Alnwick Kalesi: Kuzeyin Windsor’u, Percy Hanedanı ve Hogwarts

İngiltere’nin en kuzeyinde, İskoçya sınırına yakın Northumberland kırlarında, Aln Nehri’ne tepeden bakan devasa bir kale yükselir: Alnwick. Görkemli kuleleri ve uzun surlarıyla o kadar etkileyicidir ki, ona sık sık “Kuzeyin Windsor’u” denir. Ve bu boş bir iltifat değil: Alnwick, Windsor’dan sonra İngiltere’de içinde hâlâ yaşanan en büyük ikinci kaledir. Yedi yüzyılı aşkın süredir aynı ailenin, güçlü Percy hanedanının evi olan bu kale, hem bir tarih anıtı hem de yaşayan bir saraydır.

Ama Alnwick’i bugün milyonlar için tanıdık kılan şey, ne yazık ki yedi yüz yıllık tarihi değil, sinema perdesidir. Çünkü bu kale, dünyanın en ünlü büyücülük okuluna, yani Harry Potter’ın Hogwarts’ına ev sahipliği yaptı. Genç büyücülerin süpürgeyle uçmayı öğrendiği o meşhur sahneler, tam da bu kalenin avlusunda çekildi. Yani Alnwick, gerçek tarihiyle olduğu kadar hayal dünyasıyla da milyonların kalbine girdi.

Perdenin ardındaki gerçek hikâye ise en az sihir kadar sürükleyici: İskoç krallarına karşı verilen sınır savaşları, bir kralın kale kapısında esir düşmesi, Shakespeare’in ölümsüzleştirdiği ateşli bir savaşçı ve İngiltere’nin en eski vampir efsanelerinden biri. Alnwick, sınırın bekçisi olan bir hanedanın taşa kazınmış destanıdır.

Bu yazıda sizi Alnwick’in hem taşlarına hem de efsanelerine götüreceğiz: sınırı koruyan ilk kaleden, esir düşen bir İskoç kralına; “Hotspur” lakaplı ateşli savaşçıdan, mezarından kalkan bir vampire, Hogwarts’ın avlularından zehirli bir bahçeye kadar. Sonunda kapısını kendiniz çalmak isterseniz diye pratik bilgileri de bırakacağız.

Sınırın bekçisi: Kuzeyin Windsor’u

Alnwick Kalesi’nin konumu, onun bütün varlık sebebini açıklar. Kale, İngiltere ile İskoçya arasındaki gerilimli sınıra yakın, Northumberland bölgesinde, Aln Nehri’nin kıyısındaki bir yükseltiye kuruldu. Yüzyıllar boyunca bu bölge, iki krallık arasındaki savaşların, akınların ve yağmaların tam ortasındaydı; “border reivers” denen sınır çeteleri bölgeyi kasıp kavuruyordu. İşte Alnwick, bu tehlikeli sınırı korumak, İskoç akınlarını durdurmak için bir kalkan olarak yükseldi.

Zamanla Alnwick, sadece bir sınır kalesi olmaktan çıkıp bir güç ve ihtişam sembolüne dönüştü. Ona “Kuzeyin Windsor’u” denmesinin sebebi de buydu: hem askerî gücü hem de saray ihtişamıyla, kuzey İngiltere’nin en görkemli yapısıydı. Aln Nehri’nin kıyısından kaleye baktığınızda, suya yansıyan o uzun surlar ve kuleler, adeta bir tarih tablosunu andırır. Bugün kale, İngiltere’de Windsor’dan sonra içinde yaşanan en büyük kale unvanını taşır; yani bir müze değil, hâlâ nefes alan bir hanedan yuvasıdır.

Yuvarlak kuleli bir sınır kalesi

Alnwick’in ilk taşları, 1096 yılında, Alnwick Baronu Yves de Vescy tarafından döşendi. Norman fethinin hemen ardından, İngiltere’nin kuzey sınırını İskoç istilalarına ve sınır çetelerine karşı savunmak amacıyla kurulan bu kale, doğduğu andan itibaren bir savaş kalesiydi.

