1 Tengri teg Tengri yaratmis Türk
Bilge Kagan sabim:

Kangim Türk Bilge [Kagan…]ti Sir Tokuz
Oguz iki Ediz

kerekülüg begleri buduni [ …Tü]rk teng[ri…]

[1] Tanri gibi Tanri yaratmis Türk
Bilge Kagani, sözüm:

Babam Türk Bilge Kagani… Sir, Dokuz
Oguz, iki Ediz

cadirli beyleri, milleti… Türk tanrisi…

2 üze kagan olurtum. olurtukuma
öltecice sakinigma

Türk begler budun ögirip sebinip
tongtamis közi yügerü

körti. Bödke özüm olunup bunca agir törüg
tört

bulungdaki […]dim. Üze kök tengri as[ra
yagiz yir

kilindukda ikin ara kisi ogli kilinmis].

[2] üzerinde kagan oturdum.
Oturdugumda ölecek gibi

düsünen Türk beyleri, milleti memnun olup
sevinip, yere

dikilmis gözü yukari bakti. Bu zamanda
kendim oturup

bunca agir töreyi dört taraftaki …dim.
Üstte mavi gök,

altta yagiz yer kilindikta,ikisi arasinda
insan oglu kilinmis.

3 Kisi oglinda üze ecüm apam Bumin
Kagan Istemi Kagan

olurmis. Olurupan Türk budunung ilin
törüsin tuta birmis,

iti birmis. Tört bulung kop yagi ermis.
Sü sülepen tört

bulungdaki budunug [kop almis, kop baz
kilmis]. Basligig

[yü]kündürmüs, tizlig[ig sökürmis. Ilgerü
Kadirkan yiska

tegü kirü]

[3] Insan oglunun üzerine ecdadim
Bumin Kagan, Istemi

Kagan oturmus. Oturarak Türk milletinin
ilini, töresini

tutu vermis, düzene soku vermis. Dört
taraf hep düsman

imis. Ordu sevk ederek dört taraftaki
milleti hep almis,

hep tabi kilmis. Basliya bas egdirmis,
dizliye diz cöktürmüs.

Doguda Kadirkan ormanina kadar, batida

4 Temir Kamigka tegi kondurmis.
Ikin ara idi oksuz Kük

Türk iti anca olurur ermis. Bilge kagan
ermis, alp kagan

ermis. Buyruki bilge ermis erinc, alp
ermis erinc. Begleri

yime buduni [yime tüz ermis, Ani] ücün
ilig anca tutmis

erinc. Ilig tutup törü[g itmis. Özi anca
kergek bolmis].

[4] Demir Kapiya kadar kondurmus.
Ikisi arasinda pek

teskilatsiz Gök Türkü düzene sokarak
öylece oturuyormus.

Bilgili kagan imis, cesur kagan imis.
Buyruku bilgili imis

tabii, cesur imis tabii. Beyleri de
milleti de dogru imis.

Onun icin ili öylece tutmus tabii.Ili
tutup töreyi düzenlemis.

Kendisi öylece vefat etmis.

5 Yogci sigitci öng re kün
togsikdaki Bökli cöl[l]üg il

Tabgac Tüpüt Apar Purum Kirkiz Üc Kurikan
Otuz Tatar

Kitany Tatabi bunca budun kelipen
sigtamis, yoglamis.

Antag külüg kagan er[mis. Anda kisre
inisi kagan bolmis

eri]nc. Ogliti kagan bolmis erinc. Anda [kisre
inisi ecisin

teg]

[5] Yasci, aglayici, doguda gün
dogusundan Bökli Cöllü

halk, Cin, Tibet, Avar, Bizans, Kirgiz,
Üc Kurikan, Otuz

Tatar,Kitay,Tatabi, bunca millet gelip
aglamis, yas tutmus.

Öyle ünlü kagan imis. Ondan sonra kücük
kardesi kagan

olmus tabii, ogullari kagan olmus tabii.
Ondan sonra kücük

kardesi büyük kardesi gibi

6 kilinmaduk erinc, ogli kangin
teg kilinmaduk erinc.

Biligsiz kagan olurmis erinc, yablak
kagan olurmis erinc.

Begleri buduni tüzsüz ücün Tabgac budun
tebligin

kürligin [ücün armakcis]in ücün inili [ecili
kingsürtükin

ücün begli budunlug]

[6] kilinmamis olacak, oglu babasi
gibi kilinmamis olacak.

Bilgisiz kagan oturmustur,kötü kagan
oturmustur. Buyruku

da bilgisizmis tabii, kötü imis tabii.
Beyleri, milleti ahenksiz

oldugu icin, aldatici oldugu icin, Cin
milleti hilekar ve

sahtekar oldugu icin, kücük kardes ve
büyük kardesi

birbirine düsürdügü icin, bey ve milleti

8 isig kücüg birmis. Ilgerü kün
togsik[k]a Bökli kaganka

tegi süleyü birmis. Kurigaru Temir
Kapigka süleyü birmis.

Tabgac kaganka ilin törüsin ali birmis.
Türk kara kamag

budun anca timis: illig [ertim, ilim amti
kani, kimke ilig

kazganur men tir ermis].

[8] is gücü vermis. Doguda gün
dogusunda Bökli kagana

kadar ordu sevk edi vermis. Batida Demir
Kapiya ordu

sevk edi vermis. Cin kaganina
ilini,töresini ali vermis.

Türk halk kitlesi söyle demis: Illi
millet idim,ilim simdi hani,

kime ili kazaniyorum der imis.

9 Kaganlig budun ertim, kaganim
kani. Ne kaganka isig

kücüg birür men tir ermis. Anca tip
Tabgac kaganka yagi

bolmis. Yagi bolup itinü yaratunu umaduk
yana icikmis.

Bunca isig kücüg birtükgerü sakinmati
Türk budunug

ölür[eyin, urugsir]atayin tir ermis.
Yokadu barir ermis.

Üze

[9] Kaganli millet idim, kaganim
hani, ne kagana isi, gücü

veriyorum der imis.Öyle diyip Cin
kaganina düsman olmus.

