eğitim ile ilgili temel kavramlar
|
|
Kültür:Doğanın dışında insanın yarattığı her şeye kültür denir.Örneğin müzik,giyim,konuşma gibi..
Kültürleme:Kültürel değerlerin bireye kazandırılmasına denir.Örneğin yeni dp?an bir çocuğa anadilini öğretmek gibi.
Kültürlenme:Belli bir toplumun alt kültüründen ya da farklı toplumlardan gelmiş insanların veya insan gruplarının buluşması ve bir etkileşim içine girerek kendi kültürlerinde olmayan yepyeni bir senteze varılmasına denir.
Kültürleğme:Kültürel yayılma süreciyle gelen maddi ve manevi öğelerle,başka kültürden insan ve insan gruplarının,belli bir kültüre girmesi ve karşılıklı etkileşim sonucu her ikisinin de değişmesine denir.Örneğin:Almanya’da yıllardır çalışan Türk işçilerinin viskiyle kahvaltı etmesi ve kebabın yurt dışındaki lokantalarda yer alması bir kültürleğmedir.
Eğitim:Bireyin yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak ya da olmayarak bir değişme olmasıdır.Eğitim yoluyla kişinin amaçları,bilgileri,davranışları,tutumları ve ahlak ölçüleri değişir.
ınformal eğitim:Belli bir plan ve program uygulanmadan yaşam içinde kendilişinden gelişen eğitimdir.Örneğin aile içinde bir babanın çocuğunun yanında sigara içmesi çocuğa istemeyerekte olsa bir eğitim vermesine sebep olmaktadır bu eğitime informal eğitim denir.
Formal eğitim:Belli bir program ve plan dahilinde gerçekleşen eğitimdir.Okullarda ya da kurumlarda verilir.Ailede hem informal hem de formal eğitim verilmektedir.
Örgün eğitim:Okul yada okul nitelişi taşıyan yerlerde belli bir plan ve program dahilinde belli kurallara göre verilen eğitimdir.
Yaygın Eğitim:Örgün eğitim olanaklarından hiç yararlanmamış vfeya örgün eğitim kurumlarında eğitim gören kişilere verilen eğitimdir.Yaygın eğitim kurumları:Halk eğitim merkezleri ve pratik sanat okullarıdır.
insan:insan biyo kültürel sosyal bir varlıktır.insan doğa ile etkileşimi sonucunda kültürel değerlerini değiştirebilir.
Yaşantı:insanların birbirleriyle etkileşimi sonucunda kendilerinde bıraktıkları deneyimlerdir.
Süreç:Bir ürünün oluğumunda yer alan etkinlikler bütünü ya da belirli bir hedefe yönelik işlemler dizisine süreç denir.
Davranı?:Organizmanın tepkiye karşı gösterdişi etki ya da etkiye karşı gösterdişi tepkiye denir.Eğitim açısından davranışın ölçülebilir,gözlenebilir ve istenilir olması gerekmektedir.Davranışlar Doğuştan gelen,geçici ve sonradan kazanılmış olmak üzere 3 grupta incelenir.
|
AVRUPA’DA EĞİTİM
Ortaçağda eğitim dünyevi amaçlardan çok dini amaçlı olmuştur.insanlar bu dünyadan çok ahrete hazırlık amaçlı bir eğitim sistemini görmüİlerdir.Eğitimin asıl yayıcısı ve uygulayıcısı batıda kiliseler Doğuda ise medreseler olmuştur.Batıda ortaçağın sonlarına doğru politik,sosyal ve ekonomik gelişmenin sonucu eğitimde de değişmeler görülmüştür.
insanlığın eğitim ve kültür değişiminde rönesansın da etkisi vardır.Ça?dağ anlamda insanın eğitilmesi ilk olarak rönesansla başlamıştır.
1779 yılında Almanya’da herbart tarafından pedagoji enstitüsü kurulmuştur.19.yüzyılda öğretmenlik toplumun önemli mesleği haline gelmiştir.
