Kurum ve Sosyolojide İyi Kurallar ve Özellikleri

“İyi kural” kavramını, mikro ya da makro tüm organizasyonların iyi işleyebilmesi için gerekli kurallar olarak ele alabiliriz. Kanaatimizce, ideal bir kural sisteminde olması gereken başlıca özellikler şunlar olmalıdır.

Basitlik- Anlaşılabilirlik. İdeal bir kural sistemi her şeyden önce basit olmalıdır. Yani kurallar herkes tarafından kolayca anlaşılabilecek şekilde düzenlenmelidir.

Açıklık-Kesinlik. Kurallar herkes tarafından önceden bilinmeli, kurallara uymanın ya da uymamanın sonuçları açık ve kesin olmalıdır.

Eşitlik ve Adillik. Kurallar herkese eşit ve adil uygulanmalıdır. Bu çerçevede “yatay adalet” ve “dikey adalet” kavramları önem taşımaktadır. Yatay adalet, aynı durumda veya konumda bulunan herkese aynı kuralların uygulanmasını; dikey adalet ise farklı durum ve konumda bulunan kişilere farklı kurallar uygulanmasını ifade eder. Kurallar, herhangi bir kişi ya da topluluğa ayrıcalık ya da imtiyazlar tanıyıcı nitelikte olmamalıdır. Başka bir ifadeyle, kurallar bazı kişi ve grupları koruyucu ve gözetici nitelikte olmamalıdır.

Genellik / Tarafsızlık. Kurallar, bir toplumda yaşayan insanlar arasında cinsiyet, din, dil, ırk vs. ayrımı yapılmaksızın herkese aynı şekilde uygulanmalıdır. Bu ilke bir ölçüde adalet-eşitlik ilkesi ile paralellik arzetmektedir. Genellik ilkesinin gereği “kanun önünde eşitlik”tir. Yani, herkese hiç bir ayrım yapılmadan kurallar eşit şekilde uygulanmalıdır.

Öngörülebilirlik ve İstikrar. İdeal bir kural sisteminde bulunması gereken bir diğer özellik de öngörülebilirlik ve istikrardır. Kuralların temel özelliği belirsizliği azaltmalarıdır. Bu nedenle kurallar sık sık değiştirilmemelidir. Vatandaşlar, toplumsal kuralların sürekliliğine ve bu kuralların uzun dönemde yürürlükte kalacağına inanmalıdırlar.