formula 1
1.Formula 1 NedirıFIA tarafından her yıl açıklanan tek sürücülü otomobiller için bir dizi teknik kuraldır. Bu kurallarda azami ve asgari boyutlar, motor kapasitesi, teknik olarak izin verilen ve verilmeyen hususlar ve belki en önemlisi pilotu korumak açısından araçta bulunması gereken güvenlik önlemleri yer almaktadır. Bu kurallara göre yapılan otomobil ise bir Formula 1 otomobilidir. Formula 2 (halen kullanılmamaktadır), Formula 3 ve Formula 3000 de FIA teknik kuralları arasındadır. Ancak bunların her birisinin performans? Formula 1’e göre daha düşüktür.
2.Bu Kurallar Nasıl YapılırıFIA’nin Formula 1 teknik çalışma grubu vardır. Bu grupta her ekibin teknik müdürü bulunur. Bu grup, ekiplerin, yarı? tanıtımcılarının, motor imalatçılarının, sponsorların, lastik imalatçılarının ve tabi FIA’nin temsil edildişi FIA Formula 1 Komisyonuna tavsiyelerde bulunur. Sonra Formula 1 komisyonunun kararı FIA Dünya Motor Sporları Konseyine gider ve sonunda da onay için FIA Genel Kuruluna iletilir.
3.Mevcut Formula 1 Nedirı?asi boyutları ve aerodinamik ile ilgili bir çok kurala ilaveten, mevcut Formula 1 motor silindir kapasitesini 3 litreye sınırlamakta, süper-?arj? yasaklamakta, ve pilot ile yarı? ekipmanı dahil toplam aşırlığı asgari 600 kg olarak belirlemektedir.
4.Formula1 Teknik Kurallarının Dayandığı Kriterler Nelerdirıİki ana konu ele alınmaktadır: 1. Bir taraftan güvenlişi sağlarken dişer taraftan Formula 1’in teknolojik mükemmeliyetini koruyarak, hızın kontrol edilmesi. 2. Herhangi bir kaza sırasında güvenlik. Bu yüzdendir ki, silindir kapasitesi, yakıt, lastik boyutları, otomobilin asgari aşırlığı ve genişlişi, aerodinamik aygıtların boyutları ve konumu, ve elektronik sürü? yardımc? sistemleri üzerinde kısıtlamalar vardır ve yasaklanmıştır. Ayrıca, sadece ?asi ve devrilme durumunda koruma saglayan barlarin mukavemeti ile ilgili olarak degil, fakat ayni zamanda esnek yakit depolari (askeri havacilik sektöründen esinlenmis), yangin söndürücüler, zirh, bas ve boyun koruma vb gibi konular hakkinda da kurallar bulunmaktadir. Yakit ve yag depolarinin konumu belirlenmis olup, özel korumaya sahip olmalari gerekir. Bu arada kokpit boyutlari da kontrol edilmistir. Tüm motorlar on silindirli ve dört zamanlidir. Hiç birisi oval olamaz. Otomobillerin dört tekerleri olmasi ve sadece ikisinin çeker tekerlek olmasi gereklidir.
5.Formula 1 Dünya Sampiyonasini Kim Organize EtmektedirıFIA motor sporlarinin dünyadaki yönetim organi olup, Formula 1 Dünya Sampiyonalarini ve diger uluslararasi motor sporlari faaliyetlerini yönetir. Formula 1 Dünya Sampiyonasi 1950 de ortaya çikarilmis olup, FIA Sampiyonalarinin en eskisidir. Ayni zamanda en büyük medya etkisine sahiptir. 1999 sezonunda on alti Grand Prix’in 57 milyar televizyon izleyicisini cezbettigi tahmin edilmektedir. Bu arada basili medya da bu yarislarda her yaris için dünyanin çesitli yerlerindeki 65 ülkeden gelen ortalama 650 gazeteci ve fotografçi ile hazir bulunmustur.
6.Formula 1’in Tarihçesi Ne Kadar Eskidirı1894 ile (tarihte ilk kez Paris ile Rouen arasinda motorlu yarisin yapildigi tarih) 1900 yillari arasindaki dönemde “formula” yoktu. O zamanki araçlarin yarislari basitti. Araçlar arasinda itis gücü (benzinli veya buharli) ve koltuk adedi ile ayirim yapiliyordu. O zaman, otomobillerde daima iki koltuk vardi ve 1920 lerin sonuna kadar tek koltuklu otomobiller kullanilmadi. Arka dikiz aynasinin icadi bu gelismelere önemli bir katkida bulundu çünkü teknisyenlerden birisinin görevi kendisini geçmeye kalkan birisi hakkinda pilotu uyarmakti. 1907 ile 1939 arasinda hemen hemen mümkün olan her türlü formül uygulandi. Asgari agirlik, azami agirlik, tüketim ve silindir kutru konularinda sinirlamalar getirildi ancak 1939 dan sonra en sik görülen kural motorlarin silindir kapasitelerinin sinirlanmasi idi. Bu sinirlama ilk kez 1914 yilinda uygulandi. 1904 yilinda FIA tarafindan tanimlanan ilk “Formula” nin devreye girmesini takiben (ki azami agirlik sinirlandi) daha küçük otomobiller için kategoriler olusturuldu ancak Ikinci Dünya Savasi sonrasina kadar “Formula 1″ ismi kullanilmadi. FIA Formula 1 Dünya Sampiyonasi 1950 de ortaya çikti ve FIA Formula 1 Dünya Sampiyonasi olarak kabul edilen ilk Formula 1 yarisi 13 Mayis 1950 de Silverstone’da yapilan Ingiltere Grand Prix’idir.