Düsman olup, kendisini tanzim ve tertip
edemediginden,

yine tabi olmus. Bunca isi, gücü
vermedigini düsünmeden,

Türk milletini öldüreyim, kökünü
kurutayim der imis. Yok

olmaya gidiyormus. Yukarida

10 Türk tengrisi iduk yiri subi
anca itmis erinc. Türk

budun yok bolmazun tiyin budun bolcun
tiyin kangim

Iltiris kaganig ögüm Ilbilge Katunug
tengri töpüsinde

tutup yügerü kötürti erinc. Kangim kagan
yiti yigirmi erin

[tasikmis Tasra yoriyur tiyin kü esidip
balikdaki tagikmis,

tagdaki]

[10] Türk Tanrisi, mukaddes yeri,
suyu öyle tanzim etmistir.

Türk milleti yok olmasin diye, millet
olsun diye, babam

Iltiris kagani, annem Ilbilge Hatunu
gögün tepesinde tutup

yukari kaldirmistir.Babam kagan on yedi
erle disari

cikmis. Disari yürüyor diye ses isitip
sehirdeki daga cikmis,

dagdaki

11 inmis. Tirilip yitmis er bolmis.
Tengri küc birtük ücün

kangim kagan süsi böri teg ermis, yagisi
kony teg ermis.

Ilgerü kurigaru sülep tirmis, kubratmis.
Kamagi yiti yüz

er bolmis. Yiti yüz er bolup [ilsiremis
kagansiramis

budunug küng ed mis kuladmis budu]nug Tü[rk
tö]rüsin

[icginmis]

[11] inmis. Toplanip yetmis er
olmus. Tanri kuvvet verdigi

icin, babam kaganin askeri kurt gibi imis,
düsmani koyun

gibi imis. Doguya batiya asker sevk edip
toplamis, yigmis.

Hepsi yedi yüz er olmus. Yedi yüz er olup
ilsizlesmis,

kagansizlasmis milleti, cariye olmus, kul
olmus milleti,

Türk töresine birakmis

12 budunug ecüm apam törüsince
yaratmis bosgurmis.

Tölis Tardus budunug anda itmis. Yabgug
sadig anda

birmis. Biriye Tabgac budun yagi ermis.
Yiriya Baz Kagan,

Tokuz Oguz budun yagi ermis. Ki[rkiz
Kurikan Otuz Tatar

Kitany Tatabi kop yagi ermis. Ka]ngim [kagan
bunca …

kirk artuki]

[12] milleti, ecdadimin töresince
yaratmis, yetistirmis.

Tölis, Tardus milletini orda tanzim etmis.
Yabguyu, sadi

orda vermis. Güneyde Cin milleti düsman
imis. Kuzeyde

Baz Kagan, Dokuz Oguz kavmi düsman imis.
Kirgiz,

Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi hep
düsman imis.

Babam kagan bunca … kirk

13 yiti yolu sülemis, yigirmi
süngüs süngüsmis. Tengri

yarlikaduk ücün illigig ilsiretmis,kaganligig
kagansiratmis

yagig bazi kilmis, tizligig sökürmis,
basligig yükündürmis.

Kangim kagan [anca ilig törüg kazganip
uca barmis].

Kangim [kaganka] bas[lay]u Baz Kaganig
balbal

[tikmis. Kangim]

[13] yedi defa ordu sevk etmis,
yirmi savas yapmis. Tanri

icin illiyi ilsizletmis, kaganliyi
kagansizlatmis, düsmani tabi

kilmis, dizliye diz cöktürmüs, basliya
bas egdirmis. Babam

kagan öylece ili, töreyi kazanip, ucup
gitmis. Babam kagan

icin ilkin Baz Kagani balbal olarak
dikmis. Babam

14 kagan uctukda özüm sekiz yasda
kaltim. Ol törüde üze

ecim kagan olurti. Olurupan Türk budunug
yice itdi, yice

igit[t]i. Ciganyig bay kildi, azig öküs
kildi. Ecim kagan

olurtuk[d]a özüm tigin erk[ … }iy[ …
] tengri [yarladuk

ücün]

[14] kagan uctugunda kendim sekiz
yasinda kaldim. O töre

üzerine amcam kagan oturdu. Oturarak Türk
milletini

tekrar tanzim etti, tekrar besledi.
Fakiri zengin kildi, azi

cok kildi. Amcam kagan oturdugunda kendim
prens …

Tanri buyurdugu icin

15 tört yigirmi yasimka Tardus
budun üze sad olurtum.

Ecim kagan birle ilgerü Yasil ögüz
Santung yazika tegi

süledimiz.Kurigaru Temir Kapigka tegi
süledimiz.Kögmen

asa Kirkiz yiringe tegi s[üledimiz.
Kamagi bis] otuz

sü[ledimiz. üc yigirmi süngüsdümüz.
Illigig ilsiretdimiz.

kaganligig kagansiratdimiz, Tizligig]

[15] on dört yasimda Tardus
milleti üzerine sad oturdum.

Amcam kagan ile doguda yesil Nehire,
Santug ovasina

kadar ordu sevk ettik. Batida Demir
Kapiya kadar ordu

sevk ettik. Kögmeni asarak Kirgiz
ülkesine kadar ordu

sevk ettik. Yekun olarak yirmi bes defa
ordu sevk ettik, on

üc defa savastik. Illiyi ilsizlestirdik,
kaganliyi

kagansizlastirdik. Dizliye

16 sökürtümüz, basligig
yükündürtümüz. Türgis kagan

Türk[üm] budunum erti. Bilmedükin ücün
bizinge

yangildukin yazindukin ücün kagani ölti,
buyruki begleri

yime ölti. On Ok budun emgek körti. Ec[ümiz
apamiz

tutmis yir sub idi]siz kalmazun [tiyin Az
budunug itip

yaratip … Bars Beg]

[16] diz cöktürdük, basliya bas
egdirdik. Türgis kagani

Türküm, milletim idi. Bilmedigi icin,
bize karsi yanlis

hareket ettigi, ihanet ettigi icin kagani
öldü, buyruku,

beyleri de öldü. On Ok kavmi eziyet
gördü. Ecdadimizin

tutmus oldugu yer, su sahipsiz kalmasin
diye Az milletini

tanzim ve tertip edip … Bars Bey

17 erti. kagan atig bunda biz
birtimiz. Singilim kuncuyug

birtimiz. Özi yazindi, kagani ölti,
buduni küng kul boldi.

