kaynaştırma eğitimi

KAYNAİTIRMA NEDİRI

Her bir sınıf kapısının arkasında farklı bir dünya vardır.Tipik bir sınıfta öğrenciler değişik yeteneklere sahiplerdir.Bu nedenle öğrenciler farklı derslerde farklı performans gösterirler.Bazı öğrenciler kolay öğrenir,bazıları zor,bazıları uysaldır,bazıları Şımarık ve yaramaz,bazıları arkadağ canlısıdır,bazıları çekingen,bazı öğrenciler sayısal derste başarılı iken ,bazıları sözel derslerde daha başarılı olur(Lewis ve Doorlag,1987).Dişer bir deyişle,öğrencilerin performansları değişik durum ve zamanlarda farklılık gösterir.Bir sınıfa özel gereksinimli çocukların katılmasıyla,sınıftaki bireysel farklılıklar artar.Özel gereksinimli çocukları,görme engelliler,işitme engelliler,konuşma engelliler,zihinsel engelliler,bedensel yetersizliği ve süreğen hastalığı olanlar,üstün zekalı ve üstün yetenekliler,öğrenme güçlüşü gösteren çocuklar olarak sıralayabiliriz(Özsoy,Eripek ve Özyürek,1992).

Kaynaştırma,gerektişinde sınıf öğretmenine ve engelli öğrenciye destek özel eğitim hizmetleri sağlaması koşulu ile , engelli öğrencilerin normal eğitim ortamlarında eğitilmesidir (Kırcaali – iftar , 1992). Kaynaştırma, genel eğitim sürecindeki özel gereksinimli öğrencileri nitelemesine rağmen anlam olarak üstün zekalı ve üstün yetenekli öğrencileri de kapsar. Eğer engelli bir öğrenci okul gününün bir bölümünü normal sınıfta akranları ile geçirebiliyorsa, bu öğrenci kaynaştırma uygulamalarına katılabilir (Lewis ve Doorlag, 1987). Kaynaştırma uygulamalarına katılan engelli öğrencilerin bedensel, zihinsel ya da duygusal engelleri nedeni ile özel öğrenme gereksinimleri vardır. Bu çocukların normal sınıflarda başarılı olabilmeleri için destek özel eğitim hizmetleri verilmelidir. Bu hizmetler kaynak odada eğitim, sınıf-içi yardım ve özel eğitim danışmanlığıdır(Kırcaali-iftar,1992).

TÜRKİYE’DE KAYNAİTIRMA

Türkiye’de engelli çocukların normallerle kaynaştırılmaları yolunda çeşitli çalışmalar yapılmıştır. 2916 sayılı ‘’Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu”nun 4. maddesinin”e” bendi ”durumları ve özellikleri uygun olan özel eğitime muhtaç çocukların , normal çocukların eğitimi için açılmış olan okul ve eğitim kurumlarında normal akranları arasında eğitimleri için gerekli tedbirler alınır ‘’ ifadesi ile kaynaştırma uygulamalarını zorunlu kalmıştır.

21.12.1987 tarihinde yayınlanan Özel Eğitime Muhtaç Çocukların Okul Öncesi Eğitimleri konulu genelge ile, farklı engel grubundan 8 , aynı engel grubundan 10 özel eğitime muhtaç çocuk bulunmaması halinde fiziki şartların da uygun olması durumunda normal ilkokullar bünyesinde ana sınıflarının açılmasının uygun olacaşı belirtilmiştir. Bu uygulamaya öncelikle özel eğitim okullarında başlanacaşı ifade edilmiştir. Özel eğitime muhtaç çocukların resmi ve özel ana okullarında ve ana sınıflarında 1/10 oranında kaynaştırma yoluyla eğitilmelerinin sağlanması kararlaştırılmıştır.

Türkiye’de kaynaştırma uygulamalarının yürütülebilmesi amacıyla hazırlanan yasal düzenlemelere rağmen , kaynaştırma uygulamalarında çeşitli sorular yaşanmaktadır. Engelli öğrencilere veya öğretmenlere yeterli destek hizmet sağlayacak personelin olmaması, kaynaştırma uygulamaları için uygun fiziki ortamın ve yeterli araç-gereçlerin bulunmaması, normal sınıflarda uygulanan programların kaynaştırma uygulamaları için uygun olmaması ,engelli çocuk ailelerinin ve öğretmenlerin ve kaynaştırma uygulamaları ile ilgili yeterli denetimin yapılamaması sorunlardan belli bağlılarıdır(Uysal,1995).

