TİCARİ OLMAYAN AKADEMİK AMAÇLI İNTERNET BİLGİ KAYNAKLARI, ÖNEMİ ve BAZI ÖRNEKLER

Günümüzde bilginin önemi herkes tarafından kabul görmektedir. Teknolojideki gelişmeler,

özellikle internetin gelişimi, bilginin üretilmesinde ve yayımlanmasında kolaylıklar

sağlamıştır. Fakat bu durum aranılan bilgiye ulaşmada bazı zorlukları da beraberinde

getirmiştir. Bu zorluklardan en çok etkilenenler ise daha çok akademisyenler olmaktadır.

Oldukça iyi bir biçimde organize olmuş ve ticari amaç güden bir çok kuruluş özellikle

üniversite kütüphanelerine, dolayısıyla akademisyenlere, hizmet vermektedir. Bununla birlikte

ticari kaygı taşımadan, sadece bireysel ya da grup çalışmasıyla yürütülmekte olan bazı internet

kaynakları da bulunmaktadır. Bu çalışmada ekonomi ve tarım alanlarında faaliyet gösteren bazı

kaynakların tanıtılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Elektronik Bilgi Yönetimi, E-kütüphanecilik

NON-COMMERCIAL ACADEMIC ORIENTED INTERNET INFORMATION SITES,

THEIR IMPORTANCE, AND SOME EXAMPLES

ABSTRACT

Nowadays, the importance of the information is shared widespread. Developments in

technology, especially internet, have facilitated the production and extension of information.

However, that situation has caused some difficulties in reaching the information intended.

Academicians are the ones who are affected by these difficulties. Many well organized

commercial organizations serve the university libraries and academicians. In addition, there are

some internet resources that are operated with individual or group work serving without the

commercial purposes. This study aims at presenting some resources serving in the area of

economics and agriculture.

Key Words: Electronic Information Management, E-Library

1. GİRİŞ

Günümüzde bilginin önemi herkes tarafından kabul görmektedir. Bilgi edinme

özgürlüğü ile düşünce özgürlüğü arasında mutlak bir ilişki bulunmaktadır.

Yeterli ve doğru bilgi elde edemeyen birey ve toplumların özgür

davranamadıkları düşünülebilir. Düşünce özgürlüğü iki yönlü ele alınmaktadır.

Birincisi kendi görüşlerini yayabilme, ikincisi ise başkalarının görüşlerine

özgürce erişebilme. Türkiye’de de 1982 Anayasası’nın “Düşünceyi Açıklama

ve Yayma Hürriyeti” başlığını taşıyan 26. maddesinde, “Herkes. düşünce ve

kanaatlerini söz, yazı ve resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak

açıklama ve yayma hakkına sahiptir” denilmektedir.

* Akademik Bilişim Kongresi, 11-13 Şubat 2004, Trabzon.

2

Bilgi (information) sözcüğü “bir iş ya da konu üzerinde bilinen şey” olarak

tanımlanmaktadır (Anonim, 1977). Bu tanıma ek olarak yeni edinilen bilgilerin

var olan düşünce ve inançlarımızı yeniden şekillendirdiği, cehaleti ve

belirsizliği azalttığı söylenebilir. Bilgi nosyonu bilgilenen birisiyle bağlantılı

olursa anlamlıdır (Tonta, 2001).

Buckland, bilgi sözcüğünün üç temel kullanımı olduğunu öne sürmektedir

(Buckland, 1991): “Süreç olarak bilgi” (information-as-process), “bilgi

olarak bilgi” (information-as-knowledge), “nesne olarak bilgi” (informationas-

thing). Bilginin genel özelliği soyut olmasıdır, ancak soyut olan bu bilgi

iletilmek üzere tanımlanmalı ve mesaj haline getirilmelidir. Bilginin işlenerek

farklı formlara dönüştürülmesine “bilgi işleme” (information processing), bilgi

işlemede kullanılan araçlara ise “bilgi teknolojisi” denilmektedir (Tonta,

2001).

Teknolojideki gelişmeler, özellikle internetin gelişimi, bilginin üretilmesinde

ve yayımlanmasında kolaylıklar sağlamıştır. Yüz yıl önce bir insan az miktarda

bilgi üretebilmekte ve çok az miktarda bilgiye erişim sağlayabilmekteydi.

