bağlantısız (connectionless) ve durumu olmayan (stateless) bir protokol olarak tanımlanmıştır.

HTTP bağlantısız bir protokoldür. Bağlantısız protokoller, bağlantı temelli protokollerden isteklere verilen cevap karşılıklar noktasında ayrılırlar. Bağlantısız bir protokolde istemci sunucuya bağlanır, bir istekte bulunur, cevap alır ve ardından diğer isteklere hizmet vermek için bağlantıyı keser.

Bağlantı temelli bir protokol örneği FTP’dir. Bir FTP sunucusuna bağlanıldığında dosya aktarımı bittikten sonra bile bağlantı devam eder. Bu bağlantının korunabilmesi için sistem kaynakları gerekir. Yani çok sayıda açık bağlantı tutmak sunucunun kolaylıkla çökmesine sebep olabilir. Sonuç olarak FTP sunucularının çoğu belirli bir anda en fazla 250 açık bağlantıya izin verecek şekilde ayarlanmaktadır. Bunun anlamı FTP sunucusuna aynı anda en fazla 250 kullanıcı bağlanarak işlem yapabileceğidir (bu özellik çeşitli FTP sunucularında değişiklik göstermektedir). Bu sorunla beraber doğru sonlandırılmayan bağlantılarda problemler yaratabilmektedir. Bu tip protokollerde işlemler kontrolden çıkarak sunucunun çökmesi gibi istenmeyen sonuçlar görülmektedir.

Tersine HTTP bağlantısız bir protokoldür. İstemciler sunucuya bağlanır bağlandıklarında istekte bulunur, cevabını alır ve ardında bağlantıyı keser. Bağlantı devamlı korunmadığı için işlemler tamamlanırken hiçbir sistem kaynağı meşgul edilmez. Sonuç olarak HTTP sunucuları sadece aktif bağlantılarla sınırlıdır ve az bir sistem yükü ile binlerce işleme olanak tanımaktadır. Bağlantısız protokollerin dezavantajı ise aynı istemci bir daha bilgi isteğinide bulunduğunda bağlantının yeniden kurulması gereğidir. İstemci browserlar bu yükü en aza indirebilmek için alınan verileri saklayarak yine aynı veri istendiğinde kullanan sistemler geliştirmişlerdir.

1.1.2. Durumu olmayan protokoller ve durumu olan protokoller.

HTTP durumu olmayan (stateless) bir protokoldür. Durumu olamayan protokoller durumlu protokollerden isteklerle ilgili bilgilerin tutuluş şeklinde farklılık gösterirler. Durumu olmayan protokollerde işlem işlendikten sonra işlem hakkında bilgi saklanmaz. Durumlu protokollerde ise işlem işlendikten sonra durum bilgisi saklanır.

Durumlu protokol kullanan sunucular işlemlerle ilgili bağlantının durumu, çalışmakta olan işler, bu işlerin durumu vs. gibi bilgileri tutar. Genel olarak bu durum bilgisi bellekte kalır ve sistem kaynaklarını kullanır. İstemci durumlu bir protokol kullanan sunucu ile bağlantısını kestiğinde bu durum bilgisi silinmeli ve oturum sonlanmalıdır.

Durumu olamaya protokoller küçük hacimlidir. Bu protokolleri kullanan sunucular tamamlanmış işlemler ve işler hakkında hiçbir bilgi tutmazlar. Bir istemci durumu olmayan protokol kullanan sunucu ile olan bağlantısını kestiğinde hiçbir verinin silinmesine ya da oturumun sonlandırılmasına gerek kalmaz. Durum bilgisinin kaydının tutulmaması sayesinde sunucu üzerine daha az yük biner ve sunucular işlemleri hızlı bir şekilde işleyebilirler. Web yayımcıları için bu protokolün dezavantajı ise eğer web dokümanları için durum bilgisinin tutulmasını istiyorsanız bunun doküman başlığında meta-bilgi şeklinde belirtilmesinin gerektiğidir.