Alnwick’i mimari açıdan özel kılan bir ayrıntı vardı: baş kulesi (keep), dönemin çoğu Norman kalesindeki kare kulelerin aksine, yuvarlak bir plana sahipti. Bu, o çağ için oldukça sıra dışı bir tasarımdı. Kale, yüzyıllar içinde defalarca yenilenip büyütülse de, on ikinci yüzyıldan kalma bu temel yerleşim planı büyük ölçüde korundu. Yani bugün gezdiğiniz Alnwick’in iskeleti, neredeyse bin yıllık. Bir sınır kalesi olarak doğan bu yapı, çok geçmeden İskoç krallarının hedefindeki en önemli noktalardan biri hâline gelecekti.

Kapıda esir düşen bir kral

Bir sınır kalesi olarak Alnwick, defalarca İskoç ordularının saldırısına uğradı. İskoçya Kralı I. David, daha 1136’da kaleyi kuşattı. Ama Alnwick’in tarihe geçen asıl askerî anı, 1174 yılında, İskoçya Kralı “Aslan” William’ın kuşatması sırasında yaşandı ve bu, hiç kimsenin beklemediği bir sonla bitti.

1174’te Aslan William, büyük bir orduyla Northumberland’ı istila etti ve Alnwick’i kuşatmak üzere geldi. Ama olaylar bir anda tersine döndü. Kral William, ordusunun büyük bölümünden ayrı, yalnızca küçük bir muhafız birliğiyle kalenin surları dışında konaklarken, Ranulf de Glanvill komutasındaki küçük ama atik bir İngiliz atlı birliği aniden baskın yaptı. Sisin de yardımıyla gerçekleşen bu baskında, İskoç kralı tamamen gafil avlandı. Muhafızları öldürüldü ya da esir alındı ve en önemlisi, Kralın kendisi esir düştü. Bir kralın, kuşattığı kalenin tam kapısında esir alınması, ortaçağın en dramatik askerî sürprizlerinden biriydi. Bu esaret, İskoçya’yı bir süreliğine İngiltere’ye bağlayan Falaise Antlaşması’na yol açtı. Alnwick, daha ilk yüzyılında, bir krallığın kaderini değiştirmişti.

Percy hanedanı: Kuzeyin kralları

Alnwick’in kaderini kalıcı olarak belirleyen olay, 1309 yılında yaşandı: kale, Henry de Percy adında güçlü bir savaşçı soylu tarafından satın alındı. Bu, yalnızca bir mülk el değiştirmesi değil, bir çağın başlangıcıydı. O günden bugüne, yani yedi yüz yılı aşkın süredir, Alnwick Percy ailesinin evi olmayı sürdürüyor.

Percy ailesi, kuzey İngiltere’nin en güçlü hanedanıydı; öyle ki onlara zaman zaman “Kuzeyin Kralları” bile denirdi. Sınır bölgesinin koruyucuları (Wardens of the March) olarak, İskoçya’ya karşı İngiltere’nin savunmasını fiilen onlar yönetiyordu. Zamanla Northumberland Kontu, sonra da Dükü unvanlarını aldılar. Henry Percy, kaleyi satın alır almaz onu baştan aşağı güçlendirdi; yeni kuleler ve savunma yapıları ekleyerek Alnwick’i çağının en zorlu kalelerinden birine dönüştürdü. Bugün bile kale, Percy ailesinin, yani Northumberland Dükü’nün evi olmaya devam ediyor; bu da onu İngiltere’nin en uzun süredir aynı ailede kalan kalelerinden biri yapıyor.

Ateşli mahmuz: Harry Hotspur

Percy ailesinin sayısız üyesi arasında biri var ki, adı hem tarihe hem de edebiyata kazınmıştır: Sir Henry Percy, namıdiğer “Harry Hotspur”. Bu lakap, Türkçeye kabaca “Ateşli Mahmuz” diye çevrilebilir ve onun savaş meydanındaki atılganlığını, cesaretini ve hırçınlığını anlatır. On dördüncü yüzyılın sonlarında yaşayan Hotspur, İskoçlara ve Fransızlara karşı verdiği savaşlarla çağının en ünlü şövalyelerinden biri oldu.