Günümüzde ise insanlar çok büyük miktarlardaki bilgiye erişim

sağlayabildikleri gibi, büyük miktarlarda bilgi üretebilmekte ve bu bilgileri

Internet aracılığıyla tüm dünyaya açabilmektedirler. 2000 yılında yapılan bir

araştırmada internet ortamında milyarlarca sayfa doküman olduğu ve bu

dokümanlara her gün milyonlarcasının ilave olduğu belirtilmektedir. Ayrıca

yine aynı araştırmada Birleşik Devletlerde büro çalışanlarının günde yaklaşık

40 elektronik posta aldığı saptanmıştır (Maclay, 200).

Hızla büyüyen internet ortamı, aranılan bilgiye ulaşmada bazı zorlukları da

beraberinde getirmiştir. Bilgi üretmek ve yaymak için kullanılan teknolojinin;

bu bilgiyi bulmak, süzmek, düzenlemek ve özetlemek için bir yöntem

geliştirmesi kaçınılmaz olmaktadır.

İstenilen uzmanlık alanında bilgiye ulaşmada kullanılan kaynakların başında

kurumsallaşmış ticari internet siteleri akla gelmektedir. Genel olarak bu ve

benzeri internet kaynaklarına “Elektronik Kütüphane” denilmektedir. Geniş

anlamıyla elektronik kütüphane, entellektüel düşünce ürünlerini içeren veri

tabanlarından erişim programları aracılığıyla bazı materyallere erişime olanağı

sağlayan kütüphaneler olarak tanımlanabilir (Tonta, 1998).

Bilgi kaynaklarının elektronik ortamlarda depolanması, bu bilgilere erişmek

için bazı mekanizmaların geliştirilmesi ve ağlar aracılığıyla söz konusu

bilgilerin kullanıma sunulması elektronik kütüphane hizmeti vermek için

yeterli değildir. Seçim, sağlama, düzenleme, erişim ve arşivleme konuları da

elektronik kütüphanelerle birlikte düşünülmelidir. Çünkü elektronik bilgi

kaynakları için söz konusu işlemlerin gerçekleştirilmesi geleneksel

kütüphanelerdekinden bazı farklılıklar göstermektedir.

Elektronik kütüphane hizmeti veren bir çok kurumsallaşmış ticari internet

kaynakları bulunmaktadır, bu kurumların bilgiye ulaşmada sağlamış olduğu

3

faydalar yadsınamaz. Ancak, bu tip kurumların gerek kurumsal gerekse

bireysel abone koşulları, herkesin yararlanabileceği kadar ekonomik

olmamaktadır. Bilgiye ulaşmada ve bilgiyi yaymada yeni bir çağ yaratan

internetin genel özgürlük ortamında, binlerce dolarları bulan abonelik

sistemine sahip “Elektronik Kütüphanelerin” bulunması yeni arayışları

gündeme getirebilecektir. Gerçekten de daha spesifik konularda hizmet veren,

profesyonel olmayan “Bilimsel Yayın Arşivleri” diyebileceğimiz, yeni

oluşumlar ortaya çıkmaktadır.

Bu çalışmada kurumsallaşmış “Elektronik Kütüphane” ler dışında ülkemizde

ekonomi ve tarım alanında faaliyet gösteren, “Bilimsel Yayın Arşivleri”

tanıtılmaya çalışılacaktır.

2. TİCARİ OLMAYAN AKADEMİK AMAÇLI İNTERNET

KAYNAKLARI

www.econturk.org

Bir akademisyen olan site yöneticisinden alınan bilgilere göre, site Ocak 2000

tarihinde yayın hayatına başlamıştır. İngiltere’de doktora yaparken Türkçe

kaynaklara ulaşmada sıkıntı çekmesi nedeniyle böyle bir girişimde bulunan site

yöneticisi, şimdi kendisine dört kişinin yardım ettiğini belirtmektedir. Ortalama

haftalık ziyaretçi sayısı 1750 ile 2100 arasında değişen sitenin e-mail grubuna

1100 kişinin üye olduğu ve binin üzerinde yayına ulaşmanın mümkün olduğu

verilen bilgiler arasındadır.

www.ceterisparibus.net

İÜ İktisat Fakültesi’nde öğrenci olan iki kişi tarafından hazırlanan sitede

reklam dahil hiçbir ticari yayının yapılmayacağı belirtilmektedir. Sitenin aylık

güncellemeleri için 100 saatlik emek harcandığı, bin kişiyi aşan bir e-mail

grubu olduğu, ortalama haftalık ziyaretçi sayısının 2200 ile 2300 arasında

değiştiği site yöneticileri tarafından bildirilmiştir. 6 Mart 2002 tarihinden

itibaren yayında olan site aracılığıyla Ocak 2004 itibariyle 4500 ün üzerinde

makale veya yayına ulaşmanın mümkün olduğu site yöneticilerinin aktardığı

bilgiler arasındadır.