ASYA’DA EĞİTİM
Asya’da eğitim ve öğretim alanında ilk hareketi başlatan kişi islam peygamberi HZ:Muhammet’tir.Tarih boyunca asya’da eğitim 4 ana hedefe yönelmiştir.Bunlar;dini,maddi.toplumsal ve zihinsel hedeftir.
GAZAL?
Gazali 1058-1111 yılları arasında yaşamıştır.Gazali eğitim tarihinde eğitimi kuram ve uygulama bakımından ele alıp inceleyen en önemli kişidir.
OSMANLILARDA EĞİTİM
ZİYA GÖKALP
1876-1924 yılları arasında yaşamış olan ünlü Türk düşünürüdür.Selanik idadisi ve İstanbul darufunununda sosyoloji dersleri vermiştir.Türkiye’de sosyoloji derslerini programlara koyduran ve okutan kişi olarak bilinir.
CUMHURİYET DÖNEMİNDE EĞİTİM
Ça?dağ değerlerin topluma yansıması için başta hukuk,sanat,bilim ve eğitimin yeniden yapılandırılması yoluna gidilmiştir.Cumhuriyet döneminin önemli olayları şunlardır;
Ø 3 Mart 1924’te çıkarılan tevhidi tedrisad milli eğitim bakanlığına başlanmıştır.
Ø Latin harfleri kabul edilmiştir.
|
Felsefe bir yaşam biçimi,geleceğe bakış açıs? ve bir dünya görüşüdür.Dişer bir anlamı da bilgi severliktir.
VARLIK FELSEFES?
Varlık felsefesi varlık yokluk nedir,gerçek nedir gibi konuları ve insanla ruh arasındaki ilişkiyi inceler.
|
Hukuk:Toplumsal ya?antıdan doğan ilişkileri,adaleti gerçekleştirmek üzere düzenlenen kuralların bütünüdür.
Devlet:Belli bir siyasal sınırlar içersinde,bir yönetim altında birleğen insanların koyduğu hukuk kurallarının uygulanmasın? sağlayan erktir.
Yasama:Yasama yetkisi Türk milleti adına TBMM,nindir.
Yürütme: Yürütme yetkisi ve görevi cumhurbaşkanı ve bakanlar tarafından,anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.
Yarg?:Yarg? yetkisi başımsız mahkemelerce kullanılır.
Hükümet:Baİbakan ve bakanlardan oluşan bakanlar kuruludur.Hükümet siyasal erkin ülke yönetimine ilişkin geliştirdişi görüİleri uygulamak ve gerçekleştirmek için kurulur.
Yönetim biçimi:Türkiye cumhuriyeti,anayasası ile yönetim biçimi olarak demokrasiyi seçmiştir.
Demokrasi Halkın kendi kendini yönetmesi ve siyasal otoritenin millete ait olduğu rejimdir.
|
|
EĞİTİM HAKKI
ü Türkiye cumhuriyetinin 42. maddesine göre ilköğretim kız ve erkek bütün vatandağlar için zorunludur ve devletin okullarında parasız okuma hakkına sahiptir.
ü Türkiye cumhuriyetinin 42.maddesine göre hiçbir Türk vatandaşı eğitim ve öğretim hakkından yoksul bırakılamaz.
EĞİTİMİN SİYASAL İŞLEVİ
Devlet ve hükümetlerin eğitime yükledikleri siyasal işlevler iyi vatandağlar yetiştirmek ve demokrasi eğitimi yapmaktır.Her ülke her siyasal sistem kendi değerlerini eğitimin aracılığıyla yeni yetişen kuşaklara kazandırmak ister.Eğitim aracılığıyla ülkeye kaliteli siyasetçiler,ülkesindeki siyasal olaylara duyarlı vatandağlar yetiştirilmektedir.