Kögmen yir sub idisiz kalmazun tiyin Az
Kirkiz budunug

i[tip] yaratip keltimiz. Süngüstümüz.
[… ilin yana birtimiz.

ilgerü] Kadirkan y[isig asa] b[udunu]g
anca

[kondurtumuz, anca itdimiz. Kurigaru]

[17] idi.Kagan adini burda biz
verdik Kiz kardesim prensesi

verdik. Kendisi ihanet etti, kagani öldü,
milleti cariye, kul

oldu. Kögmenin yeri, suyu sahipsiz
kalmasin diye Az, Kirgiz

milletini tanzim ve tertip edip geldik.
Savastik… ilini geri

verdik. Doguda Kadirkan ormanini asarak
milleti öyle

kondurduk, öyle düzene soktuk. Batida

18 Kengü Tarbanka tegi Türk
budunug anca

kondurtumuz, anca itdimiz. Ol ödke kul
kullug küng

künglüg bolmis erti. Inisi ecisin bilmez
erti, ogli kangin

bilmez erti. Anca kazganmis anca itmis
ilim[iz törümüz

erti. Türk Oguz begleri bud]un esid: Üze
tengri basma[sar

asra] yir telinmeser

[18] Kengü Tarbana kadar Türk
milletini öyle kondurduk,

öyle düzene soktuk. O zamanda kul kullu,
cariye cariyeli

olmustu. Kücük kardes büyük kardesini
bilmezdi, oglu

babasini bilmezdi. Öyle kazanilmis, öyle
düzene sokulmus

ilimiz, töremiz vardi. Türk, Oguz
beyleri, milleti isit: Üstte

gök basmasa, altta yer delinmese,

19 Türk budun iling in törüng ün
kim artati udaci [ert]i?

Türk budun ertin, ökün! Küregüngün ücün
igidmis

kaganinga ermis [barmis edgü] ilinge
kenkü yangildig,

yablak kigürtüg. Yaraklig kandin kelip
yanya iltdi?

Süngüglüg kandin [kelipen] süre [iltdi?
Iduk Ötüken yi]s

budun bardig. Ilgerü [barigma] bardig.
Kurigaru

[19] Türk milleti, ilini töreni
kim bozabilecekti?

Türk milleti, vaz gec, pisman ol!
Disipsizliginden dolayi,

beslemis olan kaganina, hür ve müstakil
iyi iline karsi

kendin hata ettin, kötü hale soktun.
Silahli nereden gelip

dagitarak gönderdi? Mizrakli nereden
gelerek sürüp

gönderdi? Mukaddes Ötüken ormanin
milleti, gittin!

Doguya giden, gittin! Batiya,

20 barigma bardig. Barduk yirde
edgüg ol erinc:[Kani]ng

ögüzce yügürti. Süngüküg tagca yatdi.
Beglik uri ogling in

kul kildig. [Isilik kiz oglung in] küng
kildig. Ol

bilmedükügün ücün yablakingin ücün ecim
kagan uca

bardi. Baslayu Kirkiz kagan[ig balbal
tikdim].Türk budun

ati küsi yok bolmazun tiyin kangim
kaganig

[20] giden, gitti! Gittigin yerde
hayrin su olmali: Kanin

nehir gibi kostu. Kemigin dag gibi yatti.
Beylik erkek

evladini kul kildin. Hanimlik kiz
evladini cariye kildin. O

bilmemenden dolayi, kötülügün yüzünden
amcan kagan

ucup gitti. Önce Kirgiz kaganini balbal
olarak diktim.

Türk milletinin adi sani yok olmasin
diye, babam kagani,

21 ögüm katunug kötürügme teng ri
il birig[me te]ng ri

Türk budun ati küsi yok bolmazun tiyin
özümün ol tengri

kagan olurt[di erinc.Neng] yilsig budunda
üze olurmadim.

Icre assiz tasra tonsuz yabiz yablak
budunda [üze

olurtum]. [Inim Kpl Ti]gin iki sad inim
Kül Tigin [birle]

sözlesdimiz. [Kangimiz]

[21] annem hatunu yükselten Tanri,
il veren Tanri, Türk

milletinin adi sani yok olmasin diye,
kendimi o Tanri kagan

oturttu tabii. Varlikli, zengin millet
üzerine oturmadim. Icte

assiz,dista elbisesiz; düskün,perisan
millet üzerine oturdum.

Kücük kardesim Kül Tigin, iki sad, kücük
kardesim Kül

Tigin ile konustuk. Babamizin,

22 ecimiz kazganmis budun ati küsi
yok bo[lmaz]un tiyin,

Türk budun ücün tün udimadim. Küntüz
olurmadim. Inim

[Kül Tigin birle iki sad] birle ölü yitü
kazgandim. Anca

kazganip biriki budunug ot sub kilmadim.
Men [özüm

kagan olurtukuma] yir sayu barmis bu[dun
yadagin

yaling in?] ölü yitü [yana]

[22] amcamizin kazanmis oldugu
milletin adi sani yok

olmasin diye Türk milleti icin gece
uyuyamadim, gündüz

oturmadim. Kücük kardesim Kül Tigin ile,
iki sad ile öle

yite kazandim. Öyle kazanip bütün milleti
ates,su kilmadim.

Ben kendim kagan oturdugumdan her yere
gitmis olan

millet yaya olarak, ciplak olarak, öle
yite geri

23 kelti. Budunug igideyin tiyin
yirigaru Oguz budun tapa

ilgerü Kitany Tatabi [bu]dun tapa
birigerü Tabgac tapa

iki yigir[mi süledim…] süngüsdüm. Anda
kisre teng ri

yarlakaduk ücün kutum ülügüm bar ücün
ölteci budunug

[tilgür]ü igit[t]im. Yaling budunug
tonlug kildim. Cigany

bud[unug] bay ki[ldim].

[23] geldi. Milleti besleyeyim
diye kuzeyde Oguz kavmine

dogru; doguda Kitay, Tatabi kavmine dogru,
güneyde Cine

dogru on iki defa ordu sevk ettim…
savastim. Ondan sonra

Tanri buyurdugu icin, devletim, kismetim
var oldugu icin,

ölecek milleti diriltip besledim.Ciplak
milleti elbiseli kildim.

Fakir milleti zengin kildim.

