Durgun Elektrik – Cisimlerin Elektriklenmesi

Soğuk ve kuru bir havada spor yaparken kollarımızın ve bacaklarımızın hareketi, giysilerimizin sürtünmesine yol açarak durgun elektrik üretebilir. Kürk, yün, naylon ve saç gibi maddeler bir arada olduklarında diğerlerine oranla daha kolay durgun elektrik üretir. Şimşek ve yıldırım da durgun elektriğe örnek olarak verilebilir.

Atmosferde doğal elektriklenme: Şimşek, Yıldırım: Aynı tür elektrikle yüklenmiş iki cisim, birbirine yeteri kadar yaklaştırıldığında aralarında kıvılcım atlaması olur. Benzeri olay elektriklenmiş bir cisim, yüksüz bir cisme yaklaşması durumunda da oluşur.
Elektriklenmiş cisimler, birbirine yaklaştırılırsa aralarında kıvılcım atlaması olur.
-Şimşek: Bulutlar sürtünme nedeniyle elektriklenir. Ayrı tür elektriklenen iki bulut kümesi, rüzgar etkisiyle birbirine yaklaşabilir. Bu iki bulut birbirine yeterince yaklaştığında, aralarında bir kıvılcım atlaması olur. Bu olaya, şimşek adı verilir.
-Yıldırım: Elektriklenmiş bir bulut kümesi, yeryüzünün kendine yakın olan bölümünün de elektriklenmesini sağlar. Bu nedenle, bulut kümesine yakın olan minare, anten, kule gibi yerler elektriklenir. Aynı tür elektriklenen bulut ile yer ve yer ile bulut arasında kıvılcım atlaması olur. Bu olaya, yıldırım denir.

Yıldırım düşme olasılığı olan yüksek yerleri yıldırımdan korumak için yıldırımlık (paratoner) takılır.

Paratoner, bulutla toprak veya toprakla bulut arasında oluşacak elektrikselboşalmanın, iletken tel aracılığıyla toprağa akmasını sağlar.
-Şimşek ile yıldırım arasındaki ayırım: Şimşek aynı tür yükle elektriklenmiş iki bulut kümesi arasındaki elektriksel boşalmadır. Ayrıca, aynı bulut kümesinin, ayrı tür elektriklenmiş iki bölümü arasında da şimşek oluşabilir. Yıldırım ise elektriklenmiş bulut kümesi ile yeryüzü arasındaki elektriksel boşalmadır.

-Gök gürültüsü: Şimşek ve yıldırımın oluştuğu bölgede sıcaklık çok yükselir. Bölgede birdenbire oluşan sıcaklık artışı, bu bölge çevresindeki havada büyük bir sıkışmaya neden olur. Havadaki sıkışma bir patlama biçiminde açığa çıkar ve şiddetli bir ses işitilir. Bu sese, gök gürültüsü denir.

Plastik çubuk, yünlü kumaş parçasına sürtüldüğünde elektriklenir. İpekli kumaşa sürtülen cam çubukta elektriklenir.

SÜrtÜnme İle Elektrİklenme

Saçımızı tararken, yün kazağımızı çıkarırken çıtırtılar duyulur. Otomobilden inerken kapı kolu ile el arasında elektrik akışı olur. Bu ve benzeri örneklerdeki olayların nedeni elektriklenmedir.

Sürtünme ile elektriklenmede birbirine sürtünen cisimlerden biri diğerine elektron verir ve kendisi pozitif (+) yükle yüklenir. Elektron alan cisim üzerinde (–) yük fazlalığı oluşacağı için negatif (–) yükle yüklenir. Alınan yük verilen yüke eşit olduğu için yük miktarı eşittir.

Cam çubuk ipek kumaşa sürtülürse, camdan ipeğe elektron geçişi olur. Cam çubuk (+), ipek kumaş ise (–) yükle yüklenir.

Plastik çubuk yünlü kumaşa sürtülürse, çubuk yünlü kumaştan elektron alır ve (–) yükle yüklenir. Yünlü kumaş elektron verdiği için (+) yükle yüklenir. Alınan ve verilen yük miktarları eşittir.

Dokunma ile elektriklenme:
Elektriklenmiş bir cisim yüksüz cisimlere etki ederek onları da yükleyebilir. Elektriklenmiş balon, yüksüz durumdaki balonu önce çeker. İki balon birbirine dokununca asılı olan da aynı tür elektrikle yüklenir. Bu durumda iki balon birbirini iter.
Yüklü bir cisim, Yüksüz bir cisme dokundurulursa onu da aynı tür elektrikle yükler. Bu olaya, dokunma ile elektriklenme adı verilir.

Yüklü bir cisim nötr bir cisme dokundurulduğunda mevcut yükünü paylaşırlar ve nötr cisimde yüklenir. Bu tür yüklenmeye dokunma ile elektriklenme denir. Şekilde (–) yüklü K küresi nötr L küresine dokundurulduğunda, K den L ye elektron geçişi olur ve sonra dengeye gelirler.

Eğer K cismi (+) yüklü olsa idi, nötr L küresinden (–) yükler K küresine geçer ve her ikisi de (+) yüklü olurdu.

Yüklü cisimler birbirine dokundurulduktan sonra son yükleri, kürelerin kapasitelerine bağlıdır. Kürelerin kapasiteleri yarıçapla orantılı olduğundan toplam yükü yarıçapları oranında paylaşırlar.

Eğer küreler özdeş ise, yani yarıçapları eşit ise, toplam yükü eşit olarak paylaşırlar.

Etki ile Elektriklenme ve Elektroskop başlıklar için bir sonraki sayfaya ilerleyin