Eğitim Hukuku
Bir ülkede eğitimde devletin ve kişilerin uyması gereken kurallara eğitim hukuku denir.Eğitim hukukunun kurallarını veren üç genel kaynak vardır.Bunlar:
- Gelenek hukuku:
- İçtihat hukuku:
- Yazılı hukuk:
Anayasa
Devletin örgütlenmesi ve işleyişiyle,devlet toplum ilişkilerini düzenleyen temel hukuk kurallarının bütünüdür.Türkiye’nin kullandığı anayasalar;
-
ÖNEML?
- Rektörler cumhurbaşkanlığınca atanırlar.
- Dekanlar yükseköğretim kurullarınca seçilir ve atanırlar.
1876 Kanuni esasi
- 1924 Anayasası
- 1961 Anayasası
- 1982 Anayasası
KANUN(YASA)
Yetkili bir organ tarafından belirli usullere dayanarak ve uyularak yazılı hale getirilmiş olan hukuk kurallarıdır.Kanun koymaya yetkili olan organ T.B.M.M.dir.
Tasarılar,T.B.M.M genel kuruluna gelmeden önce,kural olarak ilgili meclis komisyonlarınca incelenir.
Tasarıların kanun haline gelebilmesi için T.B.M.M tarafından kabul edilmesi şarttır.T.B..M..M.ce benimsenen kanun tasarıs? Cumhurbaşkanının onayı ve resmi gazetede yayımıyla yasalaşıp yürürlüğe girer.
- 1739 sayılı milli eğitim temel kanunu
- 222 sayılı ilköğretim ve eğitim kanunu
- 2923 sayılı yabancı dil eğitimi ve öğretimi kanunu
- 625 sayılı özel öğretim kurumları kanunu
BAZI EĞİTİM KANUNLARI Milli eğitimle doğrudan ilgili olan kanunlara EĞİTİM KANUNLARI denir.
Bir de genel kanunlar vardır.Bunlar kamu kesimini ilgilendirir.Bu kanunlar:
- Köy kanunu
- ?l idaresi kanunu
- Devlet memurları kanunu
TÜZÜKLER
|
|
Tüzük kanundan sonra gelen en güçlü hukuki metindir.Tüzükler cumhurbaşkanlığınca imzalanır ve kanunlar gibi yayımlanır.
YÖNETMELİKLER
Yönetmelikler güç yönünden tüzükten sonra gelir.Yasalardan daha ayrıntılı hazırlanmış hukuki metinlerdir.Eğitimle ilgili birçok yönetmelik vardır.Bunlar:
- Atama ve yer değiştirme yönetmelişi
- İlköğretim müfettişlerine ilişkin yönetmelik
- ?l milli eğitim disiplin kurulları yönetmelişi
KARARNAMELER
Kararnameler kurullarca çıkarılan hukuki metinlerdir.Bakanlar kurulu,bakan,müsteğar ve genel müdürden oluşan atama kurulu gibi üst düzeyde oluşan kurulların çıkarttığı metinlere kararname denir.Bazı yüksek makam memurları,cumhurbaşkanı,baİbakan ve ilgili makamın imzalarıyla atanırlar.Kararnameler günün şartlarına göre daha sık değişirler.
YÖNERGELER
Bir işin adım adım nasıl yapılaca?ın? gösteren metinlerdir.Bir işi en kestirme yoldan yapmak için hazırlanır.Örneğin bir dersin nasıl yapılaca?ın? ve ilkyardımın nasıl yapılaca?ın? gösteren yönergeler vardır.
GENELGELER
Genelge,bir kuruluşun genelini ya da büyük çoşunluşunu ilgilendiren emirler ve duyurulardır.Bir yönetici kendi planına ilişkin bütün yasal belgelerin içerişini bilmek zorundadır.Bir yönetici,yönetsel belgelerin içerişini nedenli iyi bilirse hukuki yönden hata yapma oranı o kadar azalır.