7.FIA (Federation Internationale l’Automobile) Nedir Ve Neden KurulmusturıFIA 1904 yilinda, motor sporu yapan ülkelerin uluslararasi seviyede uygulamak istedikleri kurallari kabul edilmesi ile kuruldu. Ilk görevlerinden birisi pilot ve seyircilerin güvenligini arttirmak ve kara araçlarinin gelismesine yarar saglayacak biçimde motor sporunu yönetmek, ve böylelikle motor sporlarinin uzun geçmisi içinde sürekli uygulanan bir model olusturmak için sinirlamalar getirmek oldu. 1904 yilindan önce, her ülke ve otomobil kulübü kurallari kendileri koyarak yarislar organize ediyordu. Netice olarak uluslararasi yaris organize etmek olanaksizdi çünkü ortak kurallar yoktu. O zamanin en etkili otomobil kulüpleri bu yüzden tüm uluslararasi yarislara uygulanacak müsterek kurallar hazirlamak üzere bir uluslararasi örgüt kurmaya karar verdiler. Bu ise Federation Internationale de l’Automobile’in (FIA) ortaya çikmasina sebep oldu. Bu kurum örnegin Alman veya Ingiliz sürücülerin, Fransa, Italya, Belçika veya Monaco’da yarisirken ayni kurallara tabi olmasini garanti altina alabilecekti.
8.Grand Prix Nedirı”Grand Prix” ünvani verilen ilk yaris 1906 yilinda Le Mans’ta yapilan l’Automobile Clup de France’in Grand Prix yarisidir. Bu yaris “büyük otomobiller” ile sinirliydi. Ve bunlar o zamanin “Formula 1” otomobilleri olarak tanimlandi. Sonra, Grand Prix ismi otomobillerin büyük pist yarislari için kullanildi. Günümüzün Grand Prix’lerine esit önemli olaylara “Grandes Epreuves (Büyük olaylar)” ismi verildi. Ancak FIA “Grand Prix” isminin sürekli kullanilmasina karsi çikti. Bunun Formula 1 Dünya Sampiyonalarindaki yarislar için kullanilmasini istedi. Neticede, bir Sampiyona olmayan bir olayda Grand Prix isminin kullanilmasi yasaklandi. Sadece, halen bir Formula 3 yarisi olan Grand Prix de Pau gibi tarihsel önemli olan nadir yarislarda bu isim kullanilabilecekti.
9.Dünya Sampiyonlugu Payesi Nasil VeriliyorıIki derece var: “Pilotlar” ve “Imalatçilar”. Pilot ödülleri 1950 den beri verilmektedir. Imalatçilara ise 1958 den bu yana ödül verilmektedir. Imalatçilar, kendi imal ettikleri her otomobilin (ki iki otomobilden fazla otomobil ile yarisa katilamazlar) her yarista aldigi puanlari toplamaktadirlar. Ayni sekilde pilotlar da her yarista aldigi toplam puanlari toplarlar (bir sefere mahsus olmak üzere aldiklari en kötü sonucu iptal edebilirler). Esitklik halinde, siralamadaki yerlerine göre karar verilir. Yani birinci siralama adedi, ikinci siralama adedi vs gibi.10.Puan Skalasi NedirıHer yarista ilk alti sirayi alan yarisçilara verilen puan skalasi iki yarista degistirilmistir. Bunun en sonuncusu 1991 deki yarislardir. Birinci gelen 10 puan alir (daha önce dokuzdu ve 1950 ile 1960 arasinda ise sadece 8 di). Takip edenlere ise 6, 4, 3, 2 ve 1 puan verilir. 1959 yilina kadar en hizli tur derecesi yapan sürücüye 1 puan veriliyordu.
11.Her Yil Kaç Tane Grand Prix Yarisi YapilirıDünya Sampiyonasi ilk organize edildiginde, Formula 1 bugünkü kadar popüler degildi. Ve örnegin, 1950 sampiyonasinda sadece 7 Grand Prix yarisi vardi. Bu rakam asama asama arttirildi ve 1977 de en yüksek rakam olan 17 ye çikti. Sonra 16 ya sinirlandi ve 1996 yilinda azami 17 yaris yapilmasi olasiligi tekrar gündeme geldi. Pilotlar ve Imalatçilar için Dünya Sampiyonlugu ünvani verilebilmesi için asgari sekiz yarisin yapilmasi gerekmektedir. 1950 den bu yana FIA Formula 1 Dünya Sampiyonasi olarak kabul edilen 600 den fazla Grand Prix yarisi yapilmistir.
12.Grand Prix Programi Her Zaman AynimidirıEvet. Su sekildedir: Cuma (*) : 11.00 ile 12.00 ve 13.00 ile 14.00 arasi serbest antrenman Cumartesi: 09.00 ile 09.45 ve 10.15 ile 11.00 arasi serbest antrenman; Siralama turlari 13.00 ile 14.00 arasi Pazar: Isinma turlari (30 dakika): Yaris baslamadan 4 saat 30 dakika önce. Yarisin baslama saati: Genellikle 14.00 (Yerel Saatle) (*) Monaco Grand Prix’i için Persembe
13.Tüm Pistlerde Grand Prix Yarisi YapilabilirmişBaslangiçta, Grand Prix yarisi her yerde yapilabiliyordu. Ancak otomobil performansindaki artis sonucu, FIA, pistin düzeni, eni, uzunlugu ve hatta yüzeyi ile güvenlik önlem ve olanaklari hakkinda siki kurallar getirmek zorunda kaldi.
14.Bir Pistin Grand Prix Yarisi Için Uygun Oldugu Nail SaptanirıPistler, çalismalarin baslamasindan itibaren pistin açilisina kadar yapilan bir dizi muayeneler sonucu FIA tarafindan onaylanmis olmalidir. Daha yavas formula yarislarina ev sahipligi yapan pistler için onay kriterleri daha yumusaktir. Baslangiçtaki prosedüre ilaveten, onayin yenilenebilmesi için pistler bazen bakim çalismalari yapmak veya tesislerini yenilemek zorundadirlar. Geçmiste, sehrin içinde yapilan tek Formula 1 yarisi olan Monaco Grand Prix hariç, pistler genelde uzun düzlükleri olan ve hizli yarisilan pistlerdi. Otomobil performansindaki artis, asiri hizi önlemek için, bu düzlüklerin yerine bir dizi virajin konmasi anlamina geldi. Ayni sekilde eski Nürburgring gibi (22.835 km) çok uzun pistler terk edildi çünkü, güvenlik olanaklarinin temini için gerekli olan maliyet ile kurallara göre gerekli olan personel ve televizyon yayini teknik olanaklarin maliyetleri çok yüksekti. Monaco hala en kisa pisttir (3.370 km). Spa ise en uzunudur (6.968 km).