Ama Hotspur’ı efsaneleştiren şey, yalnızca savaşçılığı değil, siyasi cesareti ve trajik sonuydu. Babası, yani ilk Northumberland Kontu ile birlikte, önce Kral II. Richard’ı tahttan indiren isyana destek verdiler. Ancak yeni kraldan bekledikleri karşılığı bulamayınca, bu kez ona karşı ayaklandılar. Hotspur, bu isyanın en ateşli lideriydi; ama 1403’teki Shrewsbury Savaşı’nda hayatını kaybetti. Bu ateşli ve gözü pek karakter, William Shakespeare tarafından ölümsüzleştirildi; oyun yazarı onu, dürtüsel cesaretin ve şövalyelik onurunun bir simgesi olarak sahneye taşıdı. Böylece bir Percy savaşçısı, İngiliz edebiyatının en tanınan karakterlerinden biri hâline geldi. Bugün Alnwick kasabasında onun bir heykeli yükselir; kale ve kasaba, en ateşli evladını hâlâ gururla anıyor.

Surların üstündeki taş askerler

Alnwick’i gezerken, kalenin hem güçlü bir savaş yapısı hem de zarif bir konak olduğunu aynı anda hissedersiniz. Kaleye, görkemli kapı evlerinden ve barbakanlardan geçilerek girilir; iç içe geçmiş avlular ve kuleler, ziyaretçiyi adım adım kalenin kalbine götürür.

Kalenin en sevimli ve en ilginç ayrıntılarından biri, surların ve kulelerin tepesine yerleştirilmiş taştan asker figürleridir. Uzaktan bakıldığında, sanki kaleyi gerçek nöbetçiler koruyormuş gibi görünen bu taş heykeller, hem dekoratif bir öğe hem de olası bir düşmanı yanıltmak için tasarlanmış zekice bir savunma hilesiydi. Yüzyıllar boyunca surların üzerinde nöbet tutan bu sessiz taş askerler, kaleye kendine has, neşeli bir karakter katıyor. Kaleyi çevreleyen bu güçlü savunma sistemi, onun yüzyıllar boyunca neden bu kadar zorlu bir hedef olduğunu açıkça gösteriyor.

Bir kaleden saraya

Alnwick, yüzyıllar içinde savaşların ve sınır çatışmalarının yıprattığı bir kaleye dönüşmüştü. Ama on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllarda, Percy ailesi kaleyi yeniden görkemli bir yaşam alanına çevirdi. Bu dönüşümün ilk büyük adımı, dönemin ilk Düşesi’nin öncülüğünde atıldı; kale, ünlü mimar Robert Adam’ın elinden çıkan zarif Gotik iç mekânlarla yeniden döşendi.

Asıl çarpıcı dönüşüm ise on dokuzuncu yüzyılda, dördüncü Dük döneminde geldi. Denizcilikten arkeolojiye, sanattan mimarlığa kadar geniş ilgi alanlarına sahip bu kültürlü Dük, kalenin iç mekânlarını tümüyle değiştirdi. Ortaçağ ve Gotik dokuyu kaldırıp yerine, İtalya’nın on altıncı yüzyıl saraylarından ilham alan görkemli bir Rönesans üslubu getirdi. Böylece Alnwick’in içi, dışarıdaki sert ortaçağ kalesinin tam aksine, adeta bir İtalyan sarayına dönüştü.

İtalyan sarayı gibi salonlar

Bugün Alnwick’in içine adım attığınızda, sizi bir savaş kalesinin soğukluğu değil, görkemli bir sarayın ihtişamı karşılar. Zengin oymalarla, tavan freskleriyle ve altın yaldızlarla bezeli Devlet Odaları (State Rooms), on altıncı yüzyıl Roma saraylarını andıran bir zarafet taşır. Bu salonlar, hâlâ Northumberland Dükü ailesinin resmî yaşam alanlarıdır ve ziyarete açıktır.