KALKINMA PLANLARI
Kalkınma planları,eğitimin siyasasından çok ekonomik yönüyle ilgili ba?ın?,uyuğumunu kurmaya çalışan belgelerdir.1963 yılında birinci beğ yıllık kalkınma planı yürürlüğe girdi.
EĞİTİM KURULLARI
Eğitim kurullarından bağlıcaları:milli eğitim Şurası,yüksek öğretim kurulu,mesleki ve teknik öğretim yüksek dayanışma kurulu ile Türk dili dayanışma kuruludur.
- Milli Eğitim Şurası:Mili eğitim Şurası bakanlığın en önemli dayanışma kuruludur.Birinci Milli eğitim Şurası 1939 yılında toplanmıştır.Bakanın davetiyle 4 yılda bir toplanır.Bakan gerektişinde Şurayı olaşanüstü toplayabilir.Bakan Şuranın tabii üyesi ve başkanıdır.
- Yükseköğretim Kurulu: 2547 sayılı yükseköğretim kanunu ile 1981’de kurulan yükseköğretim kurulu,tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının etkinliklerine yön veren,bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerklişe ve kamu tüzel kişilişine sahip bir kuruluştur.Yükseköğretim kurulu,üniversiteleri yönlendiren,düzenleyen ve etkileyen en üst kuruldur.
- Mesleki ve Teknik ÖĞretim Yüksek Dayanışma Kurulu:Bu kurulun görevi ülke gereksinimlerine uygun olarak,mesleki ve teknik eğitimin siyasasın? oluşturmaya yardım edecek öneriler hazırlamaktır.
- Türk Dili Yüksek Dayanışma Kurulu:Türkçe’nin öğretimi,geliştirilmesi ve yaygınla?masın? sağlamak için ilk kez 1982’de toplanmıştır.İlk olarak okulöncesi,ilköğretim,ortaöğretim ve yükseköğretim kurullarında Türk dili programları ele alınmış,öğretmenlerin yetiştirilmesine ilişkin öneriler geliştirilmiştir.
Türk milli eğitiminin genel amacı:Atatürk ilkelerine bağlı,iyi insan,duyarlı vatandağ ve iyi bir meslek adamı yetiştirmektir.
MİLLİ EĞİTİM KANUNLARINA GÖRE ÖğRETMENLiK
ÖĞretmenlik:Devletin eğitim,öğretim ve bununla ilgili yönetim görevlerini üzerine alan özel bir uzmanlık mesleğidir.(madde 43)
ÖĞretmenlik mesleğine hazırlık genel kültür,özel alan eğitimi ve padagojik formasyon ile sağlanır.
İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANAMES?NDE EĞİTİM
(10 ARALIK 1948)
>Bütün insanlar hassasiyet ve haklar bakımından hür ve eğit doğarlar.
>Herkes din,dil,Irk cinsiyet ayrımı gözetmeksizin eğit haklara sahiptir.
>Herkes din ve vicdan özgürlüşüne sahiptir.
>Herkes eğitim hakkına sahiptir.
>Herkes topluluşun kültürel faaliyetlerine serbestçe katılabilir
ÇOCUK HAKLARI BEYANAMES?NDE EĞİTİM
(20 KASIM 1989)
- Bedensel ve zihinsel engelli çocuğun bakımının yapılması
- Her çocuk eğitim hakkına sahiptir.
- Çocuk ihmalin zulmün her türüne karşı korunmalıdır.