15.Bir Formula 1 Otomobilinin Imalatçisi Ile Ne KasdedilmektedirıFormula 1 imalatçisi ile, sasi imalatçisini ifade etmektedir. Bir çok durumda, bu motor imalatçisi ile ayni sey degildir. Sasi imalatçisi ismi daima motor imalatçisindan önce gelir. Imalatçi Dünya Sampiyonlugunda ödül sasi imalatçisina verilir.
16.Yarisa Katilabilmek Için Bir Otomobil Imalatçisinin Yerine Getirmesi Gerekli Olan Sartlar NelerdirıFormula 1 e katilmak isteyen bir imalatçi, FIA’ya kayit yaptirmak zorundadir. Kendi otomobilinin hem tasarimcisi hem de imalatçisi oldugunu, ve ayni zamanda Sampiyonada yer almak için yeterli teknik ve mali kaynaklara sahip oldugunu kanitlamasi gerekir. Su anda imalatçi ekip adedi 12 ile sinirli olup her imalatçi en fazla 2 otomobil ile yarisa katilabilir.
17.Imalatçilarin Tüm Sezon Içinde Yarisma Mecburiyeti VarmişEvet. Herhangi bir yaristan çekilen bir imalatçiya, özel durumlar hariç (ancak FIA bu özel sartlar konusunda son derece sikidir) birkaç yüz bin dolar ceza verilir. Imalatçi sezon devam ederken sampiyonaya katilamaz.
18.Herhangi Bir Pilot Grand Prix’de Yarisabilir mişHayir. Bir Grand Prix’de yer alabilmek için, pilotun bir “süper lisansa” sahip olmasi gerekir. Bu lisans kendisinin bir acemi formula yarisçisi olarak geçmisteki basarilarina ve Dünya Sampiyonasina giren bir Formula 1 ekibi ile geçerli bir sözlesme yapmis olmasina göre verilir.
19.Ekiplerin Sezon Ortasinda Pilot Degistirmesine Izin VerilirmişEvet. Ekipler sezon ortasinda birinci otomobillerinin pilotunu degistirebilir. Ikinci otomobilleri için herhangi bir sezon içinde hiçbir sinirlama olmadan en fazla üç pilot degistirilebilir. Buna, ayri olarak ele alinan istisnai haller dahil degildir. Sürücü degisim ihbari Persembe günleri (Monaco için Çarsamba) saat 16.00 dan önce verilmelidir. Bu saatten sonra pilot degisimi ancak ilgililerin onayi ile mümkündür
.20.Pilotlar Sezon Içinde Ayri Yaris Numarasi mi TasirlarıEvet. Eger ayni ekipte kalirlarsa. Çünkü, numaralar sezon basinda pilotlara degil, imalatçilara verilir. Bunun tek istisnasi Dünya Sampiyonu pilottur. Kendisine, birincilik kazandigi ekipten farkli bir ekipte dahi yarisiyorsa daima 1 numara verilir. Ve ekip arkadasina da 2 numara verilir.
21.Antrenmanlarda Tur Sayisi Serbest midirıSiralama turlarinda azami 12 tur atilabilir. Ve 12 turdan fazla yapan sürücünün tüm siralama zamanlari iptal edilir. Ancak, yaris görevlilerinin karari ile, yarisa en arka siradan baslayabilir. Isinma dahil, serbest antrenmanlar için tur adedi artik sinirli degildir.
22.Pilotlar Yarisa Katilma Hakkini Nasil KazanirlarıSiralama turlari Cumartesi günü 13.00 ile 14.00 arasinda yapilir. Yarisa katilabilmek için, pilotun en hizli sürenin %107 si içinde bir derece elde etmesi gerekir.
23.Isinma NedirıIsinma yaris sabahi yapilan serbest bir antrenmandir. Ve yarim saat sürer. Sadece yarisa katilmaya hak kazanan pilotlar isinma yapabilirler. Yarisin baslamasindan dört buçuk saat önce baslar. Eger antrenmanlarin tamami kuru hava sartlarinda yapilmis ve isinmadan sonra yagis baslarsa, veya tersi olursa Yaris Müdürü otomobillerin hava sartlarina adapte olabilmesi için 15 dakikalik ek bir isinma süresi için izin verebilir. Isinma çok önemlidir, çünkü ekiplerin yaris konfigürasyonlari ile otomobillerini deneme firsati verir.
24.Yaris Sirasinda Pilotlar Otomobillerini Degistirebilir mişDenemeler sirasinda her iki otomobilli ekip her serbest çalisma günü için azami iki otomobil kullanabilir. Siralama turlari için ise azami üç otomobil kullanilabilir. Ancak otomobillerin Muayene görevlisi tarafindan kontrol edilmis ve hepsinin de ayni marka (sasi ve motor) olmasi gerekir. Ancak yaris esnasinda, yarisin baslamasindan önce formasyon turunun basladigini belirten yesil isiktan sonra otomobil degistirilmesine izin verilmez. Mamafih, eger iki tur tamamlanmadan önce Yaris Lideri tarafindan yarisin durdurulmasi gerekirse, start islemleri tekrar edilir ve tekrar T-15 noktasindan yaris baslar (asagidaki 60 numarali maddeye bakiniz). Yesil isik yanana kadar tekrar otomobil degistirmeye izin verilir.
25.Start Düzeni Nasil AyarlanirıStart yerinde her sirada zig-zag yerlesim düzeninde iki otomobil bulunur. Siralar arasinda sekiz metre mesafe vardir. En hizli süreye sahip pilot “start yeri” olarak bilinen yerde ilk sirada yer alir. Diger pilotlar ise elde ettikleri zamana göre siralanirlar. Esitlik halinde, daha iyi zamani ilk elde eden pilota öncelik verilir.