1.2. HTML nedir ?

Tim Berners-Lee webi tasarlarken herkesin webde yayımcılık yapmasına olanak sağlayacak kadar genel ve kullanımı kolay bir arabirimi olacak şekilde tasarladı. Cern’deki çalışanlarla beraber HTML dilini geliştirdiler. HTML dili SGML’nin (Standart Genelleştirilmiş Anlamlandırma Dili) bir alt kümesi olarak tasarlanmıştır. HTML için SGML’nin temel alınması web için geliştirilen dilin platformlar arası bir çözüm olarak kendini kanıtlamış sağlam bir standartta kök salmasına sebep olmuştur.

HTML dili oluşturulurken SGML’den sadece gerekli olan alanlar alınmıştır. Bu şekilde HTML’in karışıklığı ve dokümanların network üzerinden transferi için harcanan kaynakların miktarı bir hayli azalmıştır. HTML için SGML’nin baz alınmasının bir diğer avantajı ise doküman tanım tiplerinin (DTD) HTML standartlarını genişletmek için kolaylık sağlamasıdır. Sonuçta HTML’I geliştirenlerin amacı zaman içinde geliştirilebilen basit bir dil yazmaktı.

HTML dilinin işletilme prensibi bir hayli basittir; Kullanıcı gözatıcısından (web browser) bir url girdiği zaman (URL hakkında daha fazla bilgi için
EK-1 : URL’ler Hakkında Ayrıntılı Bilgi

İlerideki bölümler, sunucu taraflı programlama dillerinden ASP’yi (Active Server Pages) ayrıntılı olarak anlatmak üzere hazırlanmıştır. Fakat burada şu soru olabilir : Bir sunucu taraflı programlama dili tam olarak nedir ?

Sunucu taraflı programlamanın ne demek olduğunu anlamak için isterseniz ilk önce client taraflı (istemci taraflı) programlama dillerinden HTML dilinin çalışma prensibine bakalım.

HTML dilinin işletilme prensibi bir hayli basittir; Kullanıcı gözatıcısından (web browser) bir url girdiği zaman (URL hakkında daha fazla bilgi için

1.1. ASP’nin Doğuşu

HTML in gelişmesi ile birlikte kullanıcılara web sayfalarına bilgi girebilmelerine olanak tanında (<input> elementi yardımı ile). Bu şekilde bir çok uygulama geliştirildi çünkü artık kullanıcı da sunucuya bilgi gönderebiliyordu. Fakat çoğu uygulamada bu kullanıcıdan gelen bilgilerin anında işlenmesi ve yeniden bir text bazlı HTML dokümanı hanine getirilmesi gerekiyordu. Bu ise hiç hızlı bir yöntem değildi.

Bu zorluğu aşmak isteyen geliştiriciler kolları sıvayarak CGI (Common Gateway Interface) arabirimini geliştirmeye başladılar. Bu arabirimi standart haline getirdiler ve tamamen “C” dili üzerine kurdular. “Cgi-bin” dizini de bu şekilde doğmuştur (“bin” terimi derlenmiş “C” kodu olmasından dolayı “binary code” anlamında eklenmiştir). İlk uygulamalar derlenmiş ufak programcıklar halinde olmuştu. Fakat bu haliyle bile kullanışlı değildi çünkü dosya içinde yapılacak en ufak değişiklikte bile yeniden derlenmesi gerekmekteydi. Buda CGI’ın kullanımını olumsu yönde etkiliyordu.

Bu kısıtlamaları kendine sınır olarak görmeyen geliştiriciler yeni bir script dili geliştirdiler. Bu dil “Practical Extraction and Reporting Language” yani PERL adını aldı. Bu dil sunucu ile iletişim halinde olan ilk dildi yani “C veya C++” dilleri ile yazılan scriptin her seferinde derlenmesi derdi ortandan kaldırılmış oldu.

Perl hala popüler bir dil olarak çoğu uygulamada özellikle de Unix ve Linux tabanlı sistemlerde kullanılmaktadır.

1.1.1. Server-Tabanlı Script Teknolojileri

Şimdiye kadar anlattığım CGI dilleri web sunucusu üzerine bir yama yapmadan yada ekstra bir program yüklemeden çalışmamaktadır. Bu programlar kullanıcıdan gelen isteği algılar ve isteğe göre dosyayı okur daha sonra onu sunucu içinde işler ve bir çıkış dosyası oluşturarak kullanıcıya sunarlar.