- Çocuk din,dil,cinsiyet ve Irk ayrımı gibi uygulamalardan uzak tutulmalıdır.
|
Türk eğitim sisteminde önemli olan bazı tarihler vardır.Bunlar:
>1928 Türk alfabesinin kabulü
>1929 millet mektepleri
>Heyeti ilmiyenin 1921,1923,1924 ve 1925 tarihlerinde toplanığı
Örgün eğitim
Belli bir plan ve program dahilinde, bazı kurallara dayanarak okullarda yapılan eğitimdir.Örgün eğitim içerişini okul öncesi eğitim,ortaöğretim,yükseköğretim,meslek liseleri ve özel öğretim okulları oluşturur..
a)Okul öncesi eğitim:Okul öncesi eğitimde eğitim 0-3 yanında kreğlerde,4-5 yaşlarında anaokulunda ve 6 yanında ise anasınıfında verilir.
b)Ortaöğretim:İlköğretime dayalı en az 3 yıllık eğitim ve öğretimi kapsar.
c)Yükseköğretim:En az 2 yıllık yüksek öğretim ve eğitim veren kurumların tümünü kapsar.
d)Meslek liseleri:?? ve meslek alanlarında elman yetiştirmek ve yüksek öğretime hazırlamak amacıyla açılan eğitim kurumlarına denir.
e)Özel öğretim okulları:Özel öğretim okulları:
- Görme engelliler okulu
- İşitme engelliler okulu
- Ortopedik engelliler okulu
- Zihinsel engelliler okulu
- Kurslar ve dershanelerdir.
Yaygın eğitim
Örgün eğitim imkanlarından hiç yararlanmamış ya da örgün eğitim sistemine bağlı kurumlarda okuyan vatandağlara verilen eğitimdir.Yaygın eğitim merkezleri:
- Halk eğitim merkezi
- Çıraklık eğitim merkezi
- Özel kurslar
- Uygulama okulları
- Pratik kız sanat okullarıdır.
Türk milli eğitiminin genel sorunlarını ekonomik,toplumsal sorunlar,hızlı nüfus artışı ve bilgi artışı şeklinde sıralayabiliriz.Bu sorunların giderilmesi için devlet eğitim bakanlığı oluşturmuştur.
|
Mili eğitim bakanlığının görevleri milli birlişi sağlamak,her basamaktaki eğitim kurumlarının açılmasını sağlamak,vatandağların eğitim ve öğretimiyle ilgili hizmetleri yürütmek ve yüksek öğretim için verilmiş görev ve sorumlulukları yerine getirmektir.
Bakanlık makamı:Bakan,müsteğar ve müsteğar yardımcısından oluŞur.
Bakan:Bakanlık hizmetlerini mevzuata,hükümetin genel siyasetiyle,milli güvenlik siyasetine,kalkınma planlarına ve yıllık programlara uygun olarak yürütmekle ve bakanlığın faaliyet alanına giren konularda dişer bakanlıklarda ve kuruluşlarla işbirlişi ve koordinasyonu sağlamakla görevlidir.2002 yılı itibariyle milli eğitim bakanımız ERKAN MUMCU dur.
Müsteğar:Bakanlık hizmetlerini,bakanlığın amaç ve politikalarını,kalkınma planlarını,yıllık programları ve mevzuat hükümlerini uygun olarak düzenler.
Müsteğar yardımcısı: Hizmetlerin yürütülmesinde müsteğara yardımc? olur.
Talim ve Terbiye Kurulu:Talim ve terbiye kurulu eğitim sisteminin bir bütün olarak planlama,programları uygulama,araştırma ve geliştirme hizmetlerinde bulunur.Talim ve terbiye kurulunun görevleri:
- Eğitim ve öğretimi geliştirme ve değerlendirme ile ilgili hizmetleri yürütür.
- Milli eğitim Şurasının sekreterlik görevini yürütür.
- Yabanc? ülkelere gönderilecek öğretmen ve ö?ürenciler için esas olacak öğretim planlarını inceler.
- Eğitimle ve öğretimle ilgili kanun tasarılarına,tüzük ve yönetmeliklere son şeklini verir.
- Programlara göre ders veya yardımc? ders kitaplarını hazırlamak,hazırlatmak veya satın almak.
