atletizm gülle atma – ödev
GÜLLE ATMA
ÖZET
Gülle atmanın tarihçesi ve günümüzde kullanılan teknişin analizi yapılmıştır.
Sözlük anlamı: Küresel bir aşırlı?ının omuzdan fırlatılmasına dayanan pist ve alan sporudur.
Günümüzde M.Ö. 3.yüzyıldan kalma bronz taş atıcısının heykelleri vardır. O çağlarda güreğçiler tutuŞu ve ensedeki kaslarını kuvvetlendirmek amacı ile içi kurıun doldurulmuş taş atarlardı.
Tağ yerine gülle (top güllesi) ilk kez ıngiliz ordusunda ki spor gruplarında kullanıldı. 16 ıngiliz Pfund (7,257kg.) aşırlığında ve 7 ıngiliz ayaşı (2.134 m.) genişlişinde bir alandan atıldı. Bu mesafe 1857 yılından beri geçerlidir. Daha sonra dişer ülkelerde benimsenmesi ile uluslar arası heçerlilik kazandı.
Gülle atma branı? 1896 yılındaki ilk Modern Olimpiyatlardan bu yana olimpiyat disiplinidir. Fakat ilk geçerli dünya rekoru 1909’da 15.56 m. ile Amerikalı R.Rose’nin derecesi kabul edilmiştir.
Bayanlarda ise ilk Dünya rekoru 1934 yılında G.Mauermayer (Alman) tarafından 14.38m. ile elde edildi. Bayan güllesinin aşırlığı ise 4kg. olarak kabul edildi.
Gülle atmada önemli kilometre taşlarından bir tanesi P.O.Brein’dir. O güne kadar 90 derece olan dönme atışın? P.O.Brein değiştirdi. İlk defa sırtı atış yönüne dönük olan yani 180 derecelik atış açıs? ile teknişini geliştirdi. 1956 ve 1960 Olimpiyat Şampiyonluşunu elde etti.
P.O.Brein gülleyi 20 metrenin üzerinde atmayı kafasına koymuştu. Arabasında sürekli bir gülle taşır nerede aklına gelirse uygun bir yer bulur, saatlerce gülle atardı. Kısa süre sonra onu gülle atma tiki olan adam diye çaşırmaya başladılar. Dünya Şampiyonu olduğu sürece bu ünden rahatsızlık duymadı.
P.O.Brein gülleyi ilk defa 1953 yılında 18.00 metrenin üzerinde atmayı başardı.
Üç yıl sonrada 1956 yılında 19.00 metrenin üzerine taşıdı en son kırdığı dünya rekoru 1959 yılında 19.30m. oldu.
Güllenin hızlanmasın? geliştirici ilave teknik gelişimini Sovyet antrenörleri sağladı. ‘Kalçanın omuzdan önce dönmeye başlaması dolayısıyla ayak ve bacağın dönüş hareketine öncelikli olarak katılması’.
DoŞu Alman Güllecileri yeni bir varyasyonu tartışmaya açtılar ‘Kısa-Uzun Varyasyonu’
Kısa bir kayma hareketi ile kayma ayağın? çemberin ilk yansında yere basarak iki bacak arasındaki mesafeyi uzattılar ve itme fazında güllenin yolunu uzun tutarak daha etkili bir itiş olana?ın? sağladılar.
1972 yılında herkesi heyecanlandıran dikkatleri üzerine çekilen yeni bir teknik geliştirdi. İlk uygulayıcısının adı ile Barıınikow yada Dönerek atma teknişidir. Burada amaç hızlanma yolunu uzatarak bir avantaj elde edebilmektedir. Nitekim 22 metrelik dünya rekorunun geliştirilmesinde büyük etkisi vardır. Gülle, demirden, pirinçten daha yumuşak olmayan bir maddeden yapılır yada bu madenlerin içi kurıun yada başka bir madde ile doldurulur. Yüzeyinin düzgün bir küre biçiminde olması zorunludur.
Gülle atma çemberinin önüne konan çarpma takozu iç kenarı çemberin iç kenarına tamamen uyacak bir kiriş biçiminde ağaç yada dişer uygun bir maddeden yapılır. Yere çok sağlam ve kıpırdatılmayacak bir şekilde yerleğtirilmelidir.
Çarpma takozunun içten uzunluğu 1.21-123m., genişlişi 11.2-1 1.6cm. yükseklişi 9.8-10.2cm olmalıdır.
Çemberi atış yönüne dik açı ile tam ortadan ikiye bölen çizgi iki yana en az 75cm. uzatılır. 50mm. eninde beyaz olarak çizilir.
Atı? sonrasında bu çizginin gerisinden çıkılmalıdır. Atı? sonrası önceden çıkış fauldür.
GÜLLE ATMA KAYMA TEKN???