Kalenin duvarlarını, dünyanın en büyük ressamlarının imzasını taşıyan paha biçilmez bir sanat koleksiyonu süsler; Titian, Canaletto ve Van Dyck gibi ustaların eserleri, yüzyıllar boyunca ailenin biriktirdiği kültürel mirasın bir parçasıdır. Görkemli kütüphane, zengin mobilyalar ve tarihî eşyalar, kalenin bir savaş yapısı olduğu kadar bir sanat ve kültür merkezi olduğunu da gösterir. Alnwick’in bu iki yüzü, sert ortaçağ dışı ve zarif Rönesans içi, onu benzersiz bir yapı hâline getiriyor.

İsyanlar, esirler ve bir “büyücü kont”

Harry Hotspur’ın trajik sonu, Percy ailesinin isyan ve talihsizlikle dolu tarihinin yalnızca bir bölümüydü. Bu güçlü hanedan, yüzyıllar boyunca krallara hem en büyük destekçi hem de en tehlikeli düşman oldu; ve bu tehlikeli oyunun bedelini çoğu zaman ağır ödediler. Aile üyelerinden birçoğu savaş meydanlarında öldü ya da isyan suçuyla idam edildi.

Bu isyanların en ünlülerinden biri, on altıncı yüzyılda, dönemin Northumberland Kontu’nun öncülük ettiği büyük “Kuzey Ayaklanması” oldu; bu Katolik ayaklanma başarısızlıkla sonuçlandı ve Kont bunun bedelini hayatıyla ödedi. Bir başka Percy ise, tarihin en meşhur suikast girişimlerinden biri olan Barut Komplosu’na karışmakla suçlandı. Bilime, simyaya ve deneye olan tutkusu yüzünden “Büyücü Kont” (the Wizard Earl) lakabıyla anılan bu soylu, komployla ilgisi olduğu şüphesiyle Londra Kulesi’ne atıldı ve orada, on yılı aşkın, neredeyse on yedi yıl boyunca tutsak kaldı. İlginç bir tesadüftür ki, “büyücü” lakaplı bir lordun evi, yüzyıllar sonra kurgusal bir büyücülük okuluna dönüşecekti.

Kale, yalnızca aile dramlarına değil, ülke tarihinin büyük olaylarına da tanıklık etti. On yedinci yüzyılda, bir savaşın ardından esir alınan altı bin İskoç asker, güneye, Durham’a doğru götürülürken bir geceliğine Alnwick Kalesi’nde tutuldu. Yüzyıllar boyunca sınırın iki yakası arasında gidip gelen bu kale, bir kez daha savaşın ve esaretin sahnesi oldu.

Yakın tarihte ise Alnwick çok daha barışçıl roller üstlendi. İkinci Dünya Savaşı sırasında kale, büyük şehirlerden kaçırılan çocuklara sığınak oldu; savaştan sonra ise bir dönem öğretmen yetiştiren bir yüksekokul olarak kullanıldı. Bir zamanlar İskoç ordularına karşı savunulan bu görkemli kale, böylece yüzyıllar içinde bir savaş kalesinden bir sığınağa, bir okuldan bir film platosuna kadar pek çok farklı kimliğe büründü. Ama tüm bu değişimlere rağmen, tek bir şey hiç değişmedi: Alnwick, yedi yüz yıldır hep aynı ailenin, Percy’lerin evi olarak kaldı.

Alnwick Vampiri

Alnwick’in görkemli sarayları ve şövalyelik hikâyelerinin ardında, çok daha karanlık ve tüyler ürpertici bir efsane gizlidir: Alnwick Vampiri. Bu, İngiltere’de kayda geçmiş en eski vampir hikâyelerinden biridir ve ünlü Dracula romanından yüzyıllar öncesine, on ikinci yüzyıla dayanır.

