Amerika’da Amish Topluluğu ve Düşündürdükleri …
Toplum olabilmenin ilk ve en önemli şartlarından birisi farklılıkları ayrılık ve kavga noktası olarak değil, birleşme ve zenginlik noktası olarak görebilmek olsa gerek. Amerika’nin kuruluşunun fikir babalarından James Madison (1787) farklı toplum ve toplulukların haklarını daha iyi savunabilmeleri için iki farklı yol öngörmüştür. Birincisi, çoğunluğun azınlığın haklarına karar vermesi, ikincisi ise daha çok farklı toplum ve topluluğun birbirleriyle mücadelesi ve boylece her toplumun (küçük veya büyük) kendi hakkını alabilmesi. Bugün Amerika’da ikinci yapı daha cok geçerlidir ve lokal (counties and cities), eyalet (states) ve federal yönetimler en iyi şekilde kendi topluluklarının ve halklarının haklarını gözetmektedirler. Bu yönetim tarzının da birtakım eksiklikleri ve dezavantajları vardır, fakat bunlar bu calismanin konusu degildir. Bu calismada farklılıkları birleşme ve zenginlik noktası olmasina Amerikadan yasayan bir ornek olayi anlatarak inceleyecegim. Cünkü anlatacağım olay Amerika’da 1700 yıllardan beri halen yaşamakta olan bir topluluktur; Amishler.
Sıradışı kıyafetlerinin yanısıra modernizim ve teknolojiyi reddeden Amishler yabancılar için bir ilgi odağı haline gelmekle beraber gerek Amerika’da gerekse dünyada bir çok insan onların varlığından habersizdir. Amishlerin orijinleri 1500 yılların başında İsviçre’ye dayanmakta ve ismini gelenekleri korumak ve dünyadan arınmak gerektiğini ifade eden ‘Jacob Amman’dan almıştır. Amishlerin dini kökeni hristiyanlığın Protestanlık inancına yakın olmakla birlikte Anabaptist (rebaptister-tekrar kutsanma) koluna mensupturlar. Anabaptistler devlet ve kilise bağlantısını redderek ayrı bir kol oluşturmuşlardır. İlk Amishler olarak 1700’li yıllarda Pensilvanya eyaletine gelen ve buradan tüm Amerika’ya dağılan bu topluluk, 1700 yıllardan beri din anlayışlarından kaynaklanan “basit” hayat anlayışı ile yaşamlarını sürdürmektedir. Amishler “basit” kelimesini 1800’lu yıllardaki hayat standartları ile yaşamaya devam etmek olarak anlamakt) ve kısaca telefon, internet, elektrik, motorlu araçları kullanmayan bir toplulugu olusturmaktadirlar.
Sosyolojik Bir Vaka: Amishler
Bugün Amerikadaki sayıları 150,000 ila 200,000 arasında olan Amish topluluğu genelde Ohio, Pensilvanya, Indiana ve Iowa eyaletlerinde yaşamaktadırlar. 1985 yılında çekilen Witness (Sahit) filminden dolayı turistlerce Pensilvanya’nin Lancester ilçesi daha fazla bilinmektedir.
Amishler genellikle çifçilikle uğraşmaktadırlar fakat marangozluk, anahtarcılık, at arabacılığı gibi meslek dalları da yoğundur. Evlerinde hala gaz lambası ve 19. yüzyılda kullanılan ev aletleri kullanılmaktadır. Amishler fotoğraf çektirmenin insanın gurunu okşadığı ve İncil öğretisine ters olduğuna inandıkları için fotoğraf çektirmezler. Amishlerde ev hanımı ailenin ihtiyacı olan kıyafetleri (pantolon, ceket, şapka, vs.) genelde yaz aylarında elinde dikmektedir.
Amish topluluğunun çocukları 8. sınıftan sonra okumaya devam etmezler ve anne babaları onlara erken çocukluk döneminde ve 8. sınıftan sonra çifçilik ve marangozluk gibi meslek dalları ile ilgili eğitimi sağlarlar. Bu eğitim anlayislarina gore onları gelecekteki hayatlarına sıradan bir okuldan daha iyi hazırlamaktadır. Amerikan Anayasa Mahkemesi 1972 yılında (Wisconsin v. Yoder), Amish topluluğu çocuklarının Lise’ye zorla gönderilmelerinin anayasal haklarına aykırı olduğuna karar vermiştir.
18. yüzyıl şartlarında yaşamalarına rağmen ortalama hayat uzunluğu erkekler için 74.3 ve bayanlar için 79.9 senedir. Bu ortalama hayat uzunluğu Amerika’nin ortalama hayat uzunluğu ile parelellik göstermektedir. Amish topluluğunda kalp krizi ise en önde gelen ölüm sebepleri arasındadır.
Teknoloji Mutluluk Getirir mi?
Teknolojinin mutluluk getirip getirmediği tartışıla dursun, bugünün Amerikasında 150,000 bini aşkın insanın 1700 yıllardaki şartlar altında mutlu bir şekilde yaşayabilmesi üzerinde kafa yormaya değebilecek bir konu olabilir! Çünkü Amerikan toplumu Amishleri geri kalmakla suclamamakta ve bugünün şartlarına adapte olmalarını istememektedir. Aksine, Amerika’da Amishlerin seçimlerine saygı duyulmaktadir. Yonetim anlayisi adına ne dersek diyelim “bir diğerine zarar vermeden kendi istediği gibi kardesce yaşamak” buna dense gerek…
Eğer bu yaşam tarşı hosunuza gittiyse ve Amish topluluğuna katılmak istiyorsaniz, sadece herhangi bir Amish topluluğunun yaşadığı bölgeye taşınabilirsiniz. Fakat; son derece sade elektriksiz, arabasız, telefonsuz, hatta cep telefonsuz bir yasama alışmanız zaman alabilir. ☺
kaynak :isref.com
