Mor Kiryakus Manastırı: Tur Abdin’in Sessiz Tanığı Bir Süryani Mirası
Batman’ın Beşiri ilçesine bağlı Ayrancı köyünde, ovaya tepeden bakan bir yamaçta yükselen Mor Kiryakus Manastırı, bölgenin en sessiz ama en etkileyici tarihi duraklarından biri. Süryani Hıristiyanlarınca kutsal sayılan ve Tur Abdin olarak bilinen geniş manastırlar coğrafyasının tam uç noktasında yer alıyor. Buraya adım attığınızda yüzlerce yıl öncesine ait bir huzurun hâlâ taş duvarlara sindiğini hissediyorsunuz.
Manastırın hikâyesi 4. yüzyıla kadar uzanıyor. O dönemde Halep’ten Tur Abdin bölgesine gelen keşişler, Hıristiyanlığı yaymak için Kuzey Mezopotamya Ovası’na hâkim tepelere ve kayalıklara çok sayıda manastır kurmuş. Kıra Dağı’nın ovaya bakan doğu yamacına inşa edilen Mor Kiryakus, bu manastırların ilklerinden biri olmasıyla ayrı bir değer taşıyor. Yani burası sadece bir ibadethane değil, aynı zamanda bir inancın bölgedeki en eski izlerinden biri.
Yapının girişinde, ana kapı ile iç avluyu birbirinden ayıran kemerli kapının üzerinde Süryanice yazılmış iki taş kitabe bulunuyor. İlk kitabede Halepli Salibo adlı bir kişiden söz ediliyor; ancak manastırın tam yapım tarihi hakkında net bir bilgi verilmiyor. Uzmanlar, yapıda bir çan kulesinin bulunmamasından yola çıkarak manastırın MS 5. yüzyılda inşa edilmiş olabileceğini düşünüyor. Bu küçük detaylar bile, burayı gezerken adeta bir dedektif gibi tarihin izini sürmenizi sağlıyor.
Mimari açıdan Mor Kiryakus oldukça etkileyici. Dehlizlerle inilen bir yer altı katıyla birlikte üç katlı bir yapı olan manastır, dıştan dikdörtgen planlı. İçeride geniş, iki kare planlı kapalı bir avlu ve bu avlunun çevresindeki kemerli payandaların gerisinde sıralanan odalar yer alıyor. Manastır patriğinin yatak odası olarak kullanılan bölümün tavanını oluşturan sekizgen dilimli taş kubbedeki yıldızlı haçların işçiliği ise gerçekten üstün bir sanat değeri taşıyor.
Osmanlı döneminde birkaç kez onarım gören manastır, zaman içinde cemaatinin kalmamasıyla metruk hâle gelmiş. Tur Abdin’in engebeli coğrafyasına serpiştirilmiş onlarca manastır ve kilise gibi o da uzun süre sessizliğe gömülmüş. Ancak Kültür ve Turizm Bakanlığınca tescillenerek koruma altına alınması ve yürütülen restorasyon çalışmaları sayesinde bugün yeniden ayağa kaldırılmış durumda.
Gitmeyi düşünüyorsanız, manastırın Batman merkezden Beşiri üzerinden Ayrancı köyüne giden yolla ulaşıldığını bilmelisiniz. Pencerelerinden uzanan ova manzarası, özellikle gün ışığının taşlara vurduğu saatlerde nefes kesici. İnanç turizmiyle ilgilenenler için olduğu kadar, sakin ve tenha bir tarih yolculuğu arayan herkes için Mor Kiryakus Manastırı, Batman gezisinin unutulmaz duraklarından biri olacak.
Batman gezilecek yerleri ile ilgili diğer yazılar
Batman Gezi Rehberi: Batman’da Gezilecek En Güzel Yerler