24 Az budunug öküs kildim. Igar
illigde i[gar] kaganligda

yig kildim. Tört bulung daki budunug kop
baz kildim,

yagisiz kildim. Kop manga körti. Yiti
yigirmi yasima

Tangut tapa süledim. Tangut budunug
bozdum. Oglin

yo[tuz]in yilkisin barimin anda altim.
Sekiz yegirmi

yasima Alti C[ub Sogdak]

[24] Az milleti cok kildim.Degerli
illiden,degerli kaganlidan

daha iyi kildim. Dört taraftaki milleti
hep tabi kildim,

düsmansiz kildim. Hep bana itaat etti. On
yedi yasimda

Tanguta dogru ordu sevk ettim. Tangut
milletini bozdum.

Oglunu, karisini, at sürüsünü, servetini
orda aldim. On

sekiz yasimda Alti Cub Sogdaka

25 tapa süledim. Budunug anda
bozdum. Tab[gac O]ng

tutuk bis tümen sü kelti. Iduk Basda
süngüsdüm. Ol süg

anda yok kildim. Yigirmi yasima Basmil
Iduk [Ku]t

ogusum budun erti, arkis idmaz tiyin
süledim. K[ … ]m

icgertim,kaling[in] ebirü kelürtüm.Iki
otuz yasima Tabgac

[25] dogru ordu sevk ettim.
Milleti orda bozdum. Cinli Ong

vali, elli bin asker geldi. Iduk Basta
savastim. o orduyu

orda yok ettim. Yirmi yasimda, Basmil
Iduk Kut soyumdan

olan kavim idi, kervan göndermiyor diye
ordu sevk ettim.

K … m tabi kildim, malini cevirip
getirdim. Yirmi iki

yasimda Cine

26 tapa süledim. Caca sengün sekiz
tümen [sü] birle

süngüsdüm. Süsin anda ölürtüm. Alti otuz
yasima Cik

budun Kirkiz birle yagi bolti. Kem kece
Cik tapa süledim.

Örpente süngüsdüm. Süsin sancdim. Az
[b]u[dunug

alti]m. [ … ic]gertim. Yiti o[tuz yasim]a
Kirkiz tapa

süledim. Süngüg batimi

[26] dogru ordu sevk ettim. Caca
general, seksen bin asker

ile savastim. Askerini orda öldürdüm.
Yirmi alti yasimda

Cik kavmi Kirgiz ile beraber düsman oldu.
Kemi gecerek

Cike dogru ordu sevk ettim. Örpende
savastim. Askerini

mizrakladim. Az milletini aldim … tabi
kildim. Yirmi yedi

yasimda Kirgiza dogru ordu sevk ettim.
Mizrak batimi

27 karig söküpen Kögmen yisig toga
yo[rip] Kirkiz

budunug uda basdim. Kaganin birle Songa
yisda

süngüsdüm. Kaganin ölürtüm, ilin anda
altim. Ol yilka

Türgis tapa Altun yisig asa [Ir]tis
ögüzüg kece yori[dim.

Türgis budunug uda] basdim. Türgis kagan
süsi otca

borca kelti.

[27] kari söküp, Kögmen ormanini
asarak yürüyüp Kirgiz

kavmini uykuda basdim. Kagani ile Songa
ormaninda

savastim. Kaganini öldürdüm, ilini orda
aldim. O yilda

Türgise dogru Altin ormanini asarak Irtis
nehrini gecip

yürüdüm. Türgis kaganinin ordusu ates
gibi, firtina gibi

geldi.

28 Bolcuda süngüsdümüz. Kaganin
yabgu[si]n sadin anda

ölürtüm. Ilin anda altim. Otuz yasima Bis
Balik tapa

süledim. Alti yoli süngüsdüm. [… sü]sin
kop ö[lü]rtüm

Anda icreki ne kisi tin[…]i yok [bolda]ci
er[ti…]a okigali

kelti. Bis Balik ani ücün ozdi. Otuz
artuki

[28] Bolcuda savastik. Kaganini,
yabgusunu, sadini orda

öldürdüm. Ilini orda aldim. Otuz yasimda
Bes Balika dogru

ordu sevk ettim. Alti defa savastim …
askerini hep

öldürdüm. Onun icindeki ne kadar insan
… yok olacakti …

cagirmak icin geldi. Bes Balik onun icin
kurtuldu. Otuz

29 bir yasima Karluk budun bung
suz [er]ür barur erkli

yagi boldi. Tamag Iduk Basda süngüsdümiz.
Karluk

budunug ölürtüm, anda altim[ … Bas]mil
kara [ …bud…]

Karluk budun tir[ilip kelti … ]m ö[lürtüm].
T[okuz Ogu]z

mening budunum erti. Tengri yir bulgakin
ücün öding[e]

[29] bir yasimda Karluk milleti
sikintisiz,hür ve serbest iken

düsman oldu. Tamag Iduk Basta savastim.
Karluk milletini

öldürdüm, orda aldim … Basmil kara …
Karluk milleti

toplanip geldi … m, öldürdüm. Dokuz
Oguz benim milletim

idi. Gök, yer bulandigi icin, ödüne

30 küni tegdük ücün yagi boldi.
Bir yilka tört yoli

süngüsdüm. Ang ilki Togu Balikda
süngüsdüm. Togla

ögüzüg yüzüti kecip süsi [ … ]. Ikinti
Andirguda

süngüsdüm. Süsin sancdim. [ … Ücünc Cus
basinda sü]ng

üsdüm. Türk budun adak kamsat[t]i, yablak

[30] kiskanclik degdigi icin
düsman oldu. Bir yilda dört

defa savastim: En önce Togu Balikta
savastim. Togla

nehrini yüzdürerek gecip ordusu …
ikinci olarak Andirguda

savastim. Askerini mizrakladim … Ücüncü
olarak Cus

basinda savastim. Türk milleti ayak
titretti, perisan

31 boldaci erti. Oza yany a
keligme süsin agit[t]im. Öküs

ölteci anda tirilti. Anda Tongra
yilpaguti bir ogusug Tong

a Tigin yog[inda] egire tokidim. Törtünc
Ezginti Kadizda

süngüsdüm. Süsin anda sancdim, yabritdim
[ … ] yarbit

[ … yasi]ma Amgi korgan kisladikda yut
boldi. Yazinga

[31] olacakti. Ilerleyip yayarak
gelen ordusunu püskürttüm.