Perl ilk popüler sunucu-tabanlı uygulama geliştirme dili olarak literatüre geçmiştir. Fakat bu dil çok fazla gelişim geçirmiştir. Özellikle de Unix ve Linux tabanlı sunucularda yeni nesil programlama dili olan PHP (Personal Home Page) ye yerini bırakmıştır.

Microsoft firması web sunucu sektöründeki en önemli atılımını “Windows NT 3.51” ve bu işletim sistemine entegre halde olan “Internet Information Server 1.0” (IIS) sayesinde yapmıştır. Bu yazılım geçmişe dönük olarak CGI desteklemekle (her şekilde C ve C++ dili ile geliştirilmiş uygulamaları) birlikte yeni bir arabirim içeriyordu.

Bu arabirime “Internet Server Aplication Programing Interface” yani ISAPI adı verilmiştir. Bu arabirim sayesinde web sunucu perl dilinin tüm esnekliği standart hale getirilmiş oldu. Bu atılımla birlikte tüm yazılım geliştiriciler ISAPI ile uyumlu olan yazılımlar geliştirmeye başladılar.

Microsoft ISAPI ile beraber yeni teknoloji olan ASP’yi duyurdu. ASP teknolojisi IIS ile ISAPI sayesinde bağlanmış oldu. ASP den önce en çok “Internet Database Connector” (IDC) kullanılmaktaydı.

Aşağıdaki diyagramda (Diyagram 1 : Microsoft Sunucu Yapısı.) Microsoft server yapısı ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Diyagram 1 : Microsoft Sunucu Yapısı.

1.1.2. ASP ile IIS ilişkisi

ASP sadece kendisi için yazılmış olan DLL i kullanır (asp.dll). Bu dosya standart olarak web sunucu da yer almaktadır (sadece IIS 1.0 sonrası) (Winnt\System32\ inetsrv dizininde yer almaktadır). Bu DLL sadece ASP dosyalarını (genellikle .ASP uzantılıdırlar) okuyup içerisindeki script komutlarını işlemek ve sonuçlarını HTML ve metin içeriği ile birlikte Web gözatıcısına yollamak görevini üstlenir.

1.1.3. IIS Uygulama Yapıları

IIS içerisindeki işlemleri daha iyi anlayabilmek için uygulama yapılarının Windows içinde nasıl çalıştığını anlamalıyız. Web sunucudaki (IIS) her web sitesinin sunucu üzerinde yer alan bir kök dizini vardır. Varsayılan (Default) web sitesi otomatik olarak “c:\inetpub\wwwroot” dizinini kendine kök dizini atar (değiştirilebilir). Her yeni açılacak web sitesi için bir kök dizini belirlenmesi zorunludur. Sunucu üzerindeki web sitelerini görmek için IIS yönetim arabirimi olan “Internet Service Manager” programı kullanılır.

Resim 1 : Microsoft Internet Service Manager.

IIS üzerinden default web sitesine sağ tıklayıp özellikler seçeneğini seçtiğimiz zaman, açılacak olan “default web site özellikleri” ekranından “home directory” tabına tıklanır. Gelecek olan sekmeden “configration” butonuna basarak uzantılar ile ilişkilendirilen arabirimler görülebilir (ISAPI yapısı “Diyagram 1 : Microsoft Sunucu Yapısı.” de görüldüğü gibidir).

Resim 2 : ISAPI Yapısı.

Resimden de (Resim 2 : ISAPI Yapısı.) görülebileceği gibi asp uzantılı dosyalar asp.dll dosyası ile derlenmektedir. HTM ve HTML uzantılı html sayfaları ve XML uzantılı xml sayfaları direkt olarak diskten okunup (web sunucu tarafından) istemciye gönderilmektedir ama asp uzantılı dosyalar ISAPI yardımı ile asp.dll tarafından okunup derlenip sonuç çıktıları istemciye göderilmektedir.

