eğitsel oyunun sosyal gelişim üzerine etkisi – ödev
G?R??
Sosyalleğme (sosyalizasyon) kişinin toplumsal kültürle bütünleğmesi ve içinde yaşadığı toplumla uyum sağlamasın? mümkün kalan bir mekanizmadır. Yeni doğan bir çocuk toplumsallaşma süreci ile sosyal davranışları öğrenip toplumsal bir sistemin üyesi haline gelir. Toplumsallaşma, kişinin toplum değerini ve ideallerini benimsemesi, sosyal hayatta oynayacaşı rolleri öğrenmesi anlamını taşır.
Bir çocuğun sosyalleğmesini sağlayan araç, ailesi, komŞuları, oyun arkadağları, okul arkadağları, öğretmenleri ve kitle iletiğim araçlarıdır. Sosyalizasyon toplum açısından bir kontrol süreci ve gurubun yaşamında düzenlilik sağlama yoludur.
Çocukluk dönemi meydana gelen sosyalizasyon, kişinin ilerideki yaşamında onu etkileyecek ve kişinin hayata bıkIşın? olum ya da olumsuz yönde değiştirecektir. Çocukluk dönemi, insanın Doğumdan itibaren cinsel olgunluğa ulaşıncaya kadar yaşadığı dönemi kapsar. Bu süreç genel olarak kızlarda 10 ya?, erkeklerde 11 yağ sonuna kadar devam eder ve 7-11 yağ arası toplumsallaşma dönemi olarak devam eder.
Çocuk bu dönemde yeni guruplara katılır ve yeni etkileşimlerde bulunur. Bu dönem içinde oyunun bir eğitim aracı olarak çocuğun her yönden gelişmesinde büyük rol oynadığı bilinmektedir.
OYUN VE ÇOCUK ?L??K?S?
Oyun, çocukların hareket ihtiyacın? karşıladığı bir metodudur. Çocuk, oynarken iki şeyin etkisindedir: Birincisi; içinde bulunduğu aile doğal ve kültürel çevre; ikincisi, genetik olarak taşıdığı zeka, algılama, yorumlama, yaratma ve sosyal sosyal reaksiyon özellikleridir. Oyun çocuŞu tanımada ve tahlil etmede en iyi yoldur. Freud ve Piaget oyunu, çocuğun aklına açılan bir pencere olarak değerlendirirlerdi. Yani çocuğun içinde bulunduğu ruhsal durum dinamikleri, zeka yapısı, sosyal olayları değerlendirmedeki tutarlı durumu oyuna yansır ve oyun içersinde bunları gözlemek ve incelemek mümkündür. Çocuşun gelişmesini ve şekillenmesini etkileyen şeylerin başında oyun gelir. Çocuk; kavramları cisimleri, toplumsal kuralları, haklarını ve mücadele etmeyi önce algılar, sonra anlar, daha sonra da öğrenir ve geliştirir. Oyun, türlerine göre farklı etkilerde önem taşımakla birlikte genel etkileri; fiziksel gelişim ve sağlık, sosyal gelişim, Psikolojik ve duygusal gelişim ve zeka gelişimi üzerine olumlu etkiler gösterir.
ÇOCUKLARIN SOSYAL?ZASYONUNDA OYUN FAKTÖRÜ
Yaklaşık olarak dokuz yüz yıl önce yaşamış Türk bilgini İbni Sina, oyunu çok seven bir insanmış. Çocukluşunda bir gün oynarken ya?lı bir adam, “sen çok akıllısın ileride bilim adamı olacaksın sana oyun yaraşır mış Derslerine çalış” dedişinde henüz çocuk olan İbni Sina Şu cevabı veriri: “her yakın bir hali vardır. Çocukluşun yakığı?? da oyundur. Her yakın hakk? verilmelidir.”