Gülle atmadaki başarıyı etkileyen en önemli faktör kuvvettir.
Gülle atmanın karakteristik yapısın? belirleyen özellikler şunlardır.
* Kısa bir hızlanma mesafesi, (Dişer atma branılarına göre)
* Çok kısa bir zamanda özellikle itme fazında büyük bir itme gücünün devreye sokulması.
Yukarıdaki nedenlerle geçtiğimiz yıllarda kat edilen mesafenin arttırılmasına ve mümkün olduğu kadar düz bir çizgide atışın gerçekleştirilmesi konularında uğrağ verilmiştir.
Teknik açıdan başarılı bir atışın gerçekleştirilebilmesine etki eden faktörlerse,
* Kişinin yapısına uygun, biomekanik açıdan en elverişli başlangıç pozisyonunun alınması,
* Bütün sistemi etkileyecek ilk hızlanma için aktif bir başlama faz?,
* Çabuk, yatay, sürat kaybetmeden aynı zamanda vücudu itmeye hazırlayan bir kayma hareketi,
* Mümkün olan en kısa sürede kaymadan itme hareketine geçme.
* Güllenin asıl hızının kazanacaşı patlayıc? bir itiş hareketinin gerçekleştirilmesi.
BAŞLAMA POZİSYONU
Başlama faz? biomekanik açıdan en uygun hız alma yolunun bağına getirmektir. Bunun için gerekli olan gevşek bir başlangıç hareketidir.
Başlama pozisyonu: Atlet sırtı atış yönüne dönük olarak çemberin içerisinde dik olarak durur.
Gülle atış elinin parmaklarla el ayasının birleğtişi yerde tarak kemikleri üzerine başparmak ve parmaklar yana doğru hafif gergin açılarak tutulur. Çenenin sağ alt bölümüyle boyun arasındaki üçgen bölgeye yerleğtirilir.
Başlama hareketi farklıdır. (Savurma baca?ın? ekstrem yükseğe kaldırılarak, savurma bacağının minimum yükseğe kaldırılarak, savurma bacaşı kullanılmadan).
Başlangİç için ikinci versiyon tercih edilir. Çünkü denge problemi olmaz, daha gevşek start pozisyonu sağlanabilir.
Vücut dik duru? pozisyonundan, omuzların dengesini bozmadan öne doğru eğilir. Buna paralel olarak destek ayaşı (sağ) bükülür, aynı anda da sol ayak geriye doğru (Kalça hizasından yüksek olmamak kaydı ile) savrulur ve hemen arkasından tekrar destek ayağının yanına yaklaştırılır. Ayaşı yukarı bir ayak gerisine getirilir.
Vücut aşırlığı sağ ayak üzerindedir. Bakışlar atış istikametinin tersine-ayaşı, çaprazdır. Sol el atış yönüne karşı yöndedir.
Böylece başlama hareketinin sonunda start pozisyonuna gelinir. Bu konumda Gülle izleyeceği yolun en alçak noktasına gelmiştir. Bu sıradaki gövde ile bacak arasındaki açı (kalça açıs?) 50 derece destek ayağının diz açıs? ise ayaşı yukarı 100 derecedir.
START FAZI
Savurma bacağının aktif harekete katılması ve sağ bacağın gergin hale gelmesi ile birlikte atış için gerekli olan ilk pozitif hız kazanımı bu fazda meydana gelir. Güllenin uçuş hızının %15-20’si bu fazda meydana gelir.
– Savurma bacağının, devreye girmesi dizin aktif olarak açılımı ile birlikte olur.
Bacak yerden ve hızlı bir şekilde atış istikametinde hareket eder. A??rlık merkezinin yerden yükselmesi için geriye doğru itilen ayağın kalça yükseklişini geçmemesi gerekir.
– Sağ bacağın gerilmesi de, yeden ve atış istikametine doğru gerçekleştirilir (Optimal itiş açıs? 60 derece). İtiş taban ve topukla gerçekleşir. Topuşun devreye girmesi aşırlık merkezini aşağıda tutabilmek için uygun şartları oluşturur.
– Start pozisyonuna göre Gövdenin pozisyonu değişmez. Bacağın itişi ve savurma bacaşı hareketiyle birlikte vücut bir parça doğrulmuş durumdadır. (Start pozisyonuna göre ayaşı yukarı optimal 15-20 derece). Bu doğrulma, güllenin hareket doğrultusunda bir miktar yükselmesine yol açar.
KAYMA FAZI
Kayma fazının en önemli işlevi vücudun itmeye hazır hale gelmesidir. Gülle kayma faz? esnasında ayaşı geçer ve omuz ekseni konumunu değiştirmezken kalça ekseni at: yönüne doğru döner.
Kayma bacaşı itişini tamamladıktan sonra dizden bükülür ve ayak ucu sola döndürülerek yere konuşlandırılır bu aynı zamanda sağ kalçanın da öne doğru dönüşüne neden olur.
Aynı anda savurma ayaşı da aktif olarak yere konur. Bacak ve kalçanın öne doğru dönüşü (bu esnada omuz ekseni hala başlangıç konumundadır) gövdenin hafif doğrulmasına neden olur; Gülle hareket yolu üzerinde bir parça daha yükselir. (Ayaşı yukarı 15-20 derece)
Gövdenin aktif doğrulması mutlaka önemlidir.
Atıc? itiş fazında hızlanma yolunu uzun tutabilmek için bütün dikkatini güllenin atış istikametinin tersi yönde en uzak noktada tutulmalıdır.
GEÇ?? FAZI
Geçiş faz? kayma hareketinden etkili bir itme hareketine geçişi koordine etmelidir.
Öncelikle sağ ayak yere konuş meydana gelecek olan frenleme etkisini amortize etmelidir.
Bu nedenle sağ ayağının diz açıs? ayaşı yukarı120 derece açı bükülü olarak ayak ucunda yere konmalıdır. Ayak ucu ayaşı yukarı atış yönüne 110-120 derece ile yere konur.
Atletin sağ bacağının çabuk açılmaya başlaması buna bağlı olarak 2. pozitif hızlanmanın uygulanabilmesi, kayma öncesi başlangıçta gülleye uygulamış olduğu kuvvet ve sürate bağlıdır.
Geçiş faz? (Kaymadan sonra sağ ve sol bacağının yere konduğu zaman farkı) çok kısa sürmelidir.
Sol bacağın yere konuŞu aktif olmalıdır. Ayağın iç kenarı çarpma tahtasından yarım ayak geriye konur. Etme fazında uzun ve iki ayağın etkin bir şekilde hızlanmaya etkisini sağlamak için güllenin geçiş fazında mümkün olduğu kadar az yol kat etmesi gerekir. Bu yüzden vücudun üst kısmı gülleyi mümkün olduğu kadar geride tutabilmek için bu faz esnasında pozisyonunu değiştirmemelidir.
Sağ ayağın yere bastığı anda omuz ekseni (Sa?a doğru dönüktür ve kalça ekseni ile aralarında 90 derecelik bir açı vardır.) daha sağ bacağının üzerindedir. Sol bacağın yere konması esnasında sağ omuz buna bağlı olarak gülle sağ bacağın üzerinde kalmalıdır. Omuz ekseni sol kolun hala geriye dönük halini koruyacak kadar dönebilir. (yandan bakıldışında) sol omuzun sağ omzu geçmemesi gerekir. Kalça açıs? aşağıdan aşağıdan sağ bacağın yere konuşunda 90derece, sol bacağın yere konuşunda 100 dereceyi geçmemelidir.
ETME FAZI
Güllenin asıl uçuş hızının %80-%85 i bu fazda ortaya çıkar. Gerekli şartlar ise şunlardır.
– Büyük bir itme gücü.
– Optimal uzun bir yol (Gülle yolunun Erkeklerde 1,65m. bayanlarda 1.55 uzunlukta olmasına dikkat edilmelidir.
– Çok kısa bir zaman birimi (0,2 saniyenin altımda)
Sol bacağın yere konmasından sonra (Gülleci bu anda en uygun itme pozisyonundadır). Fikse edilmiş vücudun sol taraf? etrafında patlayıc? bir itme ve dönme hareketi başlar.
Sağ bacağın öne ve yukarı açılımı ile gergin hale gelmesine bağlı olarak sağ ayak, diz ve kalçanın sağ taraf? kalça ekseninin atış istikametine paralel hale gelinceye kadar dönmeye devam eder.
Omuzlarda dönüşe katılır kalçaya atış yönüne paralele hale gelir (Dirsek atış yönüne dönmüş ve güllenin arkasında yer alır). Omuz ve kalça ekseni birbirine paralel ve dik açıda durmasına yardımc? olan sol koldur.
Gülle kalça ekseninin ayı? yönüne dik açı konumuna geldişinde boyundan ayrılır.
Sol bacak önce dayanma ve kaldıraç fonksiyonu görür. Fakat son aŞamada yukarı doğru açılma ve itme hareketine yardımc? olur.
Atı? tüm vücudun ve kolun gerilmesi açılması ve arkadaki hatta iki bacağın yeri iterek (Atı? esnasında iki bacak arasındaki aralığa bağlı olarak) en uygun 41 derecelik atış açı ile terk eder.
21 m. ve üzerinde bir atış için 13m/s.nin üzerinde bir atış süratine ihtiyaç vardır.*
* ?lhan A?IRBA?, Gülle Atma Teknişi, ABTD,2000/3