Cok ölecek orda dirildi.Orda Tongra
yigiti bir boyu Tongra

Tigin mateminde cevirip vurdum. Dördüncü
olarak Ezginti

Kadizda savastim. Askerini orda
mizrakladim, yiprattim …

yiprat … Otuz iki yasimda Amgi
kalesinde kisladikta kitlik

oldu. Ilk baharinda

32 Oguz tapa süledim. Ilki sü
tasikmis erti, ikin sü ebde

erti. Üc Oguz süsi basa kelti. Yadag
yabiz boldi tip algali

kelti. [Sing]ar süsi ebig barkig yuligali
bardi, singar süsi

süngüsgeli kelti. Biz az ertimiz, yabiz
ertimiz. Og[uz … ]t

yag[i … tengri] küc birtük ücün anda
sancdim,

[32] Oguza dogru ordu sevk ettim.
Ilk ordu disari cikmisti,

ikinci ordu merkezde idi. Üc Oguz ordusu
basip geldi. Yaya,

kötü oldu diyip yenmek icin geldi.Bir
kisim ordusu evi barki

yagma etmek icin gitti, bir kisim ordusu
savasmak icin

geldi. Biz az idik, kötü durumda idik.
Oguz … düsman …

Tanri kuvvet verdigi icin orda
mizrakladim,

33 yany dim.Tengri yarlikaduk ücün
men kazganduk ücün

Türk budun kazg[anmis eri]nc. Men iniligü
bunca baslayu

kazganm[asa]r Türk budun ölteci erti, yok
[bolda]ci erti.

[Türk] begler [budun anc]a sakining, anca
biling. Oguz

bu[dun … ]d idmayin tiyin süle[dim].

[33] dagittim. Tanri bahsettigi
icin, ben kazandigim icin

Türk milleti kazanmistir. Ben kücük
kardesimle beraber

böyle basa gecip kazanmasam Türk milleti
ölecekti, yok

olacakti. Türk beyleri, milleti, böyle
düsünün, böyle bilin!

Oguz kavmi … göndermeden, diye ordu
sevk ettim.

34 Ebin barkin bozdum. O[guz]
budun Tokuz Tatar birle

tirilip kelti. Aguda iki ulug süngüs
süngüsdüm. Süsin

[boz]dum. Ilin anda altim. anca kazgan[ip
… teng ri]

yarlikaduk ücün ö[züm] otuz artuki ü[c
yasima … ]uk

erti. Ödsig ötülüg küc

[34] Evini barkini bozdum. Oguz
kavmi Dokuz Tatar ile

toplanip geldi. Aguda iki büyük savas
yaptim. Ordusunu

bozdum. Ilini orda aldim. Öyle kazanip
… Tanri buyurdugu

icin otuz üc yasimda … idi. Seckin,
muhterem, güc

35 igidmis al[p kaganinga ya]ng
ildi. Üze Tengri iduk yir

sub [ecim ka]gan kut taplamadi erinc.
Tokuz Oguz budun

yirin subin idip Tabgacgaru bardi. Tabgac
[ … ] bu yirde

kelti. Igideyin tiyin sak[inip …] budun
[ … ]

[35] beslemis olan, kahraman
kaganina ihanet etti. Üstte

Tanri, mukaddes yer, su, amcam kaganin
devleti kabul

etmedi olacak. Dokuz Oguz kavmi yerini,
suyunu terk edip

Cine dogru gitti. Cin … bu yere geldi.
Besleyeyim diye

düsünüp … millet …

36 yazukla[… bi]riye Tabgacda
ati küsi yok boldi. Bu

yirde manga kul boldi. Men özüm kagan
olurtukum ücün

Türk budunug [ … ]i kilmadim. [Ilig]
törüg yigdi

kazgandim. Id[ … ] tirilip yi[ … ]

[36] sucla … güneyde Cinde adi
sani yok oldu. Bu yerde

bana kul oldu. Ben kendim kagan oturdugum
icin Türk

milletini … kilmadim. Ili, töreyi cok
iyi kazandim …

toplanip …

37 [anda süngü]sdüm. Süsin sancdim.
Icikigme icikdi,

budun boldi. Ölügme öldi. Seleng e kodi
yoripan Kargan

kisilta ebin barkin anda bozdum. [ … ]
yiska agdi. Uygur

il[t]eber yüzce erin ilg[er]ü t[ezip
bardi? … ]

[37] orda savastim.Askerini
mizrakladim.Teslim olan teslim

oldu, millet oldu; Ölen öldü. Selengadan
asagiya yürüyerek

Kargan vadisinde evini, barkini orda
bozdum … ormana

cikti. Uygur valisi yüz kadar askerle
doguya kacip gitti …

38 [ … ]ti. Türk budun ac erti.
Ol yilkig alip igit[t]im.

Otuz artuki tört yasima Oguz tezip
Tabgacka kirti.Ökünüp

süledim. Sukun [ … og]lin yotuzin anda
altim.Iki ilteberlig

budun [ … ]

[38] … Türk milleti ac idi. O at
sürüsünü alip besledim.Otuz

dört yasimda Oguz kacip Cine girdi.
Eseflenip ordu sevk

ettim. Hiddetle .., oglunu, karisini orda
aldim. iki valili

millet …

39 [ … ] Ta[tab]i budun Tabgac
kaganka körti. Yalabaci

edgü sabi ötügi kelmez tiyin yayin
süledim. Budunug anda

bozdum. Yilki[sin… ] süsi tirilip kelti.
Kadirkan yis kon

[ … ]

[39] … Tatabi milleti Cin
kaganina itaat etti.Elcisi, iyi sözü,

niyazi gelmiyor diye yazin ordu sevk
ettim. Milleti orda

bozdum. At sürüsünü … askeri toplanip
geldi. Kadirkan

ormanina kon …

40 [ … ]gakinga yiringerü
subingaru konti. Biriye Karluk

budun tapa sületip Tudun Yamtarig itim,
bardi.[ … Karluk

il]teber yok bolmis, inisi bir korg[anka
[ … ]

[40] yerine dogru, suyuna dosru
kondu. Güneyde Karluk

milletine dosru ordu sevk et diyip Tudun
Yamtari

gönderdim, gitti … Karluk valisi yok
olmus, kücük kardesi

bir kaleye …

41 [… ar]kisi kelmedi. Ani
anyitayin tip süledim. Korigu

iki üc kisiligü tezip bardi. Kara budun
kaganim kelti tip

ög[di … ]ka at birtim. Kicig atlig[ …
].