Hikâye, dönemin tarihçisi Newburgh’lu William tarafından, “İngiliz Tarihi” adlı eserinde kaleme alındı. Anlatıya göre, kalenin lorduna hizmet eden kötü ruhlu bir adam, eşini sadakatsizlikle suçlar ve onu suçüstü yakalamak için evlerinin çatısına tırmanır. Ama bir aksilik sonucu çatıdan düşer, boynu kırılır ve günahlarından arınmadan, ansızın ölür. Asıl korku ise ölümünden sonra başlar.

Rivayete göre, bu günahkâr adam mezarında rahat durmaz. Geceleri mezarından kalkıp kasabanın sokaklarında dolaşmaya, yaşayanların arasında dehşet saçmaya başlar. Çürüyen bedeninin yaydığı ölüm kokusunun, kasabada bir veba salgınına yol açtığına inanılır. Newburgh’lu William, bu yaratığı anlatırken “kan emici” (bloodsucker) kelimesini kullanır; bu, İngiltere’de bu bağlamda kaydedilmiş ilk kullanımlardan biridir. Çaresiz kalan köylüler, sonunda dayanamayıp keskin küreklerle mezarlığa gider ve cesedi kazıp çıkarır. Anlatıya göre beden, kanla şişmiş ve dolmuş hâlde bulunur; bu, onun yaşayanlardan beslendiğinin kanıtı sayılır. Köylüler bedeni kasaba dışına taşıyıp yakar ve işte ancak o zaman salgın sona erer. Bu ürpertici efsane, Alnwick’in görkemli tarihine gotik bir gölge katar; bugün kale, özellikle Cadılar Bayramı döneminde bu karanlık mirası ziyaretçilerle paylaşır.

Hogwarts’ın avlusunda

Alnwick’in yüzyıllar süren gerçek dramları bir yana, kaleyi bugün dünya çapında tanınır kılan şey, bir kurgu evreninin parçası olmasıdır. Alnwick Kalesi, Harry Potter serisinin ilk iki filminde, büyücülük okulu Hogwarts’ın dış mekânları olarak kullanıldı. Genç büyücülerin süpürgeye binmeyi ilk kez öğrendiği o unutulmaz uçuş dersi sahneleri, tam da bu kalenin dış avlusunda çekildi.

Bu sayede Alnwick, tüm dünyadan Harry Potter hayranlarının bir hac mekânına dönüştü; ziyaretçiler, kaleye gelip kendi süpürge uçuş derslerine katılabiliyor. Ama kalenin sinema kariyeri bununla sınırlı değil. Görkemli ve son derece iyi korunmuş görünümü sayesinde Alnwick, sayısız ünlü yapıma ev sahipliği yaptı; “Downton Abbey” dizisinden “Robin Hood” filmlerine, tarihî dramalardan komedilere kadar pek çok yapımda karşımıza çıktı. Yani Alnwick’i, farkında olmadan ekranlarda çoktan görmüş olabilirsiniz. Gerçek tarihi kadar kurgusal ünüyle de, bu kale artık modern kültürün bir parçası.

Şelale ve zehirli bahçe

Alnwick deneyimi, kalenin duvarlarıyla sınırlı değil. Kalenin hemen yanında, günümüzün en ilginç ve en çok konuşulan bahçelerinden biri yer alır: Alnwick Bahçesi (The Alnwick Garden). Bu bahçe, eski bir gelenek değil; dönemin Düşesi’nin vizyonuyla, son yıllarda yaratılmış çağdaş bir başyapıttır. Bahçenin merkezinde, basamak basamak akan görkemli bir su gösterisi, yani Büyük Şelale (Grand Cascade) yer alır; bu, ziyaretçilerin en sevdiği manzaralardan biridir.