KAYNAK ODADA EĞİTİM

Normal sınıfta eğitim gören özel gereksinimli öğrenciler, önemli derecede eksiklik gösterdikleri derslerde veya ek çalışmaya gereksinim duydukları alanlarda (örneğin iletiğim becerileri) normal sınıftan çıkarılarak kaynak odaya alınırlar. Kaynak odada, kaynak öğretmen (örneğin özel eğitim öğretmeni) yada uzman (örneğin konuşma terapisti) bireysel yada küçük grup eğitimi sağlar. Kaynak oda eğitimi özel gereksinimli öğrencinin belli sürelerle de olsa normal sınıftan ayrılmasın? gerektirmesi ve normal sınıf ve kaynak odada benimsenen eğitim amaçları ve gerçekleştirilen eğitim etkinlikleri arasında eğgüdüm sağlamanın zor olması gibi nedenlerle eleğtirilmektedir (Kırcaali-iftar,1992).

SINIF – ?Ç? YARDIM

Kaynak öğretmen yada uzman , normal sınıfa gelerek kaynaştırılmış özel gereksinimli öğrenciye sınıftaki dişer öğrencilere veya sınıf öğretmenine hizmet verir. Örneğin ,sınıf öğretmeni tüm sınıfla çalışırken , kaynak öğretmen yada uzman özel gereksinimli öğrenci ile bireysel çalışma yapabilir . Ya da sınıf öğretmenine öğretim programının bireyselleğtirilmesi , öğrencinin değerlendirilmesi gibi konularda destek olunabilir . Bu özel eğitim çalışmalarının sınıf öğretimini aksatmaması için , sınıf düzeninin ve derslişin fiziksel özelliklerinin uygun olması gerekir (Kırcaali , iftar,1992).

ÖZEL EĞİTİM DANI?MANLI?I

Özel eğitim danışmanlığı , kaynaştırılmış özel gereksinimli öğrencinin öğretmeniyle ders dığı zamanlarda çalışarak , öğrenciye dolaylı olarak hizmet ulaştırır. Sınıf öğretmeni kaynaştırılmış öğrencinin akademik başarısın? arttırmak yada uyum sorunlarını çözmek için özel eğitim danışmanına başvurur . Özel eğitim danışmanının yaptığı önerilerle hem var olan sorunların giderilmesinde katkıda bulunur; hem de sınıf öğretmeninin bilgi ve beceri düzeyini arttırır .  Dolayısıyla , öğretmen ileride benzer sorunlarla karşılaştığında , bu sorunları da kendi çözme olasılığı yükselir (Kırcaali,iftar,1992)

ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÖĞRENCİLER

Öğrenme güçlüşü olan öğrenciler genellikle yeterli zekaya sahiptirler ve okuldaki birçok görevde başarılı olabilirler. Fakat dikkat , alg? ve bellek gibi alanlarda yetersizlikleri nedeni ile bazı alanlarda öğrenme problemi ile karşılaşabilirler(Lewis ve Doorlag , 1987).

Davranı? bozukluŞu olan öğrencilerin sınıf içi davranışlarında önemli sorunlar vardır , ancak yeterli akademik başarıya sahip olabilirler . Bu gibi öğrencilerde içe kapanıklık, kendi davranışlarını kontrol etmede güçlük yada kişiler arası ilişki kurma veya sürdürmede yetersizlik olabilir.

İletiğim problemi konuşma ve dil bozukluŞu olan öğrencilerin temel problemidir . Öğrencinin dil gelişiminde gecikme yada konuştuğunu dişer insanların anlamasında güçlükler vardır.

KAYNAİTIRMANIN YARARLARI

Kayna?tırmanın yararlarını normal çocuğa , engelli çocuğa , engelli çocuğun anne babasına ve sınıf öğretmenlerine olmak üzere dört grupta toplayabiliriz.