Not : İstemci sunucudan url yardımı ile bir dosya isteğinde bulunduğu zaman istek paketi şu şekilde olacaktır:

11/11/02 02:49:16 Sent GET /deneme/ornek.asp HTTP/1.1

Accept: aplication/msword, application/vnd.ms-excel, application/vnd.ms-powerpoint, image/gif, image/x-xbitmap, image/jpeg, image/pjpeg, application/x-comet, */*

Accept-Language: en-us

Encoding: gzip, deflate

Referer: http://www.akkoyun.net/kitap.asp

Cookie: VisitCount=2&LastDate=6%2F4%2F99

User-Agent: Mozilla/4.0 (compatible; MSIR 6.0; Windows XP)

Host: 212.98.198.111

Connection: Keep-Alive

Ve bu isteği takiben sunucu istemciye dosyayı gönderirken şu başlık kısmı ile beraber gönderecektir :

11/11/02 02:49:16 Recived HTTP/1.1 200 OK

Server: Microsoft-IIS/5.0

Connection: Keep-Alive

Date: Thu, 11 Nov 2002 10:22:21 GMT

Content-Type: text/html

Accept-Ranges: bytes

Content-Lenght: 2946

Last-Modified: Thu, 11 Nov 2002 10:22:21 GMT

Cookie: VisitCount=2&LastDate=6%2F4%2F99

<HTML>

–Sayfanın geri kalanı

Bu bilgileri dikkatli olarak incelemenizi istiyorum çünkü ilerideki konularımızda bu sunucu ve istemci değişkenlerini okutmak ve değiştirmek üzerine konular göreceğiz.

1.1.4. ASP dosyalarının işletilmesi

Asp uzantılı dosyaların “asp.dll” yardımı ile derlendiğini bilmekteyiz peki ya bu derlenme nasıl olmaktadır.

Birinci basamak olarak asp dosyası içerisinde server taraflı kod olup olmadığı denetlenir. Eğer dosya içerisinde sunucu taraflı işletilecek bir kod bulunmaz ise IIS tarafından direkt istemciye gönderilir. Bu “Windows 2000” de yeni bir özellik olarak eklenmiştir. Bu sayede “.asp” uzantılı dosyaları kullanmamıza olanak tanır (içerisinde sunucu taraflı çalışacak kod bulunmayan dosyalara bile “.asp” uzantısı verilebilmektedir).

Eğer DLL, içerisinde server taraflı çalışacak bir kod olan dosya ile karşılaşırsa; satır satır bu dosyayı işleterek script blokları içerisindeki komutları işletir ve çıktısını yine aynı yere gelecek şekilde bir çıkış dosyasına (hafızada bulunan bir tampon bölgeye) kaydeder. İçerisinde script komutu olmayan kısımlarda aynen değiştirilmeden tampona yazılır. Tüm bu işlemler tamamlandıktan sonra eğer herhangi bir hata oluşmamış ise bu dosya (tamponda tutulan) istemci bilgisayarına gönderilerek işlem tamamlanır. Bu gönderme işlemi sonucunda tampon bölge temizlenir.

Diyagram 2 : ASP Dosyalarının İşletilmesi ve İstemciye Gönderilmesi.

Bilgi : IIS in ilk versiyonlarında ASP komutlarımızı işletecek olan ASP.DLL , asp dosyalarını satır satır okuyup satır satır işleyip yine satır satır çıktı alırdı. Buda performansta ciddi bir düşme meydana getirirdi.

Dinamik sunucu sayfalarının oluşturulması sırasında kullanılacak olan sistem kaynakları aşağıdaki grafikte resmedilmiştir.

Resim 3 : Sistem Kaynakları Kullanımı.

Asp script motoru (asp.dll) dosya içerisinde sunucu taraflı çalışacak kod olup olmadığını iki şekilde anlar.

Bilgi : Bazılarınızın bildiği gibi ASP’de FSO (File System Object) kullanarak yazılmış ve sunucudaki diğer dosyalara erişebilen bir script piyasada dolaşmaktadır. Çoğu programcının düşüncesinin aksine bu bir açık (güvenlik deliği) değildir. Bu script sunucu yöneticilerinin yaptığı yanlış veya yetersiz yetkilendirme sonucu kendi yetkisi dışındaki dosyalara da erişebilmektedir. Bu yanlış yetkilendirmeyi isterseniz adım adım düzeltelim.