[41] kervani kosmadi. Onu
korkutayim diyip ordu sevk

ettim. Koryucu iki üc kisi ile beraber
kacip gitti. Halk

kütlesi kaganim geldi diyip övdü … ad
verdim.Kücük adli…

1 [ … Kök] Öngüg yoguru sü yorip
tünli künli yiti ödüske

subsuz kectim. Corakka tegip yuligci
[eri]g k[ … ]s

Kecinke tegi [ … ]

[1] … Gök Öngü cigneyerek ordu
yürüyüp, gece ve gündüz

yedi zamanda susuzu gectim. Coraga ulasip
yagmaci

askeri … Kecine kadar …

1 [ … Tab]gac atlig süsi bir
tümen artuki yiti bing süg

ilki kün ölürtüm. Yadag süsin ikinti kün
kop [ölür]tüm.

Bi [… ]asip bard[ … ]

[1] … Cin süvarisini, on yedi
bin askeri ilk gün öldürdüm.

Piyadesini ikinci gün hep öldürdüm. Bi
… asip vard …

2 [… y]oli süledim.Otuz artuki
sekiz yasima kisin Kitany

tapa süledim. [ … Otuz artuki tokuz
yasi]ma yazin Tatabi

tapa sü[ledim …].

[2] defa ordu sevk ettim. Otuz
sekiz yasimda kisin Kitaya

dogru ordu sevk ettim … Otuz dokuz
yasimda ilk baharda

Tatabiya dogru ordu sevk ettim…

3 [ … ] men [ … ] ölürtüm.
Oglin yotuz[in yi]lkisin barimin

[ … ]ra ko[ … ]

[3] ben… öldürdüm. Oglunu,
karisini, at sürüsünü,

servetini …

4 bud[un … yo]tuzin yok ki[ldim
… ]

[4] millet… karisini yok kildim
…

5 yor[… ]

[5] …

6 süng[üsdüm? … ]

[6] savastim. …

7 [bir]tim. Alp erin ölürüp
[bal]bal kilu birtim. Elig yasima

Tatabi budun Kitanyda ad[rilti … ]lker
tagka [ … ]

[7] verdim. Kahraman erini öldürüp
balbal kili verdim.

Elli yasimda Tatabi milleti Kitaydan
ayrildi. …lker

dagina

8 Ku sengün basadu tört tümen sü
kelti. Töngkes tagda

tegip tokidim. Üc tümen süg [ölürtü]m.
B[ir tümen?… ]

rser [ … ]öktüm. Tatabi [ … ]

[8] Ku general kumandasinda kirk
bin asker geldi.

Töngkes daginda hücum edip vurdum. otuz
bin askeri

öldürdüm. On bin … ise … öktüm.
Tatabi …

9 ö[lü]rti. Ulug oglum agrip yok
bolca Kug Sengünüg

balbal tike birtim. Men tokuz yigirmi yil
sad olurtum,to[kuz

yigir]mi yil [kagan olu]rtum, il tutdum.
Otuz artuki bir […]

[9] öldürdü. Büyük oglum
hastalanip yok olunca Ku’yu,

generali balbal olarak diki verdim. Ben
on dokuz yil sad

olarak oturdum, on dokuz yil kagan olarak
oturdum, il

tuttum. Otuz bir …

10 Türküme budunuma [y]igin anca
kazganu birtim. Bunca

kazganip [kangim kagan i]t yil onunc ay
alti otuzka uca

bardi. Lagzin yil bisinc ay yiti otuzka
yog ertürtüm. Bukag

tutuk [ … ]

[10] Türküm icin,milletim icin
iyisini öylece kazani verdim.

Bu kadar kazanip babam kagan köpek yili,
onuncu ay,

yirmi altida ucup gitti. Domuz yili,
besinci ay, yirmi yedide

yas töreni yaptirdim. Bukag vali …

11 kangi Lisün Tay seng ün basad[u]
bis yüz eren kelti.

Kokuluk ö[ … ] altun kümüs kergeksiz
kelürti. Yog yiparig

kelürüp tike birti. Cindan igac kelürüp
öz yar[ … ]

[11] babasi Lisün Tay generalin
baskanliginda bes yüz

yigit geldi. Kokuluk … altin, fazla
fazla getirdi. Yas töreni

kokusunu getirip diki verdi. Sandal agaci
getirip öz …

12 bunca budun sacin kulkakin [
… b]icdi. Edgü özlük atin

kara kisin kök teyengin sansiz kelürüp
kop koti.

[12] Bunca millet sacini, kulagini
… kesti. Iyi binek atini,

kara samurunu, mavi sincabini sayisiz
getirip hep birakti.

13 Tengri teg tengri yaratmis Türk
Bilge [Kagan s]abim:

Kangim Türk Bilge Kagan olurtukinda Türk
amti begler

kisre Tardus begler Kül Cor baslayu ulayu
sadpit begler

öngre Tölis begler Apa Tarka[n]

[13] Tanri gibi Tanri yaratmis
Türk Bilge Kagani, sözüm:

Babam Türk Bilge Kagani oturdugunda
simdiki Türk

beyleri, sonra Tardus beyleri; Kül Cor
basta olarak,

arkasindan sadpit beyleri; önde Tölis
beyleri; Apa Tarkan

14 baslayu ulayu sad[pit] begler
bu [ … ] Tamam Tarkan

Tonyukuk Boyla Baga Tarkan ulayu buyruk [
… ] ic buyruk

Sebig Kül Irkin baslayu ulayu buyruk
bunca amti begler

kangim kaganka ertingü

[14] basta olarak, arkasindan
sadpit beyleri; bu … Tamam

Tarkan, Tonyukuk Boyla Baga Tarkan ve
buyruk … ic

buyruk; Sebig Kül Irkin basta olarak,
arkasindan buyruk;

bunca simdiki beyler, babam kagana
fevkalade

15 ertingü ti umug i[tdi? …
T]ürk beglerin budunin ertingü

ti umug itdi ögd[i … kangim] kagan [
… ] ca agar tasig

yogun ig Türk begler budun i[ … ] irti.
Özüme bunca [ … ].