Yine buna benzer olarak yıllar önce Çek eğitimcisi Yan Amos Komestiki’ye göre, her şeyden çocuğun dünyası oyundur. Çocuk oyunlara sıfır ya?ındsan itibaren başlayıp değişik yağ guruplarında değişik amaçlı ve karekterli oyunlar oynar. Oyun çocuğun her alanda serpilmesine ve kişilik kazanamısna olanak sağlayan bir etkinliktir. Buna ilaveten; oyunun çocuklar arasında bir anlaşma yolu olduğu bilinmektedir. Oyun, bir yandan çocuğun fiziksel ve zihinsel yapısın? geliştirirken, dişer yandan da onun nesneler dünyasıyla ilişki kurmasın?, özgürlük ve bireysellik kazanmasın? sağlayan, daha sonrada toplumsalla?masına büyük ölçüde yardımc? olan çok önemli bir etkinliktir. Oyun içerisinde çocuk kendi bedenini tanır, yeteneklerinin farkına varır. BaŞarabıileceği ve başaramayacaşı hareketleri, emniyetli bir ortamda öğrenerek gereksiz tehlikelerden uzak duracak deneyimler edinir. Kendi yanında çocuklarla bir arada paylaşma ve yardımla?ma?y öğrenir. Sorumluluk alma ve düzenli çalışma alışkanlığı edinir.
Oynanan oyunlara bir ekip üyesi olarak katılma; çocukta yardımlaşma, beraber çalışma ve dişer ekip elemanlarına ve oyun düzenine saygılı olma gibi duyguları geliştirir. Ayrıca organize edilmiş oyunlar yoluyla çocukların hem kendi akranları ile bir arada olması sağlanır hem de kurallara ve kararlara uyma, yenme ve yenilmeyi hazmetme gibi deneyimler kazanmalarını sağlamak mümkündür. Ancak bu organizasyonlarda çocuğun insani yönü üzerinde durulmalı yarışmacı ve rekabete davalı yönü ön planda tutulmamalıdır. Böylece çocuk kendi vücudunu tanıma, fiziksel özelliklerinin farkına varma fırsatını elde eder. Kendinden iyi ve kötü kişiler olduğunu fark eder. Daha iyi olanları küçük görmemeyi, daha çok iyi olanları taktir etmeyi öğrenir. Bu deneyimler hayatı boyunca farklı konularda ve farklı koşullarda karşılaşacaşı benzer durumlara uyumunu kolaylaştırır. Mutlu ve başarılı olmak için çalışırken kendine ve başkalarına zarar vermeden rekabet edebilir.
Çocuk oyun oynarken kendi çevresindeki araçları kullanır. Oyuncakların, araç ve gereçlerin kullanımı sırasında çocuk vücut organlarını ve kaslarının kontrollü kullanmayı öğrenir. Yağ ilerledikçe çocuklar daha çok başkaları ile birlikte oynamak ve sosyal etkileşim kurmak isterler. Sosyalleğmenin artmasıyla birlikte oynana oyunlarda karmaşıklaşır ve buna bağlı olarak sosyal gelişim arttıkça oyun kurma ve oynama da zorlaşır. Oyunlar yolu ile çocuklar kendileri ve başkaları hakkında bilgi sahibi olurlar, kendi kapasite ve sınırlarını büyüklerle olan farklılıklarını öğrenirler. En önemlisi çocuk oyunlar yolu ile yaşamın? organize etme ve denetleme alı?kanlı?ın? geliştirebilir.
Oyun yoluyla kazanılan psikolojik ve sosyal alandaki davranış değişiklikleri bireyin genel yaşantısına transfer olur mu konusunda yapılan araştırmalar, bedensel aktiviteler yoluyla fiziksel ve psiko-sosyal alanlarda kazanılan davranışların günlük yaşantıda gerekli ve ilgi benzer durumlara transfer olduğunu göstermiştir. Çocuşun bu sosyal davranışları kazanabilmesi oynadığı oyun çeşidine, nitelişine, oyun arkadağlarının ve çevresinin durumuna bağlıdır. Oyun alanları çocukların sosyalleğmesi için en iyi ortamlardır. Çünkü çocuk için ciddi ve amaçlı bir uğraşıdır. Çocuklar ilkokula kadar çeşitli aŞamalardan geçerler. Bazı dönemlerdce tek bağına, dişer zamanlarda başka çocuklarla oynayabilirler. Oyun ortamları düzenlenirken bütün bu ayrıntılar göz önünde bulundurularak, çocuğun hem neğe içinde ?eğlenmesi, rekabet ederek mücadeleden korkmaması, önemli olanın kazanmak değil elinden geleni yapmak olduğu öğrenmesi sağlanmalıdır. Oyun gurubu içinde çocuğun her zaman her şeyin istendişi gibi olmayacağını kavraması, bencillikten uzaklaşması, ben yerine biz demeyi öğrenmesi oyunun toplumsal açıdan en önemli katgk?larından biridir.