Öncelikle web sunucunuzun “root” klasörüne (tüm web sitesi dosyalarının bulunduğu sanal olarak en üst dizin anlamında), bir klasör oluşturunuz. Örneğin bu klasörün ismi “guvenli” olsun. Daha sonra “Computer Management” dan “Local Users and Groups” a tıklayınız. Gelen menüden “Users” seçeneğini seçtiğiniz zaman sağdaki pencerede bilgisayarda kayıtlı tüm kullanıcıların listesi gelecektir. Listenin boş bir yerine sağ tıklayarak “new user” seçeneği ile yeni bir kullanıcı oluşturalım. Daha sonra tekrar “Computer Management” penceresinden “Services and Application” kısmına buradan da “IIS” sekmesine tıklayalım. Buradan “Default Web Site” sekmesini işaretleyelim. Sağ tarafta web sayfanız içerisindeki tüm klasörler gözükecektir (tabi ki bizim oluşturduğumuz “guvenli” klasörü de gözükecek) buradan oluşturduğumuz “guvenli” klasörüne sağ tıklayarak “Properties” seçeneğini seçiyoruz. Açılan penceredeki “Directory > Application Settings” bölümündeki “create” düğmesine tıklayınız. Bu seçili olan klasör için ayrı bir uygulama yaratacaktır. Artık bu klasöre yetkili bir kullanıcı seçebiliriz ayrıca bu kullanıcının “IUSER” (İnternet user) olması da gerekmiyor. “Directory Security>Anonymous access and auth.. control” bölümündeki “Edit” düğmesine tıklayın. Buradan açılacak pencereden “Anonymous access” bölümündeki “Edit” düğmesine tıklayın. “Browse” düğmesine tıklayarak önceden yarattığınız user’ı seçiniz. “Allow IIS to control password” seçeneğini aktif hale getirip her şeye OK deyip çıkınız. Şimdi “c:\inetpub\……” yada her neyse. Yarattığınız “guvenli” klasörünü bulunuz. Klasöre sağ tıklayarak “properties” seçeneğini seçiniz. “Security” yi seçip buradaki tüm userları siliniz. Sadece Administrator ve yarattığınız user’ı ekleyin. Eğer bu klasörde dosya yaratma izni verecekseniz kendi user’ınıza “modify,write veya full control” verebilirsiniz. Ok deyip buradan da çıkınız.

Evet artık “http://127.0.0.1/guvenli” klasörünün içinden FSO ile değil c:\ ye bir üst klasöre bile çıkamazsınız. Bir üst klasördeki “txt” dosyalarını bile okuyamazsınız.

1.1.4.1. <% ve %> kullanarak

En çok kullanılan yöntem olup script bloğu başlangıcına “<%” ve script bloğu bitişine “%>” yazılarak arasında kalan kısma sunucu taraflı kod yazılır (Örnek 1 : <% %> Kullanmak.).

<HTML>

<Body>

Bu bir HTML metinidir

Rem burasi script bloğudur

</Body>

</HTML>

Örnek 1 : <% %> Kullanmak.

1.1.4.2. <script> elementini kullanarak

Nadir olarak kullanılan bu yöntem ile sunucu taraflı kodun yer aldığı script bloğunu <script> elementi ile açıp </script> elementi ile bitirilmesi baz alınmıştır. Bu şekilde ki kullanımda element içerisine yazılacak olan “Runat” özelliği sayesinde istemci veya sunucu taraflı çalışma özelliği eklenmiştir (Örnek 2 : <script> Elementi Kullanmak.).

<HTML>

<Body>

Bu bir HTML metinidir

Rem burasi script bloğudur

</script>

</Body>

</HTML>

Örnek 2 : <script> Elementi Kullanmak.

Bunun yanında “Script” elementi kullanılarak sunucu üzerinde yer alan bir dosya script bloğu içerisine dahil edilebilir. Bu şekilde tüm sayfalarda kullanılan ortak kodlar bir defaya mahsus olmak üzere yazılır ve bu kodlar gereken yerlere dahil ettirilir. Bunu şu şekilde yapabilmekteyiz (Örnek 3 : Harici Kod Kullanımı.).

<HTML>

<Body>

</Body>

</HTML>

Örnek 3 : Harici Kod Kullanımı.

Bilgi : Server Side Includes (SSI[i]) kullanarak harici dosyaları da asp dosyamız içerisine dahil edebiliriz. Böylece script blokları içerisinde yer alan kodları harici dosyalarda saklayabilmekteyiz. Bu konuyu ilerideki konularımızda ayrıntılı olarak ele alacağız.