[15] fevkalade cok iltica etti …
Türk beylerini, milletini

fevkalade cok yüceltti, övdü … babam
kagan … agir tasi,

kalin agaci Türk beyleri, milleti …
Kendime bunca …

1 Tengri teg tengride bolmis Türk
Bilge Kagan bödke

olurtum. Sabimin tüketi esid. Ulayu ini
yigünüm oglanim

biriki ogusum [budunum biriye sadpit
begler yiriya tarkat

buyruk begler Otuz Tatar … Tokuz Oguz
begleri buduni bu

sabimin edgüti esid, katigdi tingla:
Ilgerü kün]

[1] Tanri gibi gökte olmus Türk
Bilge Kagani, bu zamanda

oturdum. Sözümü tamamiyle isit. Bilhassa
kücük kardes

yegenim, oglum, bütün soyum, milletim,
güneydeki sadpit

beyleri, kuzeydeki tarkat, buyruk
beyleri, Otuz Tatar, …

Dokuz Oguz beyleri, milleti!Bu sözümü
iyice isit, adamakilli

dinle: Doguda gün

2 togsikinga birigerü kün
ortusingaru kurigaru kün

batsikinga yirigaru tün ortusingaru anda
icreki budun kop

manga körür. [Bunca budun kop itdim]. Ol
amti any ig

yok. Türk Kagan Ötüken [yis olursar il]te
[bung] yok.

Ilg[erü Sa]ntung [yazika tegi süledim,
taluyka kicig

tegmedim. Birigerü Tokuz]

[2] dogusuna, güneyde gün ortasina,
batida gün batisina,

kuzeyde gece ortasina kadar, onun
icindeki millet hep bana

tabidir. Bunca milleti hep düzene soktum.
O simdi kötü

degildir. Türk kagani Ötüken ormaninda
otursa ilde sikinti

yoktur. Doguda Santung ovasina kadar ordu
sevk ettim,

denize ulasmama az kaldi. Güneyde Dokuz

3 Ersinke tegi süledim, Tüpütke
kicig tegmedim. Kurigaru

yincü ögüz kece Temir Kapigka tegi
süledim. Yirigaru Yir

Bayirku yiringe tegi sü[ledim]. Bunca
yirke tegi yoritdi[m.

Öt]üken [yis]da yig i[di] ermis. Il [tutsik
yir Ö]tük[en]

yis ermis.[Bu yirde olurup Tabgac budun]
birle tüz[ültüm.

Al]tun kümüs asgi[ti]

[3] Ersine kadar ordu sevk ettim,
Tibete ulasmama az

kaldi. Batida Inci nehrini gecerek Demir
Kapiya kadar

ordu sevk ettim. Kuzeyde Yir Bayirku
yerine kadar ordu

sevk ettim.Bunca yere kadar yürüttüm.Ötüken
ormanindan

iyisi hic yokmus. Il tutacak yer Ötüken
ormani imis. Bu

yerde oturup Cin milleti ile anlastim.
Altini, gümüsü, ipegi

4 kutay bungsuz anca birür.Tabgac
budun sabi sücig agisi

yimsak ermis. Sücig sabin yimsak agin
arip irak [budunug

anca] yagutir ermis. [Yaguru] kond[ukda]
kisre any ig

biligin anda ö[yür ermi]s. Edgü bil[ge]
kisig edgü alp

kisig yo[ritmaz] ermis. Bir kisi yangils[ar,
ogusi buduni

bis]ükinge tegi ki[dmaz]

[4] ipekliyi sikintisiz öylec
veriyor. Cin milletinin sözü tatli,

ipek kumasi yumusak imis. Tatli sözle,
yumusak ipek

kumasla aldatip uzak milleti öylece
yaklastirirmis.

Yaklastirip, konduktan sonra, kötü
seyleri o zaman

düsünürmüs. Iyi bilgili insani, iyi cesur
insani yürütmezmis.

Bir insan yanilsa kabilesine, milletine,
akrabasina kadar

barindirmaz

5 ermis. Sücig sabinga yimsak
agisinga arturup öküs

Türk budun öltüg. Türk budun ölsiking.
Biriye [Coga]y

yis Tögültün yazi [konay]in [tiser] Türk
budun ölsikig.

Anda any ig kisi anca bos[gurur] ermis:
Irak erser yablak

agi birür, yaguk erser edgü agi birür tip
anca bosgurur

ermis. Bi[lig]

[5] imis. Tatli sözüne, yumusak
ipek kumasina aldanip cok

cok, Türk milleti, öldün; Türk milleti,
öleceksin! Güneyde

Cogay ormanina, Tögültün ovasina konayim
dersen, Türk

milleti, öleceksin! Orda kötü kisi söyle
ögretiyormus: Uzak

ise kötü mal verir, yakin ise iyi mal
verir diyip öyle

ögretiyormus. Bilgi

6 bilmez kisi ol sabig alip yaguru
barip öküs kisi öltüg.

Ol yir[ger]ü barsar, Türk [budun] ölteci
sen. Ötüken [yir

olurup arkis] tirkis isar, neng b[ungug
yok. Ötüken y]is

olursar,benggü,[il tuta olurtac]i
sen.Türk budun tokurkak

sen. Acsar tosik ömez sen, bir todsar
acsik ömez sen.

Andagingin ücün igidmis ka[ganingin]

[6] bilmez kisi o sözü alip,
yakina varip, cok insan öldün!

O yere dogru gidersen Türk milleti,
öleceksin! Ötüken

yerinde oturup kervan, kafile gönderirsen
hic bir sikintin

yoktur. Ötüken ormaninda oturursan
ebediyen il tutarak

oturacaksin. Türk milleti, toklugun
kiymetini bilmezsin.

Aciksan tokluk düsünmezsin. Bir doysan
acligi

düsünmezsin. Öyle oldugun icin beslemis
olan kaganinin

7 sabin almatin yir sayu bardig.
Kop anda alkindig

aril[tig]. Anda [ka]lm[isi] yir [sa]yu
kop toru ö[lü

yoriy]ur ertig. Tengri yar[likadukin ücün
özüm] kutum

bar ücün ka[gan olurtu]m. Kagan olurup
yok cigany

budunug kop kubratdim. Cigany budunug bay
kildim. Az

budunug öküs kildim. [Azu bu]

[7] sözünü almadan her gece
gittin. Hep orda mahvoldun,

yok edildin. Orda, geri kalaninla, her
yere zayiflayarak

ölerek yürüyordun. Tanri buyurdugu icin,
kendim devletli

oldugum icin kagan oturdum. Kagan oturup
ac, fakir

milleti hep toplattim. Fakir milleti
zengin kildim. Az milleti

cok kildim. Yoksa bu

8 sabimda igid bar gu? Türk begler
budun buni esiding.