Ama bahçenin en meşhur ve en ürpertici köşesi, hiç şüphesiz “Zehirli Bahçe”dir (The Poison Garden). Kilitli demir kapıların ardındaki bu özel bölümde, dünyanın en zehirli, en tehlikeli ve uyuşturucu etkili bitkileri yetiştirilir. Ziyaretçilerin bu bitkilere dokunması, koklaması ya da tatması kesinlikle yasaktır; hatta anlatılara göre bazı ziyaretçiler, yalnızca bazı bitkilerin yaydığı kokudan bile fenalık geçirmiştir. Vampir efsanesiyle ünlü bir kalenin yanında, ölümcül bitkilerle dolu bir “zehir bahçesi” bulunması, Alnwick’in o karanlık ama büyüleyici havasına çok yakışıyor.

Kapısını çaldığınızda

Alnwick Kalesi, İngiltere’nin kuzeyinde, Northumberland bölgesinde yer alıyor. Newcastle şehrine yaklaşık kırk dakikalık bir sürüş mesafesinde; Londra’dan ise oldukça uzak, bu yüzden genellikle kuzey İngiltere ya da İskoçya gezilerinin bir parçası olarak ziyaret ediliyor. Arabayla ulaşım en pratik yöntem; kalenin otoparkı var. (Küçük bir not: kasabanın adı okunurken “Alnwick” değil, kabaca “An-ik” diye telaffuz edilir.)

Kaleyi ve bitişiğindeki bahçeyi hakkıyla gezmek için neredeyse bütün bir gün ayırmanızı öneririz; çünkü hem görkemli iç mekânları, hem avluları ve kuleleri, hem de Harry Potter deneyimlerini ve o meşhur bahçeyi keşfetmek zaman ister. Kale, özellikle çocuklu aileler ve Harry Potter hayranları için tam bir cazibe merkezidir; gün içinde düzenlenen ortaçağ canlandırmaları, okçuluk ve süpürge uçuş dersleri gibi etkinlikler geziyi çok daha keyifli kılar. Kale genellikle ilkbahar ve yaz aylarında ziyarete açıktır ve kışın kapanabilir; ayrıca hâlâ bir aile evi olduğu için bazı bölümler zaman zaman kapalı olabilir. Bu yüzden gitmeden önce, güncel açılış tarihlerini, saatlerini ve bilet bilgilerini kalenin resmî sitesinden kontrol etmek çok önemli.

Konum: Alnwick, Northumberland, İngiltere · Koordinatlar: 55.4157° K, 1.7057° B · Alnwick Kalesi’ni Google Haritalar’da aç

Aynı yolda görülecek diğer kaleler

Alnwick’i gezdiyseniz, İngiltere’nin kale zenginliğinin tamamını keşfetmeye çok yaklaştınız demektir. Aynı seride sizi bekleyenler arasında; kraliyet ihtişamının merkezi Windsor Kalesi, tarihin en karanlık sırlarını saklayan Londra Kulesi, “Kral Yapıcı”nın kalesi Warwick Kalesi, “İngiltere’nin Anahtarı” Dover Kalesi, gölün ortasındaki Leeds Kalesi, suya yansıyan Bodiam Kalesi, en uzun kuşatmaya direnen Kenilworth Kalesi, bin yıldır yaşayan Arundel Kalesi ve barutla parçalanan Corfe Kalesi yer alıyor.

Alnwick, sınırın bekçiliğinden büyücülük efsanelerine uzanan, taşa kazınmış olağanüstü bir hikâye. Bir kralı kapısında esir aldı, ateşli bir savaşçı yetiştirdi, bir vampir efsanesi doğurdu ve sonunda bir büyücülük okuluna dönüştü. Yedi yüz yıldır aynı ailenin evi olan bu kale, hem gerçek hem hayal dünyasının kesiştiği ender yerlerden biri. Bir gün o surların üzerindeki taş askerlerin yanında durup Aln Nehri’ne baktığınızda, hem yüzyılların ağırlığını hem de bir masalın hafifliğini aynı anda hissedeceksiniz. Ve büyük ihtimalle, o avluda bir an için kendinizi süpürgeye binmiş bir büyücü gibi hayal etmeden edemeyeceksiniz.