Yukarıda anlatılan yöntemle yapılan bir uygulamada içeriği dahil edilen “script.inc” dosyasının içerisinde mutlaka geçerli bir script olmalıdır. Bu script metin (text) yada HTML olmamalıdır. Script elementinin içerisine (açılış ve kapanış tagları arasına) kesinlikle başka bir kod gelmemesi gerekmektedir.

1.1.5. Özel ASP Komutları

1.1.5.1. Script Dilini Belirlemek

IIS standart olarak iki script motoru (scripting engine) ile beraber gelir. Bunlar “VBScript” ve “Jscript” dir. Bu motorlar birlikte bulunurlar. Bunlar dışında TCL ve PerlScript gibi diğer script motorları da mevcuttur fakat bunlar IIS ile beraber gelmez sadece sonradan eklenir.

ASP ye biz hangi script motorunu kullanması gerektiğini söyleyebiliriz. Bu genelde standart olarak IIS de ayarlanmış haldedir (bu işlem için ilk kurulumda tanımlanmış bazı varsayılan değerler mevcuttur). Bu tanımı yapmanın en kolay yolu ASP sayfamızın ilk satırında özel içerik tanımı yapmaktır (Örnek 4 : Language Kullanımı.).

<%@Language = “dil”%>

Örnek 4 : Language Kullanımı.

Bu şekilde sayfanın VBScript mi yoksa Jscript mi kullanacağı tanımlanmış olur. VBScript için

<%@Language = “VBScript”%>

Örnek 5 : Varsayılan Dili VbScript Yapmak.

Yazabiliriz (Örnek 5 : Varsayılan Dili VbScript Yapmak.). Aynı Mantıkta Jscript için

<%@Language = “JScript”%>

Örnek 6 : Varsayılan Dili JScript Yapmak.

Şeklinde bir kod uygun olacaktır (Örnek 6 : Varsayılan Dili JScript Yapmak.).

Bu tanımlama yapılsın yada yapılmasın script bloğumuzu <script> elementi ile tanımlamışsak istediğimiz dili orada da tanımlayabiliriz (Örnek 7 : <script> Elementi İçerisinde Dil Belirlemek.).

<HTML>

<Body>

Bu bir HTML metinidir

Rem burasi script bloğudur ve dil olarak VBScript Kullanılmıştır

</script>

Rem burasi script bloğudur ve dil olarak JScript Kullanılmıştır

</script>

</Body>

</HTML>

Örnek 7 : <script> Elementi İçerisinde Dil Belirlemek.

1.1.5.1.1. Varsayılan Script Dili

Script elementi içerisinde dil belirtilmemesi durumunda veya <% %> tagları arasında aksi bir ayar yoksa sunucunun varsayılan script dili geçerli olur. Bu varsayılan dil değerini IIS ayarları yardımıyla değiştirebiliriz bunun için, “Internet Service Manager” içerisinden web sitesi adı üzerine sağ tıklayınız, gelen menüden “Özellikler” (Properties) seçeneğine giriniz (Resim 4 : Sunucu Özellikleri.).

Resim 4 : Sunucu Özellikleri.

Özellikler öğesi seçildiği zaman gelecek olan pencerede yer alan “WWW Servis” seçeneğinin düzenle butonuna tıklayarak sistemin ana www servisi ayarlarına ulaşılır. “Home Directory” sekmesine tıklayınız. Gelen pencerede yer alan “Configration” butonuna tıklayınız. Gelen penceredeki “App Options” sekmesine yer alan “Default ASP Language” seçeneğini isteğimize göre düzenleyebiliriz. Bu alana ya “VbScript” yada “Jscript” değeri verilebilir. Aşağıda bu ayar ekranına ait ekran görüntüsü gösterilmektedir (Resim 5 : Varsayılan ASP Ayarları.).

Resim 5 : Varsayılan ASP Ayarları.