Ana Hizmet Birimleri:Milli eğitim bakanlığının ana hizmet birimleri şunlardan oluşmaktadır:
- Okul öncesi eğitim genel müdürlüşü
- İlk öğretim genel müdürlüşü
- Orta öğretim genel müdürlüşü
- Din öğretimi genel müdürlüşü
- Yüksek öğretim genel müdürlüşü
Danışma ve Denetim Birimleri:Milli eğitim bakanlığı merkez kuruluşundaki danışma ve denetim birimleri şunlardan oluşmaktadır:
- Teftiş kurulu başkanlığı
- Araştırma,planlama ve koordinasyon kurulu başkanlığı
- Hukuk müşavirlişi
- Bakanlık müşavirleri
- Basın ve halkla ilişkiler müşavirlişidir.
Yardımc? Birimler:Personel genel müdürlüşü,savunma sekreterlişi,özel kalem müdürlüşü,yayımlar dairesi başkanlığı ve sağlık işleri dairesi başkanlığın gibi kurumlardan oluşmuştur.
|
Sistem:Birbirine başımlı birtakım alt parçalardan oluşan bir bütündür.Sistemin öğeleri:girdiler,çıktılar,dönütler,çevre ve dönüşüm süreçleridir.
Okulun girdileri:Ö?renciler,öğretmenler,yöneticiler,memurlar,araçgereçler,para,donanım eğitim-öğretim programları,mevzuat ve eğitim teknolojileridir.
Okulun görevleri:Öğrenciyi sosyalleğtirmek,devlete bağımlılıklarını sağlamak ve ülke kalkınmasına yardımc? o0lamsın? sağlamaktır.
Bir öğretmende bulunması gereken vasıflar:
Ø Konu bilgisi
Ø Konu uygulaması
o Sınıf yönetimi
§ Ölçme ve değerlendirme
- Mesleki yetiğim
LİDER OLARAK OKUL YÖNETİCİLERİ
ÖĞretimsel Liderlik:ÖĞretimsel liderlikte tümüyle öğretime yönelik ve üretken bir çevre düzenlenmesi amaçlanmaktadır.
Etik Liderlik:Etik liderlikte lider yaşadığı çevrenin kültürel değerleri doğrultusunda hareket etmeli ve vatandağlara örnek olmalı okulun kültürel değerlerine ters dü?en değerleri okul ortamına taşımamalıdır.
Vizyoner Liderlik:Vizyoner liderin empati yeteneğinin olması gerekir.
Öğrenen Liderlik:Öğrenen liderlikte okul yöneticisi hem öğreten hem de öğrenen konumunda olması gerekir.
Dönüşümcü Liderlik:Dönüşümcü lider ani,etkili ve gelişimci karar verme yeteneğine sahip olması gerekir.
Okul yöneticilerinin atanmasında aranan genel koşullar:
· Yüksek öğretim görmüş olmak
- Eğitim ve öğretim sınıfında olmak
- Atanacaşı kuruma branı? itibariyle öğretmen olacak nitelikte olmak
- Suç işlememiş olmak
Okul yöneticilerinin atanmasında dikkate alinan tercih nedenleri:
- Lisansüstü eğitim görmüş olmak
- En az 120 saat süreli kurs almak
- Yabanc? dil sınavında en az c düzeyinde başarılı olmak
- Takdirname ya aylıkla ödüllendirilmiş olmak
ÖğRETMENLERLE İLGİLİ HAKLAR,SOROMLULUKLAR
|
1. Anayasa ve devlete bağlılık
a. Tarafsızlık
i. ?İbaşında bulunma
1. Mal bildiriminde bulunma
a. Uyumlu giyinme
Ø Görev yerinde ikamet et
|
Ø Hizmet hakk?
o Güvenlik hakk?
§ Dava hakk?
- İzin hakk?(yıllık izni,sağlık izni,mazeret izni,hastalık izni,aylıksız izin)
o Aylık hakk?
§ Yolluk hakk?
- Dişer sosyal haklar(tedavi yardımı,aile yardımı ödeneği,Doğum ve ölüm yardımı)
