Başkirler

Başkir evi ve yerleşim yerleri

Göçebe Başkirlerin ana ev tipi, tirme denilen, 5-6 metre çapında yarı küre şeklinde, taşınabilir keçe yurt idi. Yaklaşık 170-180 cm yükseklikteki yurt duvarları hafif eğik ahşap tahtalardan oluşurdu, bunlar birbirlerine kıldan iplerle tutturulurdu. Çatı karkası ince sopalardan oluşturulurdu. Duvarlar ve çatının üzeri keçe ile kapatılırdı. Tepede aynı anda hem pencere, hem duman borusu görevini gören bir boşluk bırakılırdı. Yurt’un iki kanatlı ahşap kapısı vardı ya da hasır ile kapatılırdı.

Yurt, keçenin ısı yalıtım özellikleri sayesinde hem kış soğuğundan hem de yaz sıcağından etkili bir şekilde korunma sağlardı. Kötü hava koşullarında ve kışın ısınma ve yemek pişirme için yurtun ortasında ateş yakılır, üzerine kazan asılırdı.

Durumu iyi olan aileler 2 ya da daha fazla yurat sahip olabilirlerdi. Beyaz keçe ile kaplı saygın (misafirlik) yurtunda ailenin resisi, eşi ile yaşar, kara keçe kaplı günlük kullanım yurtunda ise ailenin genç üyeleri, çocuklar ve çalışanlar kalırdı. Yedek malzemeler ve ev eşyaları da burada muhafaza edilirdi. Misafirlik yurtunda duvarlara kilim, nakış işlemeleri, elbise asılır, toprak zemine keçe kilim ve halı serilirdi. Girişin sağında perde ile kadın bölümü ayrılırdı.

Başkortostan’ın kuzey kısmında, ormanlık ve dağlık bölgelerinde daha çok kütük ev yapılırdı. Yerleşik hayata geçtikçe göçebelerin yurtları yerini bu tip ahşap evlere bırakmıştır.

İzbe içinde geniş yatak yerleri yapılır, keçe kilim ve palas ile örtülürdü. Isıtma ve yemek yapımı için sopa karkaslı, düz bacalı ‘Sıual’ denilen kilden fırın kullanılırdı. Küçük pencerelere öküz kesesi gerilirdi, bu Güneş ışığının girmesine müsaade ederdi.

Step bölümlerinde ise Başkirler kil, daha seyrek de toprak evler yaparlardı. Kalın sopalardan yapılmış koni tipinde çadır da geniş bir şekilde kullanılırdı. Büyük toplantılar ya da bayramlar zamanında geçici kalınan yerlerde ‘Sıt’ denilen iki eğimli çatılı çadırlar yapılırdı.

Hayvanlar genelde açık havada, yazlık ve kışlık otlaklarda tutulurdu. Gerekli olursa sopalardan ağıl ve ahırlar yapılırdı.

Başkir yerleşim yerleri birbirine akraba ailelerden oluşan göçebe grupları şeklindeydi. Göçebe hayat içinde bir kaç sezonsal yerleşim yeri kullanılırdı. Kış yerleşim yerleri bahar-yaz ve sonbahar yerleşim yerlerinden daha kalıcı binalar ve hayvanları için ahırlar olması ile ayrılırlar. Bunların içinde hayvanlar için yedek yem de saklanırdı. Yerleşik hayata geçiş ile sürekli yerleşim yerleri kışlık yerleşim yerleri üzerinde kurulmuşlardır.

Modern Başkirlerin yerleşim yerleri ve evleri Rusya’nın diğer halklarından farklı değildir.