1.1.5.2. CodePage

Okunabilir ve yazılabilir bir değişken olan codepage sayfa başında özel biçimi ile kullanıldığı zaman içinde olduğu sayfaya ait gösterim ayarları verilmesini sağlar. Örneğin Amerika için “1252” olan bu değer Türkiye için “1254” olacaktır. Bu komutun sayfaya yazılması halinde “scriptengine” e bu çalışan sayfanın gösterim ayarlarının Amerika’ya göre ayarlanacağını belirtir (Örnek 8 : CodePage Kullanımı.).

<%@CODEPAGE = “1254”%>

Örnek 8 : CodePage Kullanımı.

Bu komuttan sonra sayfamızda Türkçe karakterler sorunsuz olarak gösterilebilecektir. Bu kod aynı zamanda yukarıda anlatılan script dili belirleme ile beraber kullanılabilmektedir (Örnek 9 : CodePage ve Language Beraber Kullanımı.).

<%@CODEPAGE = “1254” LANGUAGE=”VbScript”%>

Örnek 9 : CodePage ve Language Beraber Kullanımı.

1.1.5.3. LCID

Okunabilir ve yazılabilir bir değişken olan LCID (Local Identifier : Bölge Tanımlayıcı) sayfa başında özel biçimi ile kullanıldığı zaman içinde olduğu sayfaya ait özel bölgesel ayarların verilmesini sağlar. Örneğin LCID değeri “2057” şeklinde ayarlandığı zaman para birimi “₤” olarak ayarlanacaktır (Örnek 10 : LCID Kullanımı.). Türkiye için bu değer “1055” dir. Bu şekilde Türkiye’ye ait yerel saat ayarlanmış olacaktır.

<%@LCID = “2057”%>

Örnek 10 : LCID Kullanımı.

Bu komuttan sonra sayfamızda Türkçe bölgesel ayarlar yapılmış olacak ve tamamen Türkiye ayarları kullanılacaktır. Bu kod aynı zamanda yukarıda anlatılan script dili ve kod sayfası belirleme ile beraber kullanılabilmektedir. Aşağıda bu kullanımın örneği görülmektedir (Örnek 11 : Özel Komutların Beraber Kullanımı.).

<%@CODEPAGE=“1254” LANGUAGE=”VbScript” LCID=”2057”%>

Örnek 11 : Özel Komutların Beraber Kullanımı.

Aşağıda dünya çapında kullanılmakta olan bölgesel ayarları gösteren bir tablo bulunmaktadır. Bu tablodaki LCID değerini kullanarak o bölgeye ait ayarları aktif hale getirebilirsiniz.