Kasları ilkin oyunda, daha sonra da sistemli ve az çok kurallı spor etkinlişi içinde geliştirilmeye yönlendirilen çocuk, güçlü bir fiziksel yapıya s ahip olacaktır. Bu durum az bir süre sonra, özellikle yeniyetmelişin ilk evresinde çocuğun akranlarının yanında a?aşılık duygusuna kapılmasına ve az çok doğal olan özseverlişine zarar gelmesine engel olcaktır.
Oyun çocukluşun yakığı?? olduğu kadar gereğidir de. Çocuk, hayatı oyun içerisinde tanır. Aileden getirmiş olduğu özellikleri oyunda test eder, şekillendirir. Almış olduğu eğitimi oyuna yansıtır. Aile ortamında her istedişi yapılan bir dedişi iki edilmeyen çocuk başlangıçta oyun oynamakta zorlanır. Bencil davranır, paylaşmaya yanaşmaz, çabuk küser mIz?kç?lık eder, zora gelince büyüklere Şikayete gider. Başlangİçta belli bir seviyeye kadar bu davranışlar normaldir. Ama, bazı çocuklarda çok belirgindir. Özellikle de ev dışında az çocuklarda sıklıkla görülür. Böyle çocuklar uzun süre başkalarının oyunlarını izlerler, oyuna katılmazlar. Sürekli oyun dışında kalan ya da hep yalnız oynayan çocuk, grup oyunlarında ciddi bir uyumsuzluk içinde kalır. Oyun içerisinde bencil ve saldırgan davranışlarda bulunan çocuk, ya ana babasının tutumunu oyuna yans?tıyordur ya da sindirilen, kısıtlanan bir çocuktur. Oyunda hep silik kalan başkalarını izleyen çocuk da başımlı yetiştirilmesini yans?tıyordur. Sonuç olarak kazanılan olumlu- olumsuz nitelikler oyun içerisinde sinanır. Oyun, kazanılan olumlu niteliklerin pekiştirildişi, olumsuz niteliklerin de değişime uğradığı bir denem alanıdır.
Oyun, bir grup çalışmasıdır ve kendine özgü kuralları vardır. Bu kurallara uymayanlar oyun dışında kalırlar. Bütün çocuklar kurallara uymayanlarla oyun oynamak istemezler ve onları oyun dığı bırakırlar; böylelikle cezalandırmış olurlar. Hiçbir çocuk bu duruma düşmek istemez. Oyunun bu nitelişi çocuklara kurallara uymayı öğretir. Birey büyüdüşünde de toplumun kurallarına uyar ve toplumla uyumlu hale gelir. Çocuklar oyun içerisinde başkalarının (karşı oyuncuların ) haklarına saygı göstermek, mağlubiyeti kabullenmek zorundadırlar, aksi halde yine oyun dığı kalırlar. Böylelikle isyan etmemeyi, başkalarına saygıyı ve kabullenmeyi öğrenirler, bu da toplum hayatında oldukça önemlidir ve oyun içerisinde öğrenilir.
Oyun içerisinde çocuk, farklı kültürlerden ve farklı ortamlardan gelen dişer oyunculara karşı ho? görülü olmak, onlarla iyi ilişkiler kurmak zorundadır. Çünkü, birlikte oyun oynamanın süreklilişi buna bağlıdır. Çocuk, oyunda uyumlu olmayı öğrenmenin yanında, bireylerin oluşturduğu ve kendisinin de içinde bulunduğu, toplumu da tanır. Toplumun koymuş olduğu iyi ve kötü, doğru ve yanlış kavramlarını öğrenir. Örnek olarak hırsız polis oyununda, hırsızlığın ve ya başka bir oyunda yalan söylemenin kötü olduğunu öğrenir. Oyunda çocuk sosyal rolleri ve meslekleri de tanır. Örneğin evcilik oyununda anne- baba rollerini, doktorculuk oyununda bu mesleği tanır ve öğrenir.
