Devlet Bütçesi Ders Notları
Devlet Bütçesi 1927 yılında yürürlüğe giren Muhasebe-i Umumiye Kanununda yer alan bütçe tanımının özellikleri: Devlet müesseselerince hazırlanmasıGelir gider tahmini olmasıUygulanmasına önceden izin verilmesi Bütçeleme, siyasal sistemlerden iktisat teorilerinden hukuksal yapılardan muhasebe ilkelerinden etkilenir. Bütçe, kamu kesiminin ekonomi üzerindeki etkisi Kamu yöneticilerinin hizmet programlarıöncelik sıralamasıSatın alınacak mal ve hizmetlerin değerlendirilmesi Yönetim kararlarının analizciler tarafından değerlendirilmesi hakkında bilgi verir. Kamu gelirleri ve giderleri üzerinde parlamentoya yetki tanınmasınıifade eden kavram Bütçe hakkıdır. Fransa’da ilk çağdaşbütçe Restorasyon döneminde ortaya çıkmıştır. Türkiye’de bütçe hakkınıilk kez kabul eden ve düzenleyen belge 1924 Anayasasıdır. Bir önceki mali yıla ait kesin hesap kanun tasarısının, yeni yıl bütçe kanun tasarısıile birlikte karara bağlanacağıilk kez 1982 anayasasında yer almıştır. Kla*** bütçe işlevleri: Ekonomik ve mali işlev, Siyasi işlev, Hukuki işlev, Denetim işlevi Akaryakıt tüketim vergisinden toplanan paraların, karayolu bakım ve onarımıiçin kullanılmasıgenellik ilkesine aykırıdır. Program ödenek miktarlarının yasama organı tarafından kabul edilmesine ve değiştirilmesinin de ancak yasama organıtarafından yapılmasına olanak sağlayan bütçe ilkesi Bölüm onayıilkesidir. Türkiye’de olağanüstü bütçe uygulaması1944-1945 mali yılından itibaren kaldırılmıştır. Bir vatandaşın ilköğretim okulu yapımıiçin 200 milyar TL bağışının kabul edilmesi bütçe ilkelerinden Genellik ilkesi istisnasına bir örnektir. Sadece kamu hizmeti üretiminde kullanılan girdilere göre sınıflama yapan bütçeleme sistemi Kla*** bütçedir. Borçlanmayı, temel bütçe geliri olarak gören bütçe yatırım bütçesidir. Programların maliyetlerinin ve her program altında gerçekleştirilen işlerin ölçüldüğü bütçe Performans bütçedir. Gelişmişyatırım bütçesi örneklerinin ilk görüldüğü ülke İsveçtir. Belirli amaçlara ulaşmak üzere gelecekte yapılması istenen faaliyetlerin saptanmasıve izlenecek yolların seçilmesine Planlama denir. PPBS’nin kla*** bütçeden farklıözellikleri: Hedeflere ulaşmanın denetlenmesi Siyasal tercihlerin ağır basmasıSistem analizi tekniklerinin kullanılmasıAkılcıkararların alınmasına yardımcı olunması PPBS’nin ekonomik ve mali tekniklerden yararlanarak, nesnel ve objektif kararlar alınmasına yardımcıolmasıSiyasi organa tanıtılma sorununa neden olur. Türkiye’de program bütçe sistemine 1973 yılında geçilmiştir. Kla*** bütçedeki ekonomik sınıflama, PPBS’nin Ödenek türü bütçe sınıflamasıiçinde yer alır. Harcama kalemi sınıflamasındaki cari harcamalar: Personel giderleri, Yolluklar, Hizmet alımları, Tüketim malıve malzeme alımları Programın niteliği ve önemi, sorumlu birimler, hizmetin gelişimi ve programın amaçlarıgibi bilgiler Program gerekçesinde yer alır. Harcamacıkuruluşlar, Maliye Bakanlığı’na bağlı Bütçe Dairesi Başkanlığıbirimi yardımıyla bütçe hazırlıklarınıyürütür. Harcamacıkuruluşların bütçe teklifleri, bütçe tasarısınıhazırlamak üzere Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünde toplanır. Bütçenin hazırlanmasında Devlet Planlama Teşkilatının görevi yatırım ödeneklerinin onaylanmasıdır. Devlet memurlarına ödenen yollukların gösterildiği bütçeye bağlıcetvel H cetvelidir. 12 Eylül 1980’den sonra Milli Güvenlik Konseyi döneminde, Bakanlar Kurulu bütçe yasa tasarısını mali yıl başından en az 120 gün önceDanışma Meclisine sunmak zorundaydı. Bütçe tasarısının TBMM Genel Kurulunda görüşülmesinde, politik taleplerle, bütçe denkliğinin ve hükümetin mali programının bozulmamasını sağlayan kısıtlama Gider arttırıcı, gelir azaltıcı önerge verilememesi Geçici bütçe uygulamasının sakıncaları: Yeni hizmetlere başlanamaması, Yatırımların aksaması, Mahsup işlemlerinin karışıklık yaratması, Ödeneklerin yerlerine ulaştırılamaması Genel Bütçe Kanunu Resmi Gazetede yayımlanmasıyla yürürlüğe girer. Vergi borcu miktarının, yasalarda belirtilmişmatrah ve vergi oranlarına göre saptanmasına Tarh denir. Genel Bütçe yasasıile tahsiline izin ve yetki verilen gelir tahminleri B cetvelinde bulunur. Birinci derece ita amirlerinin, aldığıödenekleri kendi kuruluşlarıiçinde dağıtılırken, ödeme emirleri Sayıştay tarafından vize edilir. Bütçeyle verilen ödeneğin yetmemesi ve aktarma yapma olanağının da bulunmamasıhalinde Ek ödenek alınmasıişlemine başvurulabilir.
Kaynak:
Devlet Bütçesi Ders Notları