Türk budun[ug tirip i]l tutsikingin bunda
urtum. Yangilip

ölsiking in yime bu[nda urtu]m. Neng n[eng]
sab[im

erse]r beng gü taska urtum. Angar körü
biling. Türk amti

budun begler bödke körügme [begler gü
yangildaci siz].

[Kangim]

[8] sözümde yalan var mi?Türk
beyleri, milleti, bunu isitin!

Türk milletini toplayip il tutacagini
burda vurdum. Yanilip

ölecegini yine burda vurdum. Her ne sözüm
varsa ebedi

tasa vurdum. Ona bakarak bilin. Simdiki
Türk milleti,

beyleri, bu zamanda itaat eden beyler
olarak mi

yanilacaksiniz? Babam

9 kagan ecim kagan olurtukinda
tört bulungdaki budunug

nence itm[is … ] Tengri yarlikaduk [ücün
ö]züm

olurutukuma [tört bulungdaki] budunug
itdim, yaratdim

i[… ] kildim. [ … T]ürgis kaganka
kizim[in … ] ertingü

[ulug] törün ali birtim. Tür[gis kagan]

[9] kagan, amcam kagan oturdugunda
dört taraftaki

milleti nasil düzene sokmus …Tanri
buyurdugu icin kendim

oturdugumda dört taraftaki milleti düzene
soktum ve

tertipledim… kildim. …Türgis kaganina
kizimi… fevkalade

büyük törenle ali verdim. Türgis
kaganinin

10 kizin erting ü ulug törün
oglima ali birtim. [ … ertüngü

u]lug [törün ali] birtim, ya[ … ]t ertü[rtü]m
[… baslig]ig

yükündürtüm, tizligig sökürtüm. Üze
tengri asra yir

yarlikaduk üc[ün … ]

[10] kizini fevkalade büyük
törenle oguluma ali verdim …

fevkalade büyük törenle ali verdim …
yaptirdim … basliya

bas egdirdim, dizliye diz cöktürdüm.
Üstte Tanri, altta yer

bahsettigi icin

11 közün körmedik kulkakin
esidmedük budunumun

ilgerü kün to[gsikinga?] birigerü [ … ]
ka kurigaru [ …

sarig altuni]n ürüng kümüsin kirgaglig
kutayin kinlig

isg[itis]in özlük atin adgirin kara
k[isin]

[11] gözle görülmeyen,kulakla
isitilmeyen milletimi doguda

gün dogusuna, güneyde … batida … Sari
altinini, beyaz

gümüsünü, kenarli ipegini, ipekli
kumasini, binek atini,

aygirini, kara samurunu,

12 kök teyeng in Türküme budunuma
kazganu birtim, iti

birtim. [ … ]n bungsuz kiltim. Üz[e
teng]ri erklig

[ …]ümen og[ … ]n [ … begle]rig
budun [ … ]

[12] mavi sincabini Türküme,
milletime kazani verdim,

tanzim edi verdim … kedersiz kildim.
Üstte Tanri kudretli…

Türk beylerini, milletini

13 [ … ] igiding, emgetmeng,
tolgatmang. [ … ]m Türk

begler Türk budunum [… ] at [ … ]rtim
[ … ]ka ta [ … ]

g [… ür] [ … ] kazganip yang [ … ]i
bu [ … ]a bu

kaganingda bu beglerig[de … su]bungd[a
adrilmasar?]

Tü[rk budun]

[13] … besleyin, zahmet
cektirmeyin, incitmeyin! … benim

Türk beylerim, Türk milletim, … kazanip
… bu … bu

kaganindan, bu beylerinden … suyundan
ayrilmazsan,

Türk milleti,

14 özüng edgü körteci sen, ebing e
[ki]rteci sen, bung suz

boldaci s[en … anda] kisre [Tabgac
kagand]a bedizcig

kop k[elürtüm. Mening s]abimin simadi,
icreki bedizcig

iti. Ang ar adincig bediz [urturtum. Tas
tokittim.

Könkülteki sabimin urturtum …]

[14] kendin iyilik göreceksin,
evine gireceksin, dertsiz

olacaksin. … Ondan sonra Cin kaganindan
resimleyici

hep getirttim. Benim sözümü kirmadi,
maiyetindeki

resimciyi gönderdi. Ona bambaska türbe
yaptirdim. Icine

disina bambaska resim vurdurdum. Tas
yontturdum.

Gönüldeki sözümü vurdurdum …

15 On Ok ogling a tating ategi
buni körü biling Benggü

tas [tokitdim … ] tokitdim, bitid[d]im.
[… ] ol tas barkin

[ … ]

[15] On Ok ogluna, yabancina kadar
bunu görüp bilin!

Ebedi tas yontturdum … yontturdum,
yazdirdim. … O tas

türbesini …

1 [ … ] üze [ … ]

[1] … üstte …

2 Bilge Kagan u[cdi?]

[2] Bilge Kagan uctu.

3 yay bolsar, üze t[engri]

[3] Yaz olsa, üstte gök

4 köbürgesi öterce anc[a taki?]

[4] davulu gürler gibi, öylece ve

5 tagda sigun ötser [anca?]

[5] dagda yabani geyik gürlese,
öylece

6 sakinur men. Kangim ka[gan]

[6] matema gark oluyorum. Babam
kaganin

7 tasin özüm kagan [ … ]

[7] tasini kendim kagan …

8 [ … ]

[8] …

9 [ … ]

[9] …

1 [ … Bilge] Kagan b[itingin]
Yol[l]ug Tigin bitidim.

Bunca barkig bedizig uzug [ … k]agan
atisi Yol[l]ug

Tigin men ay artuki tört kün [olu]rup
bitidim.

bedizetim. Yag[ … ]

[1] Bilge Kagan kitabesini Yollug
Tigin, yazdim. Bunca

türbeyi, resim sanati … kaganin yegeni
Yollug Tigin ben

bir ay dört gün oturup yazdim, resimledim