Gurup oyunlarında çocuk, mensup olduğu (taraf olduğu) gurubun çıkarlarını kendi çıkarlarından önde tutmak zorundadır. Böylelikle çocukta mensubiyet (bir millete ait olma) ve fedakarlık (mensup olduğu gurup için) duyguları gelişir ve pekişir. Oyun içerisinde kazanılan, kendi haklarını koruma, başkalarına saygı, işbirlişi ve paylaşma, kurallara uyma, iyi-kötü, doğru- yanlış ayrımın? yaparak iyiyi- doğruyu kabullenme ve bunlara uyma, mensubu olduğu gurubun çıkarlarını koruma ve kollama, toplum kültürünü öğretmek gibi nitelikler, aslında toplumsal hayatın gerektirdişi şeylerdir ve çocukların ilerideki hayatlarında topluma uyumlu olarak yaşamlarını sağlayan, öğreten sosyal değerlerdir. Bu sebeple oyun belki de eğitimden önce bireyleri sosyalleğtiren en önemli olaydır, gelecek hayata hazırlık egzersizleridir.
Sonuç olarak; oyun çocuk gelişiminde son derece önemlidir ve bireyleri insan olmanın tüm gereklilikleri açısından direk olarak etkiler. Çocukların geleceğin üretken bireyleri ve iyi vatandağları olabilmesi için, aile ve eğitim kurumlarının işbirlişi içinde çocuklara iyi organize edilmiş oyun ortamları yaratması gerekir. Tüm eğitmenler çocukların uygun gelişimini sağlamak için çocukların rahat davranabilecekleri oyun ortamlarını oluşturmak için ellerinden geleni yapmalılardır ve çocukların bir ülke için yegane hazine olduğunu eğitimin hangi kademesinde olurlarla olsunlar unutmamalıdırlar.
BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR AÇISINDAN OYUN KAVRAMI
Beden eğitiminde oyunun amacı, zevk uygun bir yarışma duyusundan yararlanılarak, oyuna katılanların fiziksel ve zihinsel yeteneklerini geliştirmek ve sağlıklı bir yapıya kavuşturmaktır. Küçük yaştaki çocuklar için, beden eğitimi derslerinin kurallara dayalı yapılması çocuklar açısından sıkıcıdır. Oyunla eğitim çalışmaları yapıldışında hem zevkli hem de daha uzun süreli, çalışmak ve katılımı arttırmak mümkündür. Oyunun havasına giren çocuk, ne beden eğitimi dersi yaptığının farkına varır ne de fiziksel yorgunluşunun farkına varır. Böylece çocukların oyuna aktif olarak katılımı sağlanır ve daha fazla etkileşimde bulunan çocukların sosyalizasyonuna katkıda bulunulur.
Aynı zamanda beden eğitimi ve spor; sosyal ve duygusal gelişimi güçlendirmek ve programa katılanların hayatlarını renklendirmek için yegane fırsatlar sağlar. Özenle hazırlanmış programlar katılımcılara ortak amaçlarını gerçekleştirebilmek için nasıl birlikte işbirlişi yapılaca?ın? ve birlikte çalışabileceğini öğrenmelerine imkan tanıyan düzenlemeler dahilinde kişiliklerini ve sosyal kabul gören davranışları geliştirmelerine yardım eder.
KAYNAKÇA
? ARICI H. “Okullarda Beden Eğitimi” 3. Bask?
Başırgan Yayımevi KIZILAY / ANKARA 2000
? ÖZTÜRK F. “Toplumsal Boyutlarıyla Spor”
Başırgan Yayımevi KIZILAY / ANKARA 1998
? WUEST & BUCHER “Foundations of Physical Education and Sport” Twelfth Edition Mostby-Year Book, Inc. 11830 Westline Industrial Drive
St. Louis, Missouri 63146 1995