www.repec.org

(Research Paper in Economics)

Genel olarak ekonomi disiplinine ait veritabanlarının (yayınlanmış makaleler,

yayınlanmamış çalışmalar-working papers-, kurum ve uzmanlara ait bilgiler,

yazılımlar vb bilgilerden oluşan) gönüllü olarak yönetildiği ortamda 200 binin

üzerinde kaynağa ulaşılabilmektedir. 41 ayrı ülkeden 100 ü aşkın gönüllü

tarafından kontrol edilen site ekonomi veya ekonomi ile ilişkili konularda,

herkesin kolayca ulaşabileceği oldukça önemli bir arşiv durumundadır.

ZooData 2000

http://www.cu.edu.tr/fakulteler/zf/zb/zoodata/zoodata3.asp [1 Ocak 2004]

Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Biometri ve Genetik

Anabilim Dalında görevli iki öğretim üyesinin tarafından oluşturulan sitenin

4

1999 yılının Haziran ayından bu yana yayında olduğu belirtilmektedir. Sitenin

genel amacının şu ana kadar konu ile ilgili yayınları arşivlemek, tüm

kullanıcıların yeni yayınlar ilave etmelerine olanak sağlamak olduğu,

hedeflerinin ise “Türkiye Zootekni Bilgi Sistemini” kurmak olduğu elde edilen

bilgiler arasındadır. ZooData 2000 veritabanının şu anda binin üzerinde yayın

kaydını içerdiği bildirilmektedir.

www.tohum.org

Yayın hayatına 10 Ocak 2003 tarihinde başlayan sitenin uzun ismi “Tarım-

Orman-Hayvancılık Uzmanları Merkezi” dir. Site tarım alanında çalışan

uzmanları bir araya getirmeyi hedeflemektedir. Yayın hayatına yeni başlamış

olan siteye 100’e yakın uzmanın (Ziraat Mühendisi, Orman Mühendisi ve

Veteriner Hekim) kayıt olduğu verilen bilgiler arasındadır. Sitenin temel

amacının bir “kırsal kalkınma platformu” oluşturmak, uzmanlar arasında bir

iletişim sağlamak ve konu uzmanlarının yayınlarından oluşan bir yayın arşivi

ortaya çıkarmak olduğu belirtilmektedir. Henüz yayınlara ilişkin bir arşiv

bulunamamıştır.

3. SONUÇ

Yirmibirinci yüzyılda klasik bilgi toplama ve değerlendirme hizmetleri değişim

göstermiş ve digital bilginin depolanması, arşivlenmesi, süzülmesi, erişilmesi

daha çok önem kazanmaya başlamıştır. Bilginin günümüzde “mutlak güç”

olarak ortaya çıkması, kurumsallaşmış, ticari bilgi depoları (Elektronik

Kütüphaneler) oluşmasına neden olurken, bir yandan da sınırsız özgürlük

ortamı olan internetde bireylerin ya da küçük grupların ticari amaç taşımayan

arşivlerinin oluşması kaçınılmaz olmuştur. Bilgi nosyonunun ve düşünce

özgürlüğünün tam anlamıyla gerçekleşmesi için ticari olmayan “bilimsel yayın

arşivlerinin” desteklenmesi gerekmektedir.

KAYNAKLAR

Anonim, 1977. “Türkçe Sözlük”, Türk Dil Kurumu Yayınları Sayı:435, Ankara.

Tonta, Y., 2001. “Bilgi Erişim Sorunu”, 21. Yüzyıla Girerken Enformasyon Olgusu:

Ulusal Sempozyum Bildirileri, 19-20 Nisan 2001, Hatay.

Buckland, M., 1991. “Information and Information Systems”, 1991, New York:

Greenwood Pres.

Maclay, K., 2000. “UC Berkeley professors measure exploding world production of new

information”, http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2000/10/18_info.html

[1 Ocak 2004].

Tonta, Y., 1998. “Elektronik Kütüphaneler”; Özel Ulak 1(2): 2-3, Nisan 1998, Ankara.

Göksel Armağan

Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi Bölümü,

09100 AYDIN

garmagan@adu.edu.tr