KAYNAİTIRMANIN NORMAL ÇOCUKLARA YARARLARI

Normal çocuklar , engelli çocuklarla kuracakları ilişkilerden kazandıkları bilgileri ileriki yıllarda da kullanabilirler ; bireysel farklılıkları daha kolay kabul edebilirler (Metin,1992; Eripek ,1986) . Ayrıca , engelli çocukları daha yakından tanıma ve onlarla ilgili ön yargılarını değiştirme fırsatına sahip olabilirler.

Normal çocuklar , engelli akranları ile rahatça geçinmeyi ve onları kabullenmeyi öğrenirleri. Araştırmalar , normal çocukların engelli çocuklara karşı olan tutum ve davranışlarının onlarla düzenli olarak birlikte olduklarında olumlu yönde değiştişini göstermektedir(Karatepe, 1996) .

KAYNAİTIRMANIN ENGELLİ ÇOCUKLARA YARARLARI

İyi planlanmış kaynaştırma ortamına katılan engelli çocuk , normal çocuğun davranışın? gözleyerek ve model olarak toplumca benimsenen davranış repertuarını genişletir (Belma , 1986; Metin , 1992 ; Eripek 1986 ).

Normal çocuklarla engelli çocukların birlikte çalışmaları ve oyun oynamaları sosyal etkileşim kurmada ve akademik çalışmalarda istek ve cesaret uyandırır (Karatepe , 1996 )

Engelli çocukların normal gelişim gösteren çocuklardan soyutlanması , duygusal ve sosyal gelişimlerini olumsuz etkiledişi kadar , dil ve zihin kapasitelerinin gelişimi açısından çok önemli fırsatlardan yoksun kalmalarına neden olmaktadır(Belma,1986 ).

KAYNAİTIRMANIN ANNE – BABALARA YARARLARI

Engelli çocuğa sahip anne – babaların , çocukların eğitimi ile ilgilenen uzmanlarla ve öğretmenlerle iletiğim içinde bulunması , anne babalara güç ve cesaret verir ; böylece uzmanlardan , çocuklarına nasıl yardımda bulunacakları konusunda yeni yollar öğrenirler .

Anne babalar çocuklarının normal çocuklarla nasıl etkileşimde bulunduklarını gördükçe çocukları hakkında daha gerçekçi olmaya başlarlar . İstenmeyen bazı davranışların sadece engelli çocuklara özgü olmadığını , normal çocuklarında benzer davranışlara sahip olabileceklerini fark ederler(Karatepe , 1996).

KAYNAİTIRMANIN SINIF ÖğRETMENLERİNE YARARLARI

Kaynaştırma uygulamaları ile normal sınıf öğretmenleri , engelli çocuklarla çalışma şansına sahip olurlar . ÖĞretmenler engelli çocuğun özel gereksinimini karşılamak için kullandıkları teknikleri dişer öğrenciler için de kullanabilirler . Aslında , bilinen ve normal çocuklar için kullanılan etkili öğretim tekniklerinin birçoğu ilk kez engelli çocuklar için geliştirilmiştir . Bu nedenle , özel eğitim tekniklerini bilen bir normal sınıf öğretmeni , bu teknikleri bilmeyen öğretmenlerden daha başarılı olur (Karatepe , 1996) .

KAYNAİTIRMANIN BAŞARIYA ULAŞMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

Kaynaştırma , çocukları ayrıştırılmış ortamlardan alıp , tamamen normal sınıflara taşımak , özel eğitim uygulamalarını ve özel eğitimcileri bir kenara atmak ya da özel eğitim hizmetlerini devreden çıkarmak  ve hiçbir düzenleme yapmadan engelli bireylerle normal bireyleri bir araya getirmek değildir (Fairchild ve Henson , 1976 ) . Bu nedenle , normal çocuklarla engelli çocuğun bu uygulamadan zarar görmemesi ve yararlı bir kaynaştırma için çeşitli düzenlemelere gidilmelidir . İyi planlanmış bir kaynaştırma ortamı için dikkat edilecek hususlar Şu şekilde sıralanabilir .