Bölgesel Açiklama	Kısaltma	Hex Değeri	Onluk Değeri (LCID)
Afrikaans	af	0x0436	1078
Albanian	sq	0x041C	1052
Arabic – U.A.E.	ar-ae	0x3801	14337
Arabic – Bahrain	ar-bh	0x3C01	15361
Arabic – Algeria	ar-dz	0x1401	5121
Arabic – Egypt	ar-eg	0x0C01	3073
Arabic – Iraq	ar-iq	0x0801	2049
Arabic – Jordan	ar-jo	0x2C01	11265
Arabic – Kuwait	ar-kw	0x3401	13313
Arabic – Lebanon	ar-lb	0x3001	12289
Arabic – Libya	ar-ly	0x1001	4097
Arabic – Morocco	Ar-ma	0x1801	6145
Arabic – Oman	Ar-om	0x2001	8193
Arabic – Qatar	ar-qa	0x4001	16385
Arabic – Saudia Arabia	ar-sa	0x0401	1025
Arabic – Syria	ar-sy	0x2801	10241
Arabic – Tunisia	ar-tn	0x1C01	7169
Arabic – Yemen	ar-ye	0x2401	9217
Basque	eu	0x042D	1069
Belarusian	be	0x0423	1059
Bulgarian	bg	0x0402	1026
Catalan	ca	0x0403	1027
Chinese	zh	0x0004	4
Chinese – PRC	zh-cn	0x0804	2052
Chinese – Hong Kong	zh-hk	0x0C04	3076
Chinese – Singapore	zh-sg	0x1004	4100
Chinese – Taiwan	zh-tw	0x0404	1028
Croatian	hr	0x041A	1050
Czech	cs	0x0405	1029
Danish	da	0x0406	1030
Dutch	nl	0x0413	1043
Dutch – Belgium	nl-be	0x0813	2067
English	en	0x0009	9
English – Australia	en-au	0x0C09	3081
English – Belize	en-bz	0x2809	10249
English – Canada	en-ca	0x1009	4105
English – Ireland	en-ie	0x1809	6153
English – Jamaica	en-jm	0x2009	8201
English – New Zealand	en-nz	0x1409	5129
English – South Africa	en-za	0x1C09	7177
English – Trinidad	en-tt	0x2C09	11273
English – United Kingdom	en-gb	0x0809	2057
English – United States	en-us	0x0409	1033
Estonian	et	0x0425	1061
Farsi	fa	0x0429	1065
Finnish	fi	0x040B	1035
Faeroese	fo	0x0438	1080
French – Standard	fr	0x040C	1036
French – Belgium	fr-be	0x080C	2060
French – Canada	fr-ca	0x0C0C	3084
French – Luxembourg	fr-lu	0x140C	5132
French – Switzerland	fr-ch	0x100C	4108
Gaelic – Scotland	gd	0x043C	1084
German – Standard	de	0x0407	1031
German – Austrian	de-at	0x0C07	3079
German – Lichtenstein	de-li	0x1407	5127
German – Luxembourg	de-lu	0x1007	4103
German – Switzerland	de-ch	0x0807	2055
Greek	el	0x0408	1032
Hebrew	he	0x040D	1037
Hindi	hi	0x0439	1081
Hungarian	hu	0x040E	1038
Icelandic	is	0x040F	1039
Indonesian	in	0x0421	1057
Italian – Standard	it	0x0410	1040
Italian – Switzerland	it-ch	0x0810	2064
Japanese	ja	0x0411	1041
Korean	ko	0x0412	1042
Latvian	lv	0x0426	1062
Lithuanian	lt	0x0427	1063
Macedonian	mk	0x042F	1071
Malay – Malaysia	ms	0x043E	1086
Maltese	mt	0x043A	1082
Norwegian – Bokmål	no	0x0414	1044
Polish	pl	0x0415	1045
Portuguese – Standard	pt	0x0816	2070
Portuguese – Brazil	pt-br	0x0416	1046
Raeto-Romance	rm	0x0417	1047
Romanian	ro	0x0418	1048
Romanian – Moldova	ro-mo	0x0818	2072
Russian	ru	0x0419	1049
Russian – Moldova	ru-mo	0x0819	2073
Serbian – Cyrillic	sr	0x0C1A	3098
Setsuana	tn	0x0432	1074
Slovenian	sl	0x0424	1060
Slovak	sk	0x041B	1051
Sorbian	sb	0x042E	1070
Spanish – Standard	es	0x040A	1034
Spanish – Argentina	es-ar	0x2C0A	11274
Spanish – Bolivia	es-bo	0x400A	16394
Spanish – Chile	es-cl	0x340A	13322
Spanish – Columbia	es-co	0x240A	9226
Spanish – Costa Rica	es-cr	0x140A	5130
Spanish-Dominican Republic	es-do	0x1C0A	7178
Spanish – Ecuador	es-ec	0x300A	12298
Spanish – Guatemala	es-gt	0x100A	4106
Spanish – Honduras	es-hn	0x480A	18442
Spanish – Mexico	es-mx	0x080A	2058
Spanish – Nicaragua	es-ni	0x4C0A	19466
Spanish – Panama	es-pa	0x180A	6154
Spanish – Peru	es-pe	0x280A	10250
Spanish – Puerto Rico	es-pr	0x500A	20490
Spanish – Paraguay	es-py	0x3C0A	15370
Spanish – El Salvador	es-sv	0x440A	17418
Spanish – Uruguay	es-uy	0x380A	14346
Spanish – Venezuela	es-ve	0x200A	8202
Sutu	sx	0x0430	1072
Swedish	sv	0x041D	1053
Swedish – Finland	sv-fi	0x081D	2077
Thai	th	0x041E	1054
Turkish	tr	0x041F	1055
Tsonga	ts	0x0431	1073
Ukranian	uk	0x0422	1058
Urdu – Pakistan	ur	0x0420	1056
Vietnamese	vi	0x042A	1066
Xhosa	xh	0x0434	1076
Yiddish	ji	0x043D	1085
Zulu	zu	0x0435	1077