26.Imalatçilar Siralama Turlari Için Özel Otomobiller Tasarlar mişSiralama turlari için özel otomobiller yapilmaz ancak siralama turlari için özel motorlar, özel donanimlar ve önemli degisiklikler yapilir.
27.Bir Grand Prix Yarisi Ne Kadar SürerıBir Grand Prix yarisinin mesafesi, 305 km yi asan en az tur adedidir ve hiçbir yaris iki saatten fazla sürmez. Bazi yavas pistlerde (Monaco gibi) yagmurlu havalarda, Pist Görevlisi bazen iki saat sonra yarisi durdurmak zorunda kalabilir.
28.Bir Grand Prix Yarisi, Havanin Yagisli Veya Günesli Olmasina Bakilmaksizin Her Zaman Start Alir mişEvet. Bir Formula 1 Grand Prix yarisi tüm hava sartlarinda start alir ve suda kaymamak için lastik imalatçilari özel disli lastikler gelistirmislerdir. Ancak, güvenlik sebepleri ile gerekli ise, Yaris Müdürü yarisi durdurma yetkisine sahiptir. Start yeri disinda, yaristaki en büyük sorun yagis halinde görüs mesafesidir. Görüs mesafesi otomobillerin lastiklerinin siçrattigi su yüzünden önemli ölçüde azalabilir. Bu sorunu çözmede yardimci olmak için, islak zemin lastikleri ile yarisirken otomobillerde arka tarafta her zaman yanmasi gereken bir kirmizi isik vardir.
29.Formula 1 Motorlari Ne Kadar GüçlüdürıHer ne kadar imalatçilar kendi motor güçlerine iliskin detaylar hakkinda hiçbir zaman açiklama yapmamalarina ragmen, bazi hallerde azami gücün sekiz yüzü astigi hakkinda söylentiler vardir. Motor imalatçilari, azami gücün her zaman en önemli faktör olmadigini iddia etmektedirler. Daha düsük motor devirlerinde güç elde etmek, özellikle virajlarda esit derecede önemlidir.
30.Formula 1 Otomobillerinin Eristigi Hiz NedirıGeçmiste en yüksek ortalama hiz yapilan Grand Prix yarisi 1971 de yapilan Italyan Grand Prix’idir. Bu yarisi bir BRM otomobille Peter Gethin kazanmis olup, ortalama hizi 242.615 km/saattir (150.754 mil/saat). Bu yaris Monza pistinde yapilmis olup o zaman pist üzerinde aldatici bir unsur bulunmamaktaydi (ilginçtir ki, son zamanlarda yapilan bilgisayar simülasyonlarinda, günümüzün Formula 1 otomobillerinin orijinal pist üzerinde 300 km/saat – 190 mil/saat’ten daha fazla hiz yapabilecegi gösterilmistir). 1999 yilinda en hizli Grand Prix Italya’daki yaristi ve bu yaris ortalama 237.938 km/saat (147.848 milm/saat) hizla Heinz-Harald Frentzen (Jordan Mugen Honda) tarafindan kazanildi. 1999 yilinda elde edilen en yüksek hiz 251.989 km/saat (156.579 mil/saat) olup, Monza’da Mikka Hakkinen tarafindan (McLaren Mercedes) elde edilmistir. Bu arada 1999 sezonunda bir Grand Prix yarisinda kaydedilen en yüksek düz pist hizi, Italyan Grand Prix’inde David Coulthard (McLaren Mercedes) tarafindan 361.8 km/saat (221.1 mil/saat) olarak elde edilmistir. 1999 yilinda bir Grand Prix birincisi tarafindan elde edilen en düsük ortalama hiz ise, 143.864 km/saat (89.393 mil/saat) idi ve Monaco Grand Prix’inde Michael Schumacher (Ferrari) tarafindan elde edildi.
41.Yaris Için Tüm Araçlar Kontrol EdilirmişYarislar baslamadan bir gün önce Muayene Memuru garajlarda otomobillerin kurallara uygun olmadigini kontrol eder. Buna ilaveten, spot kontroller yapilir ve yarisi bitiren tüm otomobiller kapali park yerinde bir kez daha muayene edilirler. Teknik kurallara uymayan araçlar normal olarak ihraç edilir ancak bu konudaki son kadar Yaris Amirlerine aittir.
42.Yakit Kontrolleri Nasil YapilirıSezon basinda Sampiyonaya katilan her ekip kullanmak istedigi yakittan 10 litrelik bir numune vermek zorundadir. Numuneler özel bir laboratuarda muayene edilir, ve sadece Teknik Kurallara uygunlugu degil, ayni zamanda gerçek ticari evsafta yakit olup olmadigi kontrol edilir (36 nolu soruya da bakiniz). Eger numune onaylanirsa, FIA tarafindan yakitin bir tür “parmak izi” alinir. Yaris sirasinda FIA Teknik Delegesi spot kontroller yapar, yaris esnasinda veya yaris sonrasi araçlardan yakit numuneleri alir. Gaz kromatografisi ve yakit yogunlugunu ölçen bir alet kullanarak, numuneler hemen analiz edilir ve yakitin daha önce alinan ve FIA tarafindan onaylanmis “parmak izine” uygun olup olmadigi kontrol edilir. Bir ekip sezon içinde kullandigi yakiti defalarda degistirebilir ancak her seferinde FIA’ya bir numune verip onay almalidir.
43.Formula 1’de ABS Fren ve Çekis Kontrolü Gibi Seylere Izin VerilirmişHayir. Genel bir kural olarak, bu tür sürücüye destek saglayan sistemler yasaklanmistir.
44.Ama Bunlar Normal Araçlarda Bulunan Seyler DegilmişEvet, ama Formula 1 pilotlar arasindaki bir yaristir. Her ne kadar otomobiller en ileri teknoloji ile imal edilmis olsa da, pilotlarin bunlari araçta bulunan bir bilgisayar olmadan kullanmalari gerektigi düsünülmektedir. Aksi takdirde pilotlarin becerilerinin çoguna ihtiyaç kalmayacak ve bu spor dali insana bagli yönlerini kaybedecektir.
45.FIA Kontrolü Nasil Yapilirı Yasaklanmis Elektronik Fonksiyonlar Nasil Tespit EdilirıHer Grand Prix yarisinda, FIA’nin bir elektronik laboratuari ve gelismis ekipmanlari ile bir otomobilin elektronik sistemi içinde kurallar tarafindan yasaklanmis yardimci elektronik sistemler olup olmadigini kontrol edilebilecek bir ekibi (hatta start yerinde bile) vardir. Modern Formula 1 otomobillerinin elektronik sistemleri 500.000 adet kaynak kodu hatti içerir (yazilim). Açikça, Grand Prix yarisi baslamadan önce örnegin start yerinde böyle bir elektronik programi derinlemesine kontrol etmek imkansizdir. Bu yüzden, yöntem yakit için uygulanan yöntemin benzeridir. Ekipler FIA’ya kendi elektronik programlarini verirler ve FIA sezon baslamadan önce bunu detayli olarak kontrol eder. Program onaylandiginda, FIA bir “numune alir” (otomobilin elektronik genetik kodu). Yaris sirasinda elektronik programlari kontrol etmek üzere görevlendirilmis FIA ekibi otomobillerde kurulu bulunan programlarin onaylanan modelden hiçbir sekilde farkli olmadigindan emin olurlar. Ihtiyaç olursa, sadece onaylanmis koda tekabül etmeyen hatlari kontrol ederler ve kurallari ihlal eden bir veya daha fazla parametre içerip içermedigine bakarlar. FIA ekibi ayrica, yetki verilmemis bir elektronik programin yüklenmesini engellemek amaciyla ekiplerin elektronik kutularina bir elektronik kilit takarlar ve yaris esnasinda birisinin bu kutuyu açmasini önlemek için mühürlerler. Burada da eger kurallara uymayan bir sey varsa, Teknik Delege durumu Görevlilere bildirir ve ihraç dahil bir ceza verilebilir.
46.Teknik Delegenin Rolü NedirıFIA’nin teknik delegesi bir tür “polistir” ve otomobillerin teknik kurallara uyup uymadiginin kontrolü için muayene memurlarini yönetir. Bir otomobilin uygun olmadigini saptarsa, Denetçilere bir rapor sunar, ancak, kendisinin bir otomobili ihraç etme veya cezalandirma yetkisi yoktur.
47.Denetçiler Kimdir Ve Yetkileri NelerdirıHer yarista bir tür yargiç veya hakem olan üç Denetçi vardir. Muhtelif yetkililer tarafindan kendilerine verilen raporlari incelerler ve açiklamalari ve taraflarin savunmalarini dinledikten sonra, uygulanacak müeyyidelere karar verirler. Spor esitligini saglamak için, Denetçiler her yarista farkli kisilerdir. Bunlarin ikisi, Denetçi Yüksek Lisansina sahip olan kisiler arasindan FIA tarafindan atanir. Üçüncü denetçi ise, Yarisin yapildigi ülkenin Ulusal Spor Dairesi tarafindan tayin edilir. FIA tarafindan tayin edilen Denetçiler yarisin yapildigi ülkeden farkli bir ülkeden seçilirler. Uluslararasi Spor Kanununda belirlenen müeyyideleri uygularlar ve gerekli görürlerse, bir ekip veya bir pilotun Dünya Motorlu Spor Konseyine celbini isteyebilirler.
48.Ne Tür Müeyyideler UygulanabilirıUluslararasi Spor Kanununda yer alan müeyyideler, kinamadan diskalifiye edilmeye (ömür boyu) kadar degisir ve muhtelif cezalar, ihraç, bir veya daha fazla yarisa katilmama ve hatta Sampiyona puanlarinin geri alinmasina kadar degisik müeyyideler vardir. Ister sportif ister teknik olsun siralama turlarindaki hatalar için, Denetçiler pilotun elde ettigi sürelerin tamamini iptal edebilir. Ancak, denetçilerin bu sekilde ceza gören bir pilota tekrar start yerinden baslamasi için izin verme yetkisi vardir.
49.Zaman Cezasi NedirıYaris sirasinda, Denetçiler pilota zaman cezasi da verebilir (bazen “dur-kalk” seklinde ifade edilir). Bu durumda, pilot pitine geri gitmek ve ceza süresi kadar orada kalmak zorundadir. Bu genellikle 10 saniyedir. Aslinda bu ceza daha büyük bir zaman kaybina sebep olur. Çünkü pite geri gitmek ve tekrar çikmak için zaman harcanmaktadir. Piste bagli olarak, bu ceza 40 saniyeye kadar zaman kaybina sebep olabilir. Bir yarisin son bes turunda bir zaman cezasi verilirse, durup tekrar hareket etmesi yerine pilotun süresine 25 saniye ilave edilir.
50.Denetçilerin Karari Nihai midirıKuskusuz zaman cezalari nihaidir, ancak, bir Denetçinin karari ile adil olmayan biçimde ceza aldigini düsünen bir yarisçi FIA’nin Uluslararasi Temyiz Mahkemesine bas vurabilir. Denetçinin kararinin ihbar edilmesinden sonra bir saat içinde bu niyetini bildirmelidir. Ayni sekilde FIA’nin, Denetçilerin yanlis karar aldigini veya konu hakkinda yanlis ceza verdigini düsünürse, Denetçilerin kararini Uluslararasi Temyiz Mahkemesinde temyiz etme hakki vardir. Denetçilerin veya Pist Görevlilerinin lisanslari iptal edilerek Uluslararasi Temyiz Mahkemesi tarafindan cezalandirildiklari veya yarisçilarin haklarinin geri verildigi olaylar vardir.
51.Uluslararasi Temyiz Mahkemesi NedirıNihai ve en yüksek basvuru yeridir ve bu sekli ile Federation Internationaile l’Automobile’in sahip oldugu “yüksek mahkemedir”. Uluslararasi Temyiz Mahkemesi spordan bagimsizdir ve üç yillik görev süreleri olan onbes üyesi hakim ve avukatlar arasindan 123 degisik ülkenin temsil edildigi FIA Genel Kurulu tarafindan seçilir (Bazilari kendi ülkelerinde Yüksek Mahkeme hakimleridir). Uluslararasi Temyiz Mahkemesinin toplanabilmesi için, en az üç hakimin hazir bulunmasi gerekir. Bunlarin hiç birisi ayni ülkeden degildir.
52.Pist Sekreteri Ile Yaris Müdürünün Görevleri NelerdirıFIA Süper Lisansi sahipleri arasindan Ulusal Spor Dairesi tarafindan atanan Pist Sekreteri, Grand Prix’de görev alan yetkili görevliler ve pist sorumlularinin koordinasyonundan sorumludur. Ancak, Pist Sekreteri FIA tarafindan atanan Yaris Müdürü ile yakin iliski içindedir ve onun altinda görev yapar. Yaris Müdürü, Sampiyonadaki tüm Grand Prix yarislarina nezaret eder. Yaris müdürü ayni zamanda Güvenlik Sorumlusu ve Resmi Start Vericidir. Yaris sonunda geleneksel damali bayragi sallayan kisi de normal olarak Pist Sekreteridir.
53.Yaris Nasil Start AlirıFormasyon turunun baslamasindan yarim saat önce, otomobiller pit seridini terk edebilirler. Arzu ederlerse, pilotlar birden fazla tur atabilir, ancak bunu yapmak için pit seridinden son derece yavas geçmelidirler. Motorlarini durdurarak, start yerine gelip dururlar. Starttan on bes dakika önce, pit seridi çikisi kapatilir ve halen pistte olmayan sürücüler, tüm diger yarismacilar yaris baslangiç yerini geçtikten sonra pit seridi çikisindan start almak zorundadir. Starttan bes dakika önce, start yerine giris kapatilir ve piste geç kalan sürücüler pit seridi çikisindan yarisa baslamak zorundadirlar. Kendisinin yerine start yerinde baska araç alinmaz. Starttan bir dakika önce motorlar çalistirilir. Starttan on bes saniye önce, tüm teknisyenlerin start yerini terketmis olmasi gerekir. Yesil isik yandiginda, pilotlar formasyon turuna baslarlar. Tekrar start yerine geldiklerinde, motorlarini çalisir vaziyette tutarlar. Tüm otomobiller start konumunda tamamen durdugunda, otomatik ve önceden programlanmis son start islemi baslatilir: Bes isik pesi sira, birer saniye aralarla, tüm bes isik ta yanana kadar kirmiziya dönüsür. Start sinyali tüm isiklarin ayni anda sönmesidir. Bu, son kirmizi isik yandiktan sonra 0.2 ile 3 saniye arasinda gerçeklesir. Bu süre her yarista Start görevlisi tarafindan belirlenir ancak gizli tutulur. Eger bir pilot formasyon turunda gecikirse, ve start yerine varamazsa, ve en son isik yanmadan önce aracini durduramazsa, pit seridinden yarisa baslamak zorundadir. Formasyon turunda geçici olarak geciken otomobil, “birinci siradaki” otomobil start yerinde yerini almadan önce olmak kaydi ile kendi yerini alabilir (55 nolu soruya bakiniz).
54.Hatali Startlar Nasil SaptanirıStart yerindeki pozisyonlarda elektronik sensörler vardir. Eger bir otomobil start sinyali verilmeden hareket ederse, kontrol kulesindeki bir merkezi üniteye bir sinyal gönderirler. Denetçiler, hatali start yapan sürücülere genellikle bir zaman cezasi verirler.
55.Bir Otomobil Start Yerinde Stop Ederse Ne OlurıÜç farkli senaryo vardir: Eger otomobil yesil isik yanik iken stop ederse (formasyon turunun startini gösteren), teknisyenlere tüm rakipler start yerini terk ettikten sonra araci çalistirmak üzere araci itmelerine izin verilir. Formasyon turunda araç geçmesine izin verilmez ve start yerinin en sonundan baslamak zorundadir. Ancak aracini çalistirmada zorlanan ancak start/finis hattini en son araç geçtikten sonra start hattini terkeden sürücüye formasyon turunda araç geçme izni verilir ve start yerinde orijinal konumunu alir. Formasyon turundan sonra ancak yaris baslamadan önce start yerinde motoru stop eden sürücü (yani tüm isiklar sönük iken) kolunu kaldirip yanip sönen sari isiklari açan Start Görevlisine durumu bildirmelidir. Start iptal edilir ve islem “5 dakikalik” panida tekrar baslatilir. Ilave formasyon turu için bir telafi olmak üzere yaris bir tur azaltilir. Hatali starttan sorumlu olan sürücü start yerinin sonundan yarisa baslar. Eger sürücünün araci yaris basladiktan sonra stop ederse, start isleminin durdurulmasi için artik çok geçtir. Tüm yarismacilar start yerini terk ettikten sonra görevliler aracini pit seridine çekerler. Eger bu arada sürücü motorunu çalistirabilirse, yarisa tekrar katilabilir. Aksi halde, araç pite çekilir ve teknisyenlere teslim edilir.
56.Eger Birden Fazla Sürücü Formasyon Turuna Katilamazsa Takip Edilecek Islem NedirıEger birden fazla sürücü hareket edemez ve diger araçlar Çizgiyi geçtikten sonra formasyon turuna start alamazsa (normal sartlarda mekanik bir sorun veya motorun stop etmesi sonucu), formasyon turlarina baslamak üzere siralandiklari siraya göre start yerinin en arkasinda yarisa baslayacaklardir (tabi, teknisyenleri sorunu zamaninda çözmüs ise).
57.Yagmurlu Havalarda Özel Bir Start Islemi Var mişYagmur yagdiginda, kurallarda sartlara bagli olarak farkli olasiliklar vardir: Yaris Müdürünün kanaatine göre yagmur yarisin normal prosedür ile baslatilmasi için tehlikeli ise, Güvenlik Aracinin arkasinda start vermek mümkündür. Bu durumda Start yerinin ön tarafinda bulunan Güvenlik Aracinin arkasindaki döner sari isiklar, bir dakikalik sinyalden hemen sonra yakilir. Bu sürücüleri yarisin Güvenlik Araci arkasinda start alacagini belirtir. Yesil isik yandiginda, Güvenlik Araci start yerini terk eder ve onu tüm diger araçlar takip eder. Yaris hemen baslar ve formasyon turu yoktur. Ancak Güvenlik Araci pit seridine döndükten sonra araç sollamaya izin verilir (62 nolu soruya bakiniz). Bundan önce, sadece start yerinde kalan araci geçmek veya start konumunu korumak için sollamaya izin verilir. Ancak, sollayan aracin en son araç çizgiyi geçtikten sonra start yerini terk etmesi gerekir. Eger 5 dakikalik sinyalden sonra ancak yaris baslamadan önce yagis baslarsa, islem durdurulur ve 15 dakika noktasinda tekrar baslatilir. Eger yaris baslamak üzere ise ve siddetli bir yagis baslarsa, ve pist üzerindeki su miktari güvenle atilamayacak miktarda ise, Yaris Müdürü tarafindan islem durdurulur. Müdür bu durumda kirmizi zeminli 10 dakika tabelasi gösterilerek bir ara verebilir. Yani, start durdurulmustur ve islem tekrar baslayana kadar en az 10 dakika geçecektir. Eger bu on dakikalik süre sonunda hava açarsa, yesil zeminli 10 dakika tabelasi gösterilecektir. Bunun anlami formasyon turunun 10 dakika sonra baslayacagidir. Ancak eger on dakika içinde hava açmazsa, tekrar kirmizi zeminli 10 dakika tabelasi gösterilecektir. Bu da 10 dakika daha gecikme demektir. Bu islem birkaç kez tekrarlanabilir, ancak yesil tabelayi göstermek için 10 dakikanin sonunu beklemek gerekli degildir.
58.Yagmur Yagarsa Yaris Durdurulur muşHayir, yagmur yagmaya baslarsa normal sartlarda yaris durdurulmaz. Lastik degistirmek için pite girmek veya kuru hava lastikleri ile yarisa devam etmek karari sürücüleri ve ekiplere ait bir karardir. Ancak eger yarisin yapilmasinin ciddi bir tehlike olusturacagi sartlar ortaya çikarsa, Yaris Müdürü güvenlik aracinin kullanilmasini isteyebilir (bu durumda normal Güvenlik Araci prosedürü uygulanir – yukaridaki 57 ve asagidaki 64 numarali maddeye bakiniz). Eger güvenlik aracinin arkasinda bile yaris yapmanin tehlikeli olacagi kadar kötü hava sartlari varsa, yaris durdurulabilir.
59.Yaris Durdurulabilir mişEvet. FIA Yaris Müdürü, özellikle pistin tikanmasi halinde güvenlik gerekçesi ile her zaman yarisi durdurabilir. Pistin etrafinda kirmizi bayrak gösterilerek bu islem yapilir.
60.Yaris Durduruldugunda Ne Gibi islem YapilirıBöyle bir durum ortaya çiktiginda, yaris lideri tarafindan tamamlanan tur adedine bagli olarak üç olasilik vardir: A. Ikiden az tur tamamlanmistir B. Iki veya daha fazla tur tamamlanmistir fakat, tüm yaris mesafesinin %75 inden azi tamamlanmistir C. Toplam yaris mesafesinin %75 veya daha fazlasi tamamlanmistir. A durumunda, ki start esnasinda büyük bir kaza oldugu hallerde tipik bir olaydir, ilk start iptal edilir ve yirmi dakika sonra ikinci bir start verilir. B durumunda, yaris iki bölüm olarak kabul edilir. Netice olarak, eger güvenlik sartlari izin veriyorsa, yirmi dakika sonra ikinci bir start verilir. Bu durumda, start yeri, yarisi durdurma sinyali (kirmizi bayrak) verildikten önceki son turun siralamasina göre düzenlenir. Eger ikinci bir start verilemiyorsa, yaris siralamasi, yaris durdurma sinyalinden önceki en son tura göre yapilacak ve puanlarin sadece yarisi verilecektir. C durumunda, yaris bitmis kabul edilecek ve yarisin durdurulmasindan önceki en son tura göre siralama yapilip puan verilecektir.
61.Güvenlik Araci Ne Zaman KullanilirıGüvenlik Aracinin amaci, yarisçilari veya görevlileri fiziksel olarak tehlikeye atan bir kazanin veya diger bir olayin meydana gelmesi halinde yarisi düzenlemektir. Ayrica siddetli ve ani sagnak yagista kullanilir (57 nolu maddeye bakiniz). Pist bloke oldugunda kullanilmayabilir. Güvenlik Araci yarisan araçlari yavaslatir ve böylelikle pistin üzerinde veya yaninda çalisan acil durum ekiplerini tehlikeye atmaz. Ve ambülans gibi yavas hareket eden araçlari riske sokmaz.
62.Güvenlik Araci Prosedürü NedirıPist Sekreteri (FIA Yaris Müdürünün yönetiminde) Güvenlik Aracini gönderir. Güvenlik araci kullanilirken, ve pit seridini terk eder etmez, tüm pist kontrol noktalarinda SC tabelasi ile birlikte sari bayrak gösterilir. Sollama yasaktir, arabalar hizlarini düsürmek zorundadirlar ve isaret gösterildiginde pistte bulunduklari sira ile güvenlik aracinin arkasina dizilirler. Yaris sirasin göre arabalar Güvenlik Aracinin arkasina dizildiginde ve pist (veya hava) sartlari düzelir düzelmez, döner sari isigini söndürecek ve yarisin tekrar baslayacagini göstermek üzere pite geri dönecektir.
63.Güvenlik Aracinin Arkasindan Geçilen Turlar Sayilir mişEvet. Güvenlik aracinin arkasinda geçilen tüm turlar yarisin toplam mesafesinin bir parçasi olarak sayilir.
64.Güvenlik Araci Pistte Iken Bir Otomobil Pit-Stop Yapabilir mişEvet, ancak pit seridinde yesil isik yandiktan sonra piste geri dönebilir. Bu isik, Güvenlik aracinin ve onu takip eden araç konvoyunun pit çikisindan geçtigi zaman hariç her zaman yanacaktir. Piste tekrar katilan bir otomobil, Güvenlik aracinin arkasindaki araç konvoyuna yetisene kadar düsük hizda yol almalidir. Böylelikle, bu sartlar altinda pite giren bir araba kendi pozisyonunu kaybedecek ve yarisa en arkada katilacaktir (en son konumda olmasi sart degildir çünkü, pit durusunu yapan aracin bir veya daha fazla tur gerisinde olan arabalar olabilir).
65.Yaris Sirasinda Yakit Ikmaline Izin Verilir mişEvet, ancak, FIA tarafindan belirlenen yakit ikmal ekipmani ile yapilmalidir. Bu sistem havacilik ekipmanlarindan esinlenmis olup, FIA tarafindan önerilen tüm diger güvenlik kurallarina uygundur. Yakit ikmali zorunlu degildir.
66.Herhangi Bir Hiz Sinirlamasi VarmidirıTuhaf olabilir ama evet. Ama sadece pit seridinde. Burada hiz siniri antrenman sirasinda 60 km/saat (37.5 mil/saat), yaris esnasinda ise 80 km/saat (50 mil/saat) tir (Monaco’da her zaman 60 km/saat). Pit seridinde araçlarin hizini kontrol eden elektronik cihazlar vardir. Eger yarisçi yaris sirasinda bu limiti asarsa, kendisine genelde bir zaman cezasi verilir (yukaridaki 49 nolu soruya bakiniz). Antrenman sirasinda limitin üstündeki her km/saat için 250,- Dolar ceza öder. Ancak, günlük yasamda da oldugu gibi, cezanin siddeti suçun ciddiligi ile orantilidir ve tekrarlanmis suçlar dikkate alinir. Bundan kaçinmak için, tüm ekipler araçlarina hiz sinirlayici takmistir. Bu alet pilot tarafindan pit seridine girilir girilmez çalistirilir (genelde direksiyon üzerindeki bir dügme ile). Hiz sinirlayici çalisirken arka lamba yanip söner. Bu, cihazin çekis kontrolü gibi baska amaçlarla kullanilmasini önlemek içindir.
67.Hangi Sartlarda Araçlar TartilirıMuayene Memurlari araçlari, sürücü dahil 600 kg dan daha az olmadiklarini kontrol için herhangi bir zaman tartabilirler. Bu kontrollerin yapilabilmesi için, pit seridinin girislerine elektronik tartilar konmustur. Siralama turlarinda, elektronik bir program rastgele kontrol edilecek araçlari seçer. Bilgisayar tarafindan bir araç seçildiginde, kirmizi isik yanar ve pite dönen sürücü tarti alanina geçmek zorundadir. Eger aracin agirligi Teknik Kurallarin belirledigi agirligin altinda ise, sürücü yaristan ihraç edilebilir. Ancak aracin ikinci kez tartilmasini isteme hakki vardir. Herhangi bir aldatmayi önlemek için, pist üzerinde ariza yapan bir araç bilgisayar önünden geçmek zorundadir. Yaris sonunda tüm otomobiller tartilacaklari kapali parka gönderilirler. Ayrica podyuma geçmeden veya atölyelerine gitmeden önce tüm sürücüler de tartilir. Eger bir aracin agirligi finis noktasinda uygun bulunmazsa, siralamadan ihraç edilebilir.
68.Bayrakli Sinyaller Nelerdirı”Yarisi durduran” Kirmizi bayraga ve “yaris sonunu” bildiren damali bayraga ilaveten, baska bayraklar da vardir ve hepsinin özel bir anlami vardir. Yaris sirasinda gösterilen mavi bayrak sürücüye, engelleme yüzünden bir zaman cezasi almamasi için bir aracin kendisini geçmesine izin vermesi gerektigini söyler. Sari bayrak tehlike ifade eder ve sollamayi yasaklar. Bir kez sallandiginda yavaslama anlamina gelir. Ayni yerde iki kez sallanirsa, sürücünün yavaslamasi ve gerekli ise durmaya hazirlanmasi istenir. Yesil bayrak tehlikenin bittigini ve sollama yasagi sonunu ifade eder. Dikey kirmizi ve sari çubuklari olan bayrak sürücüleri pistin kaygan oldugu hakkinda (genelde yagli) uyarir. Üzerinde araç numarasi bulunan kavuniçi diskli siyah bayrak ise, sürücüyü, aracinda bir mekanik sorun oldugu ve pite girmesi hakkinda uyarir. Üzerinde araç numarasi bulunan beyaz ve siyah üçgenli bayrak spor disi davranis uyarisidir. Üzerinde araç numarasi bulunan siyah bayrak sürücüyü hemen pite dönmesi için uyarir. Bu islem genellikle sürücüye yaristan ihraç edildigini bildirmek için kullanilir.
69.Damali Bayrak Her Zaman Finish’i mi GösterirıEvet. Hatta damali bayrak çok erken bile sallansa, yaris sinyal verildigi zaman sona erer. Ancak, eger bayrak çok geç sallanirsa, siralama programlanmis tur adedi sonunda elde edilen siralamadir. Toplam mesafenin %90 ini geçen araçlar siralamaya dahil edilirler. Bir sürücünün siralamaya katilabilmesi için hala pist üzerinde olmasi gerekmez. Eger bir araç en son turu tamamlamak için birincinin elde ettigi en hizli tur süresinin iki kati kadar bir mesafe alirsa, bu tur dikkate alinmayacaktir.
70.Pistler Üzerinde Özel Denemelere Izin Verilir mişÖzel denemeler su pistlerde yasaklanmistir: Monza, Barcelona, Silverstone ve Magny Cours hariç, Formula 1 Dünya Sampiyonasi takvimine dahil olan pistler. Yaristan önce hafta tüm pistlerde (en fazla 50 km olmak üzere bir titreme testi hariç). Formula 1 tarafindan onaylanmayan herhangi bir pist.