ENGELLİ ÇOCUĞUN HAZIRLANMASI

Başarılı bir kaynaştırma için engelli öğrenciler , normal sınıfın akademik ve davranışsal beklentilerine uygun olarak önceden hazırlanmalıdırlar (Gresham , 1982 ) . Engelli çocukların normal sınıfa uyum sağlamaları ve akranları tarafından kabul edilmeleri için , normal sınıfta gerekli olan sosyal becerilere sahip olmaları gerekir . Pek çok araştırmada (Bryan ve Bryan , 1978 ;Gotlieb , Semmel ve Veldman , 1978 ; Strain , Shore ve Timm , 1977 ) sosyal becerilerden yoksun çocukların arkadağları ile olumsuz etkileşimde bulundukları ; bu nedenle de arkadağları tarafından kabul edilmedikleri saptanmıştır .

ÖĞRENCİ GELİŞİM?NİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Engelli öğrenciler kaynaştırıldışında , bu çocukların gelişimleri sistematik olarak izlenmeli

sorunlar büyümeden giderilmelidir . Kaynaştırma uygulamalarına alinan engelli öğrenciler yaklaşık olarak 3-4 hafta sonra değerlendirmeye alınmalı ; böylece öğrencinin problem alanları ve gelişim  süreci hakkında erken bilgi sahibi olunarak erken müdahale edilmelidir (Salend , 1984 ) .

ENGELLİ OLMAYAN ÖĞRENCİLERİN HAZIRLANMASI

Normal öğrencilerin , normal sınıflara kaynaştırılan engelli öğrencilerin başarılı olmasında büyük katkıları olabilir . Normal öğrenciler engelli akranları ile olumlu etkileşimde bulunarak , onlara model olarak ve onlarla arkadağlık ederek eğitsel sürece yardımc? olabilirler (Westervelt ve Mc Kinney , 1980 ) .

Normal öğrencilerin engelli öğrenciler için olumlu tutum geliştirmelerinde yardımc? olunulmalıdır . Tutum değiştirmede ,n engelli çocukları kapsayan filmler , engelli çocuklarla ilgili kitaplar , grup tartışmaları , engelli çocuklara ilişkin canlandırmalar etkili olmaktadır (Jones , Sowel ,Jones ve Butler , 1981 ) .

NORMAL SINIF ÖğRETMENİNİN HAZIRLANMASI

Normal sınıf öğretmeni öğrencilerin özel gereksinimlerinin nasıl belirleneceği ; bu gereksinimleri karşılamak için kendisinin neler yapabileceği ve başkalarından ne zaman ve nasıl yardım alacaşı konusunda bilgi ve beceri sahibi olmalıdır .(Kırcaali-iftar , 1995 ) .

Normal sınıf öğretmenleri engelli çocukların eğitiminde okuldaki dişer personelle işbirlişi yaptıklarında daha başarılı olduklarını ; bu nedenle , sınıf öğretmenlerinin gerektişinde okuldaki tüm personelden yardım almaya açık olmaları gerektişini belirtmektedirler .

Kaynaştırma sınıfındaki engelli öğrencilerin problem davranışlarının çoğu , bu çocuklar hakkında bilgi sahibi olmayan öğretmenlerin beklentilerinden kaynaklanmakta ; bu beklentiler çocuğun davranışlarının şekillenmesinde çok büyük rol oynamaktadır ( Campbell , Judith ve Bost , 1985 ) .Özel eğitimciler tarafından sınıf öğretmenlerine , değişik engel grubundan öğrenciler hakkında rehber olunduşunda , sınıf öğretmenlerinin bu çocuklar hakkındaki beklentilerinin olumlu yönde değiştişi saptanmıştır . Bu nedenle , sınıf öğretmenlerinin engelli çocuklar hakkında bilgilendirilmeleri gerekmektedir .

KAYNAK:

ŞAHBAZ  Ümit , ÖĞretmenlerin Engelli Çocukların Kaynaştırılması Konusunda Bilgilendirilmelerinin Kaynaştırmaya İlişkin Tutumlarının Değişmesindeki Etkinlişi .

Abant İzzet Baysal Üniversitesi , Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Eğitim Anabilim Dalında Yüksek Lisans İçin Gerekli Çalışmaları Yerine Getirerek Onaya Sunulan Tez ,

EYLÜL ,1997